Στον αέρα όλες οι μεγάλες επενδύσεις στις περιοχές Natura 2000: Τι επιβάλει γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας

Μεγάλες τουριστικές επενδύσεις, ενεργειακές και αναπτυξιακές υποδομές, αλλά και δημόσια έργα στην Κύπρο βρίσκονται σε εκκρεμότητα, καθώς η Περιβαλλοντική Αρχή προχώρησε στην αναστολή της εξέτασης αιτημάτων δέουσας εκτίμησης για έργα που επηρεάζουν Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ). Αιτία αποτελεί η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), σύμφωνα με την οποία είναι νομικά αδύνατη η διενέργεια έγκυρης δέουσας εκτίμησης επιπτώσεων χωρίς την προηγούμενη θέσπιση ειδικών και σαφών στόχων διατήρησης για κάθε προστατευόμενη περιοχή του δικτύου Natura 2000.

Η σύγκρουση μεταξύ της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ) αναφορικά με τα κατασκευαστικά έργα της Α’ Φάσης στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Ακάμα, έφερε το θέμα ξανά στην επικαιρότητα.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στον αναπτυξιακό τομέα. Αιτητές και επενδυτές με προτάσεις μεγάλου βεληνεκούς βρίσκονται πλέον σε κατάσταση αναμονής, καθώς η Περιβαλλοντική Αρχή δεν μπορεί να εξετάσει αιτήσεις και να εκδώσει εγκρίσεις χωρίς το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο.

Όλα τα βλέμματα στρέφονται πλέον στα αρμόδια κυβερνητικά τμήματα Περιβάλλοντος και Δασών, καθώς και στην Υπηρεσία Θήρας, τα οποία καλούνται να τρέξουν με ρυθμούς εξπρές την έκδοση των σχετικών Διαταγμάτων και των στόχων διατήρησης, μέσω της ομάδας εργασίας που έχει συσταθεί για το σκοπό αυτό και της Επιστημονικής Επιτροπής.

Σημειώνεται ότι οι ομάδες εργασίας συστάθηκαν από τον Απρίλιο του 2024 και σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας αντιμετώπισαν τεχνικά και επιστημονικά εμπόδια, καθώς παρατηρήθηκε έλλειψη επαρκών δεδομένων για την κατάσταση διατήρησης των ειδών και των οικοτόπων, ενώ παράλληλα σημειώθηκαν προβλήματα συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Μέχρι την ολοκλήρωσή τους, η προστασία της βιοποικιλότητας τίθεται σε απόλυτη προτεραιότητα, με το τίμημα της χρονικής καθυστέρησης στην περιβαλλοντική αδειοδότηση των έργων.

Σύμφωνα με την απόφαση που εξέδωσε το ΔΕΕ στις 16 Ιουλίου 2026, το άρθρο 6(3) της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τους οικοτόπους ερμηνεύεται πλέον αυστηρά. Συγκεκριμένα, τίθεται ως απαραίτητη προϋπόθεση όταν δεν έχουν θεσπιστεί εκ των προτέρων ειδικοί στόχοι διατήρησης για μια Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ή Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ), η αρμόδια εθνική αρχή δεν δύναται να διενεργήσει έγκυρη Δέουσα Εκτίμηση.

Ενώ τα όρια της γεωγραφικής περιοχής μπορούν να καθοριστούν χωρίς αυτούς τους στόχους, η αξιολόγηση του κινδύνου ή των πιθανών σημαντικών επιπτώσεων ενός έργου είναι αδύνατη χωρίς προκαθορισμένους στόχους.

Το ΔΕΕ απέρριψε αιτήματα για περιορισμό των χρονικών αποτελεσμάτων της απόφασης, δίνοντάς της αναδρομική ισχύ, η οποία και εφαρμόζεται σε όλα τα σχέδια που εκκρεμούν. Επομένως, το Τμήμα Περιβάλλοντος δεν μπορεί να συνεχίσει να εξετάζει υποβληθέντα αιτήματα για δέουσα εκτίμηση εάν δεν έχει προηγηθεί ο καθορισμός των ειδικών στόχων για περιοχές ΕΖΔ.

Καθοδήγηση από τη Νομική Υπηρεσία

Με κατεπείγουσα επιστολή της προς το Υπουργείο Γεωργίας, η Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας ξεκαθαρίζει το τοπίο. Συγκεκριμένα, υπογραμμίζει ότι η απόφαση εφαρμόζεται πλήρως στις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης.

Τονίζει πως το Τμήμα Περιβάλλοντος οφείλει να αναστείλει την εξέταση τόσο των νέων, όσο και των εκκρεμούντων αιτημάτων δέουσας εκτίμησης σε ΕΖΔ μέχρι την ολοκλήρωση του καθορισμού ειδικών στόχων διατήρησης.

Όσον αφορά τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), η εξέταση αιτημάτων μπορεί να συνεχιστεί μόνο εφόσον οι στόχοι διατήρησης που περιλαμβάνονται στα υφιστάμενα Διαχειριστικά Σχέδια που εφαρμόζει η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας είναι σαφείς, επακριβείς και καλύπτουν τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομολογίας.

Για έργα που έχουν ήδη λάβει περιβαλλοντική έγκριση αλλά δεν έχουν ολοκληρωθεί, απαιτείται κατά περίπτωση εξέταση. Λαμβάνεται υπόψη η αρχή της καλής πίστης και ο κίνδυνος σοβαρών διαταραχών, ενώ η απόφαση δεν επηρεάζει έργα που έχουν ήδη αποπερατωθεί.

Αντιπαράθεση Ελεγκτικής Υπηρεσίας και Υπουργείου Γεωργίας

Το ζήτημα αναδείχθηκε έντονα στην Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τα έργα στο ΕΔΠ Ακάμα. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επεσήμανε ότι η Περιβαλλοντική Αρχή εξέδωσε Έκθεση Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) και Γνωμάτευση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) το 2021 χωρίς θεσμοθετημένους ειδικούς στόχους διατήρησης, γεγονός που οδήγησε σε σοβαρές αδυναμίες, αναστολή εργασιών και ανάγκη αποκαταστάσεων. Υπενθυμίζεται επίσης ότι η Κύπρος παραπέμφθηκε τον Μάρτιο του 2024 στο ΔΕΕ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω μη συμμόρφωσης με την Οδηγία για τους Οικοτόπους. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν είχαν καθοριστεί ειδικά μέτρα διατήρησης για 28 από τις 37 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, ενώ οι στόχοι διατήρησης σε πέντε περιοχές κρίθηκαν ανεπαρκείς.

Απαντώντας, ο Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος υποστηρίζει ότι κατά τον χρόνο εξέτασης του Σχεδίου στον Ακάμα υπήρχε εκτεταμένη επιστημονική γνώση, χαρτογραφήσεις οικοτόπων και διαχειριστικά σχέδια που χρησιμοποιήθηκαν για τη λήψη αποφάσεων.

Πρόσθεσε, ότι η αξιολόγηση έγινε με βάση τη διοικητική πρακτική και τις κατευθυντήριες οδηγίες που ίσχυαν κατά τον ουσιώδη χρόνο, πριν από την έκδοση της πρόσφατης απόφασης του ΔΕΕ.

Το Υπουργείο βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ετοιμασίας προσχεδίων Διαταγμάτων Προστασίας και Διαχείρισης, καθώς και θεσμοθέτησης ειδικών στόχων διατήρησης για τον Ακάμα και άλλες περιοχές Natura 2000, σε συνεργασία με τη Νομική Υπηρεσία, διαδικασία που αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός των επόμενων εβδομάδων.

Στο στόχαστρο της Κομισιόν η Κύπρος

Στις 18 Φεβρουαρίου του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταχώρισε προσφυγή κατά της Κύπρου, καταγγέλλοντας μη συμμόρφωση με τα άρθρα 4(4) και 6(1) της Οδηγίας για τους Οικότοπους (92/43/ΕΟΚ). Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παρέλειψε να καθορίσει κατάλληλους στόχους και μέτρα διατήρησης για τους Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) εντός της επικράτειάς της μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες.

Η προσφυγή δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ τον Απρίλιο του 2026, φέρνοντας στο επίκεντρο της διαφοράς ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές.

Η Κομισιόν ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παρέλειψε να καθορίσει ειδικούς ανά τόπο λεπτομερείς στόχους διατήρησης για τις ακόλουθες 5 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ): Αλυκές Λάρνακας, Θαλάσσια Περιοχή Νησιά, Δάσος Μαχαιρά, Λίμνη Ορόκλινης και Κάβο Γκρέκο.

Παράλληλα, η Κομισιόν ζητά να θεσπίσει τα αναγκαία μέτρα διατήρησης για τις εξής 24 ΕΖΔ: Αλύκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος, Μαδαρή – Παπούτσα, Φουντουκοδάση Πιτσιλιάς , Κοιλάδα Καρκώτη, Επισκοπή Μωρού Νερού, Κοίλη – Μαυροκόλυμπος, Περιοχή Δρυμού, Περιοχή Κρήτου Μαρόττου, Ακρωτήριο Άσπρο – Πέτρα του Ρωμιού, Κοιλάδα Λιμνάτη, Περιοχή Ασγάτας, Αλυκές Λάρνακας, Περιοχή Λευκάρων, Θαλάσσια Περιοχή Νησιά, Θαλάσσια Περιοχή Μουλιά, Περιοχή Πόλις – Γιαλιά, Χερσόνησος Ακάμα, Δάσος Μαχαιρά, Δάσος Λεμεσού, Εθνικό Δασικό Πάρκο Τροόδους, Δάσος Σταυροβουνίου, Κάβο Γκρέκο, Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς και Δάσος Πάφου, και παραλείποντας να θεσπίσει κατάλληλα μέτρα διατήρησης για τις εξής 4 ΕΖΔ: Κοιλάδα Διαρίζου, Βουνί Παναγιάς, Ξερός Ποταμός, Λίμνη Ορόκλινης.