Πόλεμος για τα φωτοβολταϊκά πάρκα σε αγροτικές περιοχές – Σύγκρουση εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας

Έντονη αντιπαράθεση μεταξύ της Βουλής και των οργανωμένων συνόλων από τη μια και της κυβέρνησης και της Νομικής Υπηρεσίας από την άλλη, κατά τη χθεσινή συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Γεωργίας και Φυσικών Πόρων, η οποία εξέτασε αυτεπάγγελτα την εφαρμογή της νομοθεσίας για την προστασία της εύφορης γεωργικής γης και των περιοχών αναδασμού από την αλόγιστη εγκατάσταση πάρκων φωτοβολταϊκών.

Το θέμα, που ενεγράφη αρχικά με πρωτοβουλία των βουλευτών του ΑΚΕΛ Γιαννάκη Γαβριήλ, Εφραίμ Χρίστου και Βαλεντίνου Φακοντή, καθώς και του βουλευτή του ΕΛΑΜ Λίνου Παπαγιάννη, ανέδειξε βαθύτατα θεσμικά, νομικά και διοικητικά προβλήματα, με αγροτικές οργανώσεις να κάνουν λόγο για «προδοσία της γης» και «οιονεί εγκλήματα» εναντίον του πρωτογενούς τομέα, ενώ περιβαλλοντικές οργανώσεις αναφέρθηκαν σε σημαντικές και αρνητικές σωρευτικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην ύπαιθρο.

Παρότι ο τροποποιητικός νόμος για την προστασία της γόνιμης και αρδευόμενης γεωργικής γης, των περιοχών αναδασμού, των πολεοδομικών ζωνών προστασίας και των περιοχών του δικτύου Natura 2000 ψηφίστηκε ομόφωνα από τη Βουλή, υπογράφηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 5 Μαΐου 2026, στη συνέχεια ο διευθυντής του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως ζήτησε νομική γνωμάτευση από τον Γενικό Εισαγγελέα και απέστειλε διευκρινιστική εγκύκλιο σε όλους τους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης παγκύπρια, η οποία ουσιαστικά διαφοροποιεί τον τρόπο εξέτασης των εκκρεμούσων αιτήσεων.

Όπως επισημάνθηκε, η εγκύκλιος ορίζει ότι αιτήσεις που υποβλήθηκαν τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τη δημοσίευση του Νόμου, δηλαδή μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου 2026, και ήταν πλήρεις, εξετάζονται με το παλιό καθεστώς. Αυτό προκάλεσε την οργή του προέδρου της Επιτροπής, Γιαννάκη Γαβριήλ, ο οποίος διερωτήθηκε πώς είναι δυνατόν «6 ολόκληρα χρόνια να προσπαθούμε να πείσουμε την εκτελεστική εξουσία την ώρα που τα φωτοβολταϊκά φυτρώνουν σαν τα μανιτάρια», τονίζοντας ότι η εγκύκλιος καταλήγει να ακυρώνει την ίδια τη Νομοθεσία που ενέκρινε ο Πρόεδρος. Πρόσθεσε ότι μετά την ψήφιση νομοθεσίας για προστασία της γεωργικής γης από εμπορικά έργα ΑΠΕ, η κυβέρνηση εφευρίσκει τρόπους να την παρακάμψει.

Από την πλευρά της, εκπρόσωπος της Νομικής Υπηρεσίας εξήγησε ότι κατά την επεξεργασία του νόμου δεν εντοπίστηκαν συνταγματικοί λόγοι που να εμπόδιζαν τη δημοσίευση, ωστόσο υπήρξαν σοβαρά ζητήματα με τις μεταβατικές διατάξεις και την προστασία του εύλογου χρόνου των πολιτών. Σταθμίστηκε, όπως τονίστηκε, η αρχή της νομιμότητας βάσει του άρθρου 9 («Κρίσιμο νομοθετικό καθεστώς») του Μέρος ΙΙΙ («Αρχή της Νομιμότητας») του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, σύμφωνα με το οποίο η διοίκηση εξετάζει μια αίτηση με το καθεστώς που ίσχυε κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης ή της εκπνοής του εύλογου χρόνου, εκτός εάν υπήρξε υπαιτιότητα καθυστέρησης από τον ίδιο τον αιτητή.

Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι τοποθετήσεις των Αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, με τους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) και τους αντιδημάρχους να περιγράφουν μια χαοτική κατάσταση στην ύπαιθρο, κυρίως στην επαρχία Αμμοχώστου.

Εκ μέρους του ΕΟΑ Λάρνακας, η οποία εκπροσωπούσε και τους ΕΟΑ Λεμεσού και Πάφου, υπογράμμισε ότι η πλήρης απουσία μεταβατικών διατάξεων στο νόμο δημιούργησε τεράστια πρακτικά προβλήματα, ιδιαίτερα για αιτήσεις που διέθεταν πολεοδομική άδεια πριν την έναρξη ισχύος του νόμου αλλά αγωνίζονταν να εξασφαλίσουν άδεια οικοδομής εκ των υστέρων.

Από πλευράς του ο εκπρόσωπος του ΕΟΑ Αμμοχώστου και αντιδήμαρχος Σωτήρας τόνισε ότι γίνεται αγώνας για την απόρριψη φωτοβολταϊκών πάρκων σε κρατική χαλίτικη και καλή γεωργική γη, χαρακτηρίζοντας το χώμα ως «ιερό». Πρόσθεσε πως ο ΕΟΑ προχώρησε πρόσφατα στην απόρριψη δύο φωτοβολταϊκών πάρκων σε γεωργική γη στο Δημοτικό Διαμέρισμα Σωτήρας.

Από πλευράς του, ο αντιδήμαρχος Φρενάρους, ο οποίος εκπροσωπούσε στη συνεδρίαση και τον Δήμο Παραλιμνίου-Δερύνειας, ανέφερε ότι οι αγρότες βρίσκονται σε απόγνωση, καθώς μόνο στο Δημοτικό Διαμέρισμα Φρενάρους υποβλήθηκαν μέχρι στιγμής αιτήσεις χορήγησης πολεοδομικών αδειών με συνολική δυναμικότητα 173 μεγαβάτ σε περίπου 4 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή 4 τετραγωνικά χιλιόμετρα γεωργικής γης, ποσοστό που αγγίζει το 50% της έκτασης του Φρενάρους. Παράλληλα, επισήμανε ότι δόθηκαν 19 βεβαιώσεις σε κρατική χαλίτικη γη από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, ενώ εκφράστηκαν φόβοι για συγκεκριμένες εταιρείες που μονοπωλούν τις μελέτες και τις αιτήσεις.

Ο αντιδήμαρχος Αυγόρου κατήγγειλε ότι παρόλο που ο Δήμος εξέδωσε αρνητική γνωμοδότηση για πολεοδομική άδεια και το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΑ ήταν αρνητικό, ο διευθυντής Ανάπτυξης παράκαμψε την απόφαση και ενέκρινε την αίτηση μέσω του ΕΟΑ.

Παράλληλα, αποφάσισε όπως σε επόμενη συνεδρίαση κληθούν οι τρεις συναρμόδιοι Υπουργοί (Εσωτερικών, Γεωργίας, Ενέργειας) για το θέμα.

Ενστάσεις από αγροτικές και περιβαλλοντικούς οργανώσεις

Οι εκπρόσωποι των αγροτικών και των περιβαλλοντικών οργανώσεων εξαπέλυσαν πυρά κατά της ανεξέλεγκτης απώλειας παραγωγικής γεωργικής γης.

Εκ μέρους της ΕΚΑ ο Πανίκος Χάμπας έκανε λόγο για «φωτοβολταϊκά πάρκα σε εθνικά πολυβολεία» και «προδοσία της γης», προειδοποιώντας ότι δεν θα απομείνει γεωργική γη για να καλλιεργούνται τρόφιμα.

Από πλευράς της ΠΕΚ ο Μιχάλης Λύτρας μίλησε με «πόνο ψυχής και απογοήτευση», καταγγέλλοντας ότι «κάποιοι εγκληματούν εναντίον του κράτους» και ότι «το χρήμα εξαγοράζει συνειδήσεις», ζητώντας την άμεση απόρριψη όλων των αιτήσεων σε καλλιεργήσιμη γη.

Ο Τάσος Γιαπάνης από τον Παναγροτικό επανάφερε την ανάγκη εφαρμογής αυστηρών ευρωπαϊκών πλαισίων για τα αγροβολταϊκά πάρκα, προτείνοντας την άμεση αφαίρεση της άδειας σε περιπτώσεις όπου δεν αποδεικνύεται η διπλή χρήση.

Εκ μέρους του Κυπριακού Ιδρύματος Προστασίας του Περιβάλλοντος Terra Cypria, ο Κλείτος Παπαστυλιανού ανέφερε ότι, με βάση την Γνωμάτευση της Περιβαλλοντικής Αρχής ημερομηνίας 21/02/2022 και την Εντολή της Πολεοδομικής Αρχής ημερομηνίας 14/06/2014, η καλή, εύφορη και αρδευόμενη γεωργική γη, οι περιοχές αναδασμού και η πολεοδομική ζώνη προστασίας με κωδικό Ζ1 ενέπιπταν ήδη σε περιοχές εξέτασης κατά περίπτωση, ενώ παράλληλα όλες οι υπόλοιπες πολεοδομικές ζώνες προστασίας (πέραν της Ζ1), οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 και οι ζώνες ανάσχεσης σε ακτίνα μέχρι 500 μ. περιμετρικά προστατευόμενων υγροβιότοπων ενέπιπταν ήδη σε περιοχές αποκλεισμού.

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι σύμφωνα με την παράγραφο 9.1 της Δήλωσης Πολιτικής για την Ύπαιθρο, η ανάπτυξη, στο βαθμό που δεν αφορά αναγκαίες κρατικές υποδομές και υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, θα αποθαρρύνεται και θα υπάρχει γενικά εκ προοιμίου τεκμήριο εναντίον της σε περιοχές που βρίσκονται εκτός των ορίων ανάπτυξης των κοινοτήτων, λαμβάνοντας ουσιωδώς υπόψη την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και των φυσικών πόρων. Συνεπώς, θα έπρεπε να απορρίπτονται και όχι να εγκρίνονται.

Εκπρόσωπος της ΟΠΟΚ επέστησε την προσοχή στα πάρκα αποθήκευσης ενέργειας που ξεφυτρώνουν σε γεωργική γη, επειδή ακριβώς δεν καλύπτονται νομικά από το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Η θέση των συναρμόδιων τμημάτων και υπηρεσιών

Ο λειτουργός του Τμήματος Γεωργίας, Μάκης Αβραάμ, ξεκαθάρισε ότι το Τμήμα Γεωργίας εξετάζει αυστηρά τη γονιμότητα των τεμαχίων. Παρά τις ενστάσεις του Τμήματος Γεωργίας, συνεχίζουν να εκδίδονται περιβαλλοντικές εγκρίσεις και να χορηγούνται πολεοδομικές άδειες.

Από την ΑΗΚ αναφέρθηκε ότι υπάρχει τεράστια πίεση για εύρεση γης λόγω των ενεργειακών στόχων και των κορεσμένων υποσταθμών στην ύπαιθρο, με το Υπουργείο Εμπορίου να συμφωνεί με την απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάρκων σε εύφορη και αρδευόμενη γεωργική γη, αλλά να συμφωνεί με την εγκατάσταση αγροβολταϊκών πάρκων.

Το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας διευκρίνισε ότι δεν πλέον δεν παραχωρείται κρατική χαλίτικη γη για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάρκων, ενώ παράλληλα απορρίπτονται αιτήσεις εκμίσθωσης κρατικής χαλίτικης γης και απορρίπτονται αιτήσεις χορήγησης πολεοδομικών αδειών σε εύφορη και αρδευόμενη γεωργικής γη.