Προβλήματα υγείας, κενά στη φροντίδα και φτώχεια καταγράφει για την Κύπρο ο ΠΟΥ

Προβλήματα υγείας που περιορίζουν την καθημερινότητα των ηλικιωμένων, κενά στην οργάνωση της φροντίδας τους και υψηλά ποσοστά κινδύνου φτώχειας στις μεγαλύτερες ηλικίες. Αυτά καταγράφει για την Κύπρο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), σε νέα έκθεση του που δημοσιεύθηκε στις αρχές του μήνα.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που αφορά ήδη σημαντικό μέρος του πληθυσμού και αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς η Κύπρος, όπως διαπιστώνεται, γερνά δημογραφικά.

Την ίδια ώρα, η έκθεση αναδεικνύει όχι μόνο τις ανάγκες των ηλικιωμένων αλλά και συγκεκριμένα κενά στις πολιτικές και στα διαθέσιμα στοιχεία για τη μακροχρόνια φροντίδα.

Σύμφωνα με το τετρασέλιδο προφίλ της χώρας, με τίτλο «Cyprus: Country profile for healthy ageing and care», το 56,5% των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω αναφέρει προβλήματα υγείας που περιορίζουν τις δραστηριότητές του.

Με άλλα λόγια, περισσότεροι από ένας στους δύο ηλικιωμένους αντιμετωπίζουν δυσκολίες που επηρεάζουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, την καθημερινή τους λειτουργικότητα.

Η εικόνα συμπληρώνεται από τα στοιχεία για το προσδόκιμο ζωής. Ένας άνθρωπος που φθάνει στην ηλικία των 60 ετών στην Κύπρο αναμένεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΠΟΥ, να ζήσει κατά μέσο όρο ακόμη 24,2 χρόνια. Από αυτά, τα 18,4 υπολογίζονται ως χρόνια υγιούς ζωής, ενώ τα υπόλοιπα 5,8 χρόνια συνδέονται με λειτουργικούς περιορισμούς.

Πρακτικά, περίπου το ένα τέταρτο της ζωής που απομένει μετά τα 60 εκτιμάται ότι θα διανυθεί με προβλήματα που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ατόμου.

Από τις πτώσεις μέχρι την απώλεια ακοής

Η έκθεση καταγράφει, επίσης, επιμέρους προβλήματα υγείας που επηρεάζουν τους μεγαλύτερους σε ηλικία πολίτες.

Το ποσοστό των ατόμων άνω των 60 ετών με προβλήματα ακοής ανέρχεται στο 20,5%, ενώ προβλήματα όρασης καταγράφονται στο 11,9%.

Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνουν οι πτώσεις, με τον σχετικό δείκτη να διαμορφώνεται στις 9.636 περιπτώσεις ανά 100.000 άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.

Πρόκειται για προβλήματα που μπορούν να επηρεάσουν την αυτονομία των ηλικιωμένων και να αυξήσουν την ανάγκη για υποστήριξη, είτε από επαγγελματίες είτε από το οικογενειακό τους περιβάλλον.

Στις κυριότερες αιτίες θανάτου των ατόμων άνω των 60 ετών, με βάση τα στοιχεία του 2021, περιλαμβάνονται η ισχαιμική καρδιοπάθεια, η COVID-19, ο διαβήτης, η νόσος Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας, καθώς και τα εγκεφαλικά επεισόδια.

Όταν, ωστόσο, εξετάζονται οι αιτίες απώλειας ετών υγιούς ζωής λόγω αναπηρίας, η εικόνα διαφοροποιείται. Στις πρώτες θέσεις βρίσκονται οι πόνοι στην πλάτη και τον αυχένα, ο διαβήτης, οι πτώσεις, τα προβλήματα ακοής και η οστεοαρθρίτιδα.

Τα κενά στη φροντίδα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα όσα καταγράφει ο ΠΟΥ για την οργάνωση της φροντίδας στην Κύπρο. Η Κύπρος διαθέτει εθνική στρατηγική για την τρίτη ηλικία, πολιτικές για τη δημιουργία περιβαλλόντων φιλικών προς τους ηλικιωμένους, δράσεις κατά των ηλικιακών διακρίσεων και πολιτική για ολοκληρωμένη πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.

Καταγράφεται, επίσης, η ενσωμάτωση της παρηγορικής/ ανακουφιστικής φροντίδας στην πολιτική του συστήματος υγείας.

Ωστόσο, ο ΠΟΥ σημειώνει ότι δεν υπάρχει πολιτική για ολοκληρωμένη αξιολόγηση των αναγκών υγείας και κοινωνικής φροντίδας.

Ένα δεύτερο κενό αφορά τους ανθρώπους που αναλαμβάνουν τη φροντίδα ηλικιωμένων στο οικογενειακό ή οικείο περιβάλλον.

Σύμφωνα με την έκθεση, στην Κύπρο υπάρχουν εθνικά προγράμματα εκπαίδευσης επαγγελματιών φροντιστών, δεν καταγράφονται, όμως, αντίστοιχα εθνικά προγράμματα για τους άτυπους φροντιστές, δηλαδή συγγενείς και άλλα πρόσωπα που προσφέρουν φροντίδα χωρίς να εργάζονται επαγγελματικά στον συγκεκριμένο τομέα.

Η φτώχεια αυξάνεται στις μεγαλύτερες ηλικίες

Πέραν των προβλημάτων υγείας και των αναγκών φροντίδας, η έκθεση παρουσιάζει στοιχεία που αναδεικνύουν την οικονομική ευαλωτότητα των μεγαλύτερων σε ηλικία πολιτών.

Το ποσοστό κινδύνου φτώχειας διαμορφώνεται στο 10,9% για τα άτομα κάτω των 65 ετών, αυξάνεται στο 25,4% για την ηλικιακή ομάδα 65 έως 74 ετών και φθάνει στο 43,6% για τα άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω.

Η διαφορά μεταξύ των ηλικιακών ομάδων είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς ο δείκτης για τους άνω των 75 ετών είναι σχεδόν τετραπλάσιος από εκείνον του πληθυσμού κάτω των 65 ετών.

Τα ποσοστά αφορούν τον σχετικό κίνδυνο εισοδηματικής φτώχειας και δεν πρέπει να συγχέονται με δείκτες ακραίας φτώχειας ή υλικής στέρησης.

Την ίδια ώρα, η έκθεση καταγράφει ότι το 92,7% των ατόμων που έχουν υπερβεί τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης λαμβάνει σύνταξη.

Τα δύο ευρήματα αναδεικνύουν τη διαφορά μεταξύ της συνταξιοδοτικής κάλυψης και της επάρκειας του εισοδήματος: Η λήψη σύνταξης δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι ένας ηλικιωμένος βρίσκεται πάνω από το σχετικό όριο φτώχειας.

Μια κοινωνία που γερνά

Τα στοιχεία του ΠΟΥ αποτυπώνουν και τη δημογραφική διάσταση του ζητήματος.

Το 2023, περίπου 265.000 άνθρωποι στην Κύπρο ήταν ηλικίας 60 ετών και άνω, αντιπροσωπεύοντας το 19,7% του συνολικού πληθυσμού, ο οποίος υπολογιζόταν σε περίπου 1,3 εκατομμύρια.

Παράλληλα, από τα στοιχεία για τη σύνθεση των νοικοκυριών προκύπτει ότι το 19,1% των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω ζει μόνο του, ενώ το 50,5% ζει ως ζευγάρι χωρίς άλλα πρόσωπα στο ίδιο νοικοκυριό.

Οι αριθμοί αυτοί αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε συνδυασμό με τα προβλήματα υγείας και τις αυξημένες ανάγκες υποστήριξης που καταγράφονται στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Η τετρασέλιδη έκθεση του ΠΟΥ δεν περιλαμβάνει ειδικές συστάσεις προς την Κυπριακή Δημοκρατία ούτε προτείνει συγκεκριμένο σχέδιο δράσης. Συγκεντρώνει στοιχεία διαφορετικών ετών και αποτυπώνει τις υφιστάμενες πολιτικές, τους δείκτες υγείας και τα κενά στην πληροφόρηση και στη φροντίδα.

Υπενθυμίζεται ότι η γήρανση του πληθυσμού και τα κενά στην μαρκοχρόνια, κατ’ οίκον φροντίδα υγείας αλλά και την εξυπηρέτηση των ηλικιωμένων, αποτελεί αυτή τη στιγμή αντικείμενο δημοσίου διαλόγου καθώς σχετικές επισημάνσεις έχουν γίνει πρόσφατα για την Κύπρο και από την ΕΕ.

Πριν από περίπου δύο εβδομάδες, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την πιλοτική εφαρμογή προγράμματος λειτουργίας κινητών μονάδων φροντίδας ηλικιωμένων στην ορεινή περιοχή Λεμεσού ενώ όπως πληροφορούμαστε σε εξέλιξη βρίσκονται επί μέρους διαδικασίες με τη συμμετοχή Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και άλλων φορέων.