Ο καθηγητής μοριακής ιολογίας, που τους τελευταίους τέσσερις μήνες πρωταγωνιστεί σε κάθε ενημερωτική εκπομπή εξηγώντας μας με τον πιο μειλίχιο τρόπο τις εξελίξεις σχετικά με τον κορωνοϊό, τα βράδια -όταν κλείνει την τηλεόραση- ταξινομεί μερικές χιλιάδες γραμματόσημα.
Χρειάστηκαν περίπου έξι τηλεφωνήματα μέχρι να καταφέρουμε να συντονίσουμε αυτή τη συνέντευξη. Ο ίδιος φτάνει, τελικά, πέντε λεπτά νωρίτερα από την προκαθορισμένη ώρα της συνάντησής μας, χωρίς να μεταφέρει σε καμία από τις κουβέντες του την πίεση του υπόλοιπου προγράμματος. Ζητά ευγενικά συγνώμη όταν στα 45 λεπτά της συνέντευξής μας αναγκάζεται να τη διακόψει για να παραστεί σε μια σημαντική τηλεδιάσκεψη. Υπόσχεται να επιστρέψει στις τρεις το απόγευμα. Επιστρέφει στις τρεις το απόγευμα. Πρόθυμος να συνεχίσουμε την κουβέντα μας από εκεί που την είχαμε αφήσει, σπάει ο ίδιος τον πάγο των πρώτων λεπτών, δείχνοντάς μου τις κλήσεις της ημέρας που είχε στο κινητό. Μετρούμε 24. «Είμαι άτομο που δεν αγνοώ, επομένως όσο απασχολημένος κι αν είμαι, θα απαντήσω σε κάθε κλήση ή αν δεν μπορώ θα καλέσω αργότερα», μου λέει χαμογελώντας. Από τα πρώτα πράγματα που διαπιστώνω για τον καθηγητή μικροβιολογίας/μοριακής ιολογίας, που το πλούσιο βιογραφικό του έχει κλείσει σε μερικές δεκάδες σελίδες όλες τις άγνωστες λέξεις που έχουν περάσει ποτέ από τη ζωή μου, είναι πως πρόκειται για έναν άνθρωπο απόλυτα συμφιλιωμένο με τη ζωή. Και ίσως σ’ αυτό, τελικά, να βρίσκεται και η εξήγηση στον μόνιμα καταπραϋντικό τόνο της φωνής του, ακόμα και τις μέρες που κυλούσαν βασανιστικά αργά. Στις γραμμές που ακολουθούν ο κύριος Καραγιάννης αφήνει για λίγο στην άκρη τον δόκτωρα και θυμάται τα παιδικά του χρόνια στην Αμμόχωστο, τη γνωριμία του με τη γυναίκα της ζωής του και εξηγεί το μάθημα που έδωσε σε όλους μας ο κορωνοϊός…
Γεννηθήκατε στην Αμμόχωστο. Αυτό τι σημαίνει;
Σημαίνει αμέτρητες αναμνήσεις. Στα γυμνασιακά μου χρόνια ήταν η περίοδος που η πόλη βίωνε την άνθισή της σε όλους τους τομείς. Από τον τουρισμό μέχρι την κουλτούρα. Ως μαθητής, φοίτησα στο 1ο Γυμνάσιο Αμμοχώστου, το οποίο αρχικά ήταν γνωστό ως Αρρένων. Θυμάμαι από μικρός που ανακατευόμουνα σε όλα. Από τα άρματα στα Ανθεστήρια, μέχρι τη γιορτή των πορτοκαλιών, τις γυμναστικές επιδείξεις, τις παρελάσεις, ακόμα και στην πομπή των Παναθηναίων θυμάμαι να λαμβάνω μέρος. Παρακολουθούσα τις τραγωδίες στο Αρχαίο Θέατρο της Σαλαμίνας, τις ομιλίες στη Δημοτική Πινακοθήκη, απολάμβανα τη γιορτή του κατακλυσμού και φυσικά το κολύμπι στα καταγάλανα νερά της Αμμοχώστου. Σαν να τα βλέπω όλα αυτά να περνούν μπροστά απ’ τα μάτια μου.
Σημαίνει αμέτρητες αναμνήσεις. Στα γυμνασιακά μου χρόνια ήταν η περίοδος που η πόλη βίωνε την άνθισή της σε όλους τους τομείς. Από τον τουρισμό μέχρι την κουλτούρα. Ως μαθητής, φοίτησα στο 1ο Γυμνάσιο Αμμοχώστου, το οποίο αρχικά ήταν γνωστό ως Αρρένων. Θυμάμαι από μικρός που ανακατευόμουνα σε όλα. Από τα άρματα στα Ανθεστήρια, μέχρι τη γιορτή των πορτοκαλιών, τις γυμναστικές επιδείξεις, τις παρελάσεις, ακόμα και στην πομπή των Παναθηναίων θυμάμαι να λαμβάνω μέρος. Παρακολουθούσα τις τραγωδίες στο Αρχαίο Θέατρο της Σαλαμίνας, τις ομιλίες στη Δημοτική Πινακοθήκη, απολάμβανα τη γιορτή του κατακλυσμού και φυσικά το κολύμπι στα καταγάλανα νερά της Αμμοχώστου. Σαν να τα βλέπω όλα αυτά να περνούν μπροστά απ’ τα μάτια μου.
Από την οικογένειά σας τι θυμάστε;
Ως παιδί έζησα την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ. Παρόλο που ήμουν μόλις τεσσάρων χρονών, θυμάμαι τους Εγγλέζους που περπατούσαν στους δρόμους, θυμάμαι τον πατέρα και τη μητέρα μου να τρέχουν με τα ποδήλατά τους να μπουν στο σπίτι για να προλάβουν το κέρφιου. Θυμάμαι τα συρματοπλέγματα και τις κηδείες κάποιων ηρώων. Και μετά θυμάμαι τις αναταραχές του 1963. Μεγάλωσα με το αίσθημα, όχι της ανασφάλειας, αλλά της ανησυχίας.
Ως παιδί έζησα την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ. Παρόλο που ήμουν μόλις τεσσάρων χρονών, θυμάμαι τους Εγγλέζους που περπατούσαν στους δρόμους, θυμάμαι τον πατέρα και τη μητέρα μου να τρέχουν με τα ποδήλατά τους να μπουν στο σπίτι για να προλάβουν το κέρφιου. Θυμάμαι τα συρματοπλέγματα και τις κηδείες κάποιων ηρώων. Και μετά θυμάμαι τις αναταραχές του 1963. Μεγάλωσα με το αίσθημα, όχι της ανασφάλειας, αλλά της ανησυχίας.
Μέχρι που πήγατε για σπουδές…
Ήθελα πάντοτε να πάω στο εξωτερικό να σπουδάσω και οι επιλογές που υπήρχαν ήταν μεταξύ της Ελλάδας και της Αγγλίας. Η απόφαση που πήρα, τελικά, ήταν να πάω στην Αγγλία όπου ζούσαν εκεί δύο θείοι μου. Έκανα το πτυχίο μου στη μικροβιολογία στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ και έπειτα εργάστηκα στο πανεπιστήμιο για τρία χρόνια, κάνοντας ταυτοχρόνως τη διδακτορική μου διατριβή.
Ήθελα πάντοτε να πάω στο εξωτερικό να σπουδάσω και οι επιλογές που υπήρχαν ήταν μεταξύ της Ελλάδας και της Αγγλίας. Η απόφαση που πήρα, τελικά, ήταν να πάω στην Αγγλία όπου ζούσαν εκεί δύο θείοι μου. Έκανα το πτυχίο μου στη μικροβιολογία στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ και έπειτα εργάστηκα στο πανεπιστήμιο για τρία χρόνια, κάνοντας ταυτοχρόνως τη διδακτορική μου διατριβή.
Φεύγοντας από ένα μικρό νησί και πηγαίνοντας να σπουδάσετε σε μια μεγαλούπολη, τι θυμάστε να σας έκανε μεγαλύτερη εντύπωση τότε;
Το ότι στο Λίβερπουλ όπου βρισκόμουν δεν υπήρχαν άλλοι Κύπριοι στο πανεπιστήμιο και ότι ήμουν εντελώς μόνος μου σε ένα ξένο περιβάλλον, άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Όταν έφτασα εκεί πέρασαν τρεις μέρες για να μιλήσω σε άνθρωπο, ενώ έβλεπα τους υπόλοιπους γύρω μου να κοινωνικοποιούνται κανονικά. Ένα πρωινό που περίμενα το λεωφορείο για να πάω στο πανεπιστήμιο, πίσω μου ήταν ένας Σκοτσέζος που με ρώτησε κάτι και έτσι πιάσαμε την κουβέντα. Μετά από αυτό άρχισα να συμπεριφέρομαι και εγώ κανονικά και να μπαίνω σε έναν τρόπο ζωής εντελώς διαφορετικό από αυτόν που γνώριζα μέχρι τότε. Στην Αγγλία, νομίζω, δεν εκπαιδεύτηκα μόνο ακαδημαϊκά αλλά και κοινωνικά.
Το ότι στο Λίβερπουλ όπου βρισκόμουν δεν υπήρχαν άλλοι Κύπριοι στο πανεπιστήμιο και ότι ήμουν εντελώς μόνος μου σε ένα ξένο περιβάλλον, άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Όταν έφτασα εκεί πέρασαν τρεις μέρες για να μιλήσω σε άνθρωπο, ενώ έβλεπα τους υπόλοιπους γύρω μου να κοινωνικοποιούνται κανονικά. Ένα πρωινό που περίμενα το λεωφορείο για να πάω στο πανεπιστήμιο, πίσω μου ήταν ένας Σκοτσέζος που με ρώτησε κάτι και έτσι πιάσαμε την κουβέντα. Μετά από αυτό άρχισα να συμπεριφέρομαι και εγώ κανονικά και να μπαίνω σε έναν τρόπο ζωής εντελώς διαφορετικό από αυτόν που γνώριζα μέχρι τότε. Στην Αγγλία, νομίζω, δεν εκπαιδεύτηκα μόνο ακαδημαϊκά αλλά και κοινωνικά.
Ως φοιτητής δυσκολευτήκατε οικονομικά;
Δυσκολεύτηκα αρκετά, γιατί όταν έγινε η εισβολή εγώ ήμουν ήδη για σπουδές. Η αγγλική κυβέρνηση, ευτυχώς, είχε αποφασίσει να βοηθήσει όσους βρίσκονταν σε πτυχιακές σπουδές. Θυμάμαι μας έδιναν 12,5 λίρες τη βδομάδα και έπρεπε να περάσουμε με αυτά. Τον τελευταίο χρόνο των σπουδών μου εξασφάλισα υποτροφία από το δημαρχείο του Λίβερπουλ και μετά άρχισα την πρώτη μου δουλειά, προσπαθώντας σιγά-σιγά να δημιουργηθώ από το μηδέν.
Δυσκολεύτηκα αρκετά, γιατί όταν έγινε η εισβολή εγώ ήμουν ήδη για σπουδές. Η αγγλική κυβέρνηση, ευτυχώς, είχε αποφασίσει να βοηθήσει όσους βρίσκονταν σε πτυχιακές σπουδές. Θυμάμαι μας έδιναν 12,5 λίρες τη βδομάδα και έπρεπε να περάσουμε με αυτά. Τον τελευταίο χρόνο των σπουδών μου εξασφάλισα υποτροφία από το δημαρχείο του Λίβερπουλ και μετά άρχισα την πρώτη μου δουλειά, προσπαθώντας σιγά-σιγά να δημιουργηθώ από το μηδέν.
Στην Κύπρο ερχόσασταν καθόλου τότε;
Καθόλου. Από το 1972 μέχρι το 1977 αποφάσισα να μην έρχομαι, από φόβο ότι αν συνέβαινε κάτι στις διακοπές μου μπορεί να μην κατάφερνα να γυρίσω πίσω στην Αγγλία. Ήθελα να τελειώσω τις σπουδές μου και από εκεί και πέρα ό,τι ήθελε ας γινόταν. Κάπου εκεί γνώρισα και τη σύζυγό μου, με την οποία παντρευτήκαμε το 1980 και επιστρέψαμε στην Αγγλία μαζί.
Καθόλου. Από το 1972 μέχρι το 1977 αποφάσισα να μην έρχομαι, από φόβο ότι αν συνέβαινε κάτι στις διακοπές μου μπορεί να μην κατάφερνα να γυρίσω πίσω στην Αγγλία. Ήθελα να τελειώσω τις σπουδές μου και από εκεί και πέρα ό,τι ήθελε ας γινόταν. Κάπου εκεί γνώρισα και τη σύζυγό μου, με την οποία παντρευτήκαμε το 1980 και επιστρέψαμε στην Αγγλία μαζί.
Πώς γνωριστήκατε;
Μέσω της μητέρας μου. Οι γονείς μου μετά την εισβολή πήγαν στην Τζέντα, στη Σαουδική Αραβία, όπου η μητέρα μου εργάστηκε ως ράπτρια. Εκεί την επισκέφθηκε η Μαρία, η σύζυγός μου, η οποία κατάγεται από την Κερύνεια, το γένος Μαυρικίου, για να της ράψει. Η γνωριμία μεταξύ μας έγινε λίγο αργότερα, όταν συναντηθήκαμε στον γάμο του αδερφού μου στην Κύπρο. Δεν χωρίσαμε ποτέ από τότε. Παντρευτήκαμε και πήγαμε μαζί στο Λίβερπουλ, μέχρι που εξασφάλισα τη θέση μου στο Royal Free του Λονδίνου. Εκεί γεννήθηκαν και τα τρία παιδιά μας.
Μέσω της μητέρας μου. Οι γονείς μου μετά την εισβολή πήγαν στην Τζέντα, στη Σαουδική Αραβία, όπου η μητέρα μου εργάστηκε ως ράπτρια. Εκεί την επισκέφθηκε η Μαρία, η σύζυγός μου, η οποία κατάγεται από την Κερύνεια, το γένος Μαυρικίου, για να της ράψει. Η γνωριμία μεταξύ μας έγινε λίγο αργότερα, όταν συναντηθήκαμε στον γάμο του αδερφού μου στην Κύπρο. Δεν χωρίσαμε ποτέ από τότε. Παντρευτήκαμε και πήγαμε μαζί στο Λίβερπουλ, μέχρι που εξασφάλισα τη θέση μου στο Royal Free του Λονδίνου. Εκεί γεννήθηκαν και τα τρία παιδιά μας.
Ήταν δύσκολο να τα μεγαλώνετε μόνοι σας σε μια ξένη χώρα;
Περισσότερο για τη Μαρία, η οποία ήταν ακόμη πολύ φρέσκα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν είχαμε δικούς μας. Οι γονείς μας ήταν στην Κύπρο και στην Τζέντα. Είχαμε κάποιους στενούς συγγενείς, αλλά δεν ήταν εύκολο. Τα δυόμισι πρώτα χρόνια, όταν γεννήθηκαν τα πρώτα δύο παιδιά, θυμάμαι που δεν βγήκαμε καθόλου από το σπίτι. Η Μαρία ήταν αυτή που στάθηκε βράχος στο μεγάλωμά τους, όταν εγώ αναγκαστικά έπρεπε να λείπω αμέτρητες ώρες από το σπίτι για τη δουλειά.
Περισσότερο για τη Μαρία, η οποία ήταν ακόμη πολύ φρέσκα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν είχαμε δικούς μας. Οι γονείς μας ήταν στην Κύπρο και στην Τζέντα. Είχαμε κάποιους στενούς συγγενείς, αλλά δεν ήταν εύκολο. Τα δυόμισι πρώτα χρόνια, όταν γεννήθηκαν τα πρώτα δύο παιδιά, θυμάμαι που δεν βγήκαμε καθόλου από το σπίτι. Η Μαρία ήταν αυτή που στάθηκε βράχος στο μεγάλωμά τους, όταν εγώ αναγκαστικά έπρεπε να λείπω αμέτρητες ώρες από το σπίτι για τη δουλειά.
Ήταν την ίδια περίοδο που ξεκινούσε για σας και η ανοδική πορεία στον τομέα της επιστήμης; Ποια ήταν η πιο σημαντική στιγμή για σας τότε;
Πιο σημαντικές νομίζω ήταν οι συνεργασίες που είχαμε κάνει με την Ελλάδα και συγκεκριμένα με τον καθηγητή Στέφανο Χατζηγιάννη, ο οποίος κάνοντας κάποιες παρατηρήσεις με ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα Β, έθεσε το θέμα υπόψη μας και με τις μοριακές μεθόδους που άρχιζαν τότε να πρωτοεμφανίζονται, προσπαθούσαμε να εξηγήσουμε κάποια πράγματα στο μοριακό επίπεδο. Ήμασταν οι πρώτοι που περιγράψαμε μια μετάλλαξη του ιού της ηπατίτιδας Β, η οποία είναι κοινή σε όλες τις χώρες της Νοτίου Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Άπω Ανατολής. Αυτή η μορφή της ηπατίτιδας είναι αυτή που βλέπουμε στους χρόνιους φορείς πλέον. Μετά από εκείνο, περιγράψαμε και μια άλλη μετάλλαξη του ιού ο οποίος διαφεύγει του εμβολίου και από εκεί και πέρα ψάξαμε τα πράγματα περισσότερο από μοριακής άποψης. Θεωρώ ότι η ηπατίτιδα Β και Γ ήταν οι δύο ιοί που με καταχώρησαν στην επιστημονική βιβλιογραφία. Εκτός όμως από αυτό, επειδή είμαι άτομο που δεν σταματώ ποτέ να αναμιγνύομαι όπου μπορώ, μερικά από τα πράγματα που έκανα στο Λονδίνο ήταν να διατελέσω πρόεδρος των Κυπρίων επιστημόνων και επαγγελματιών, πρόεδρος του Ελληνικού Ιατρικού Συνδέσμου και πρόεδρος του Συνδέσμου Αμμοχώστου. Υπήρξα δύο φορές μέλος της κυπριακής ομοσπονδίας, μέχρι που έφυγα. Επιπλέον, έκανα μία φορά τον μήνα ένα ιατρικό πρόγραμμα στο London Greek Radio, με συναδέλφους γιατρούς στο Λονδίνο. Ήμουν patron του αντιλευχαιμικού συνδέσμου μαζί με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Γρηγόριο και πήγαινα στις αιμοτοληψίες που γίνονταν τις Κυριακές στις εκκλησίες για να βρούμε πιθανούς δότες μυελού των οστών. Ο λόγος που το έκανα ήταν επειδή ο ένας και μοναδικός αδερφός που είχα, είχε πεθάνει από λευχαιμία σε ηλικία 38 χρόνων.
Πιο σημαντικές νομίζω ήταν οι συνεργασίες που είχαμε κάνει με την Ελλάδα και συγκεκριμένα με τον καθηγητή Στέφανο Χατζηγιάννη, ο οποίος κάνοντας κάποιες παρατηρήσεις με ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα Β, έθεσε το θέμα υπόψη μας και με τις μοριακές μεθόδους που άρχιζαν τότε να πρωτοεμφανίζονται, προσπαθούσαμε να εξηγήσουμε κάποια πράγματα στο μοριακό επίπεδο. Ήμασταν οι πρώτοι που περιγράψαμε μια μετάλλαξη του ιού της ηπατίτιδας Β, η οποία είναι κοινή σε όλες τις χώρες της Νοτίου Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Άπω Ανατολής. Αυτή η μορφή της ηπατίτιδας είναι αυτή που βλέπουμε στους χρόνιους φορείς πλέον. Μετά από εκείνο, περιγράψαμε και μια άλλη μετάλλαξη του ιού ο οποίος διαφεύγει του εμβολίου και από εκεί και πέρα ψάξαμε τα πράγματα περισσότερο από μοριακής άποψης. Θεωρώ ότι η ηπατίτιδα Β και Γ ήταν οι δύο ιοί που με καταχώρησαν στην επιστημονική βιβλιογραφία. Εκτός όμως από αυτό, επειδή είμαι άτομο που δεν σταματώ ποτέ να αναμιγνύομαι όπου μπορώ, μερικά από τα πράγματα που έκανα στο Λονδίνο ήταν να διατελέσω πρόεδρος των Κυπρίων επιστημόνων και επαγγελματιών, πρόεδρος του Ελληνικού Ιατρικού Συνδέσμου και πρόεδρος του Συνδέσμου Αμμοχώστου. Υπήρξα δύο φορές μέλος της κυπριακής ομοσπονδίας, μέχρι που έφυγα. Επιπλέον, έκανα μία φορά τον μήνα ένα ιατρικό πρόγραμμα στο London Greek Radio, με συναδέλφους γιατρούς στο Λονδίνο. Ήμουν patron του αντιλευχαιμικού συνδέσμου μαζί με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Γρηγόριο και πήγαινα στις αιμοτοληψίες που γίνονταν τις Κυριακές στις εκκλησίες για να βρούμε πιθανούς δότες μυελού των οστών. Ο λόγος που το έκανα ήταν επειδή ο ένας και μοναδικός αδερφός που είχα, είχε πεθάνει από λευχαιμία σε ηλικία 38 χρόνων.
Πλέον, ζείτε στην Κύπρο…
Από το 2012, όταν αποφασίσαμε να επιστρέψουμε οικογενειακώς, μένουμε όλοι μαζί στο σπίτι που έμενε η πεθερά μου στον Πρωταρά. Όταν αποφάσισε η οικογένεια να έρθει, το επέκτεινα επίτηδες για να μας χωράει όλους. Κι αυτή τη στιγμή και η κόρη μου με τον γαμπρό μου και τα δύο τα εγγονάκια είναι μαζί μας, μέχρι να τελειώσει το δικό τους σπίτι.
Από το 2012, όταν αποφασίσαμε να επιστρέψουμε οικογενειακώς, μένουμε όλοι μαζί στο σπίτι που έμενε η πεθερά μου στον Πρωταρά. Όταν αποφάσισε η οικογένεια να έρθει, το επέκτεινα επίτηδες για να μας χωράει όλους. Κι αυτή τη στιγμή και η κόρη μου με τον γαμπρό μου και τα δύο τα εγγονάκια είναι μαζί μας, μέχρι να τελειώσει το δικό τους σπίτι.
Ήταν δύσκολο να πάρετε την απόφαση να γυρίσετε έπειτα από 43 χρόνια που είχατε χτίσει μια ζωή στην Αγγλία;
Η απόφασή ήταν, νομίζω, αποτέλεσμα ενός συνδυασμού συγκυριών. Τότε, ήμουν αντιπρόεδρος του World Hellenic Biomedical Association, ενός συνδέσμου απόδημων γιατρών και επιστημόνων βιοϊατρικής που πραγματοποιούσαν συνέδριο κάθε δύο χρόνια σε Ελλάδα, Κύπρο και Αμερική, συνήθως. Έτυχε εκείνο τον χρόνο το συνέδριο να γίνει στην Κύπρο και εγώ, ως συνεργάτης της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, ήρθα σε επαφή με τον Δρα Άδωνη Ιωαννίδη, με τον οποίο ανταλλάξαμε κάποιες ιδέες και από εκεί προέκυψε μια πρώτη κουβέντα αν θα με ενδιέφερε να ενταχθώ στο ακαδημαϊκό προσωπικό. Περίπου τέσσερις μήνες αργότερα, όταν ήρθα με την οικογένειά μου στην Κύπρο για διακοπές, συναντήθηκα με τον εκτελεστικό κοσμήτορα της σχολής Δρα Ανδρέα Χαραλάμπους, ο οποίος μου έκανε την πρόταση. Ταυτοχρόνως, το Imperial College London, όπου εργαζόμουν, έδινε κάποια πακέτα πρόωρης αφυπηρέτησης και έτσι τα συνδύασα και τα δύο. Φτάνοντας στην Κύπρο το 2012, από νωρίς ενεπλάκην με τη σχολή και την ανάπτυξή της, σε βαθμό που από καθηγητής μικροβιολογίας σταδιακά έγινα και αναπληρωτής κοσμήτορας για το ακαδημαϊκό προσωπικό και την έρευνα, αλλά και συμπρόεδρος του τμήματος των βασικών και κλινικών επιστημών.
Η απόφασή ήταν, νομίζω, αποτέλεσμα ενός συνδυασμού συγκυριών. Τότε, ήμουν αντιπρόεδρος του World Hellenic Biomedical Association, ενός συνδέσμου απόδημων γιατρών και επιστημόνων βιοϊατρικής που πραγματοποιούσαν συνέδριο κάθε δύο χρόνια σε Ελλάδα, Κύπρο και Αμερική, συνήθως. Έτυχε εκείνο τον χρόνο το συνέδριο να γίνει στην Κύπρο και εγώ, ως συνεργάτης της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, ήρθα σε επαφή με τον Δρα Άδωνη Ιωαννίδη, με τον οποίο ανταλλάξαμε κάποιες ιδέες και από εκεί προέκυψε μια πρώτη κουβέντα αν θα με ενδιέφερε να ενταχθώ στο ακαδημαϊκό προσωπικό. Περίπου τέσσερις μήνες αργότερα, όταν ήρθα με την οικογένειά μου στην Κύπρο για διακοπές, συναντήθηκα με τον εκτελεστικό κοσμήτορα της σχολής Δρα Ανδρέα Χαραλάμπους, ο οποίος μου έκανε την πρόταση. Ταυτοχρόνως, το Imperial College London, όπου εργαζόμουν, έδινε κάποια πακέτα πρόωρης αφυπηρέτησης και έτσι τα συνδύασα και τα δύο. Φτάνοντας στην Κύπρο το 2012, από νωρίς ενεπλάκην με τη σχολή και την ανάπτυξή της, σε βαθμό που από καθηγητής μικροβιολογίας σταδιακά έγινα και αναπληρωτής κοσμήτορας για το ακαδημαϊκό προσωπικό και την έρευνα, αλλά και συμπρόεδρος του τμήματος των βασικών και κλινικών επιστημών.
Ποια χαρά σάς δίνει το να διδάσκετε σε νέους επιστήμονες;
Τη χαρά του ότι οι φοιτητές της ιατρικής είναι άτομα που θέλουν και ενδιαφέρονται να μάθουν και μάλιστα για την ανέλιξή τους χρειάζεται και κάποια επιστημονική κατάρτιση. Επομένως, προσπαθούμε όσο το δυνατό εκτός από τις ακαδημαϊκές γνώσεις να τους προετοιμάσουμε και να τους δώσουμε τα εφόδια για να μπορούν να κάνουν και μια κλινική έρευνα από μόνοι τους. Αυτό εμένα μου δίνει ιδιαίτερη ευχαρίστηση, διότι καταλαβαίνω ότι όχι μόνο διψούν να μάθουν αλλά, ταυτοχρόνως, θέλουν να δώσουν κιόλας.
Τη χαρά του ότι οι φοιτητές της ιατρικής είναι άτομα που θέλουν και ενδιαφέρονται να μάθουν και μάλιστα για την ανέλιξή τους χρειάζεται και κάποια επιστημονική κατάρτιση. Επομένως, προσπαθούμε όσο το δυνατό εκτός από τις ακαδημαϊκές γνώσεις να τους προετοιμάσουμε και να τους δώσουμε τα εφόδια για να μπορούν να κάνουν και μια κλινική έρευνα από μόνοι τους. Αυτό εμένα μου δίνει ιδιαίτερη ευχαρίστηση, διότι καταλαβαίνω ότι όχι μόνο διψούν να μάθουν αλλά, ταυτοχρόνως, θέλουν να δώσουν κιόλας.
Εσείς, ποιο μάθημα πήρατε από τους φοιτητές σας;
Ότι όταν είσαι φιλικός μαζί τους και δεν χρησιμοποιείς τη θέση που έχεις για το εγώ σου, σε εκτιμούν περισσότερο και παρόλο του ότι μπορεί να μη σου το λένε ευθέως καταλαβαίνεις με τη συμπεριφορά τους ότι σε έχουν ψηλά.
Εκπέμπετε, γενικά, μια μεγάλη ηρεμία στον συνομιλητή σας. Έτσι ήσασταν πάντα;
Ναι. Νομίζω είναι έμφυτο σε ένα σημείο. Γενικά, ως οικογένεια και από τις δύο μεριές, όλα τα αδέρφια και τα ξαδέρφια ήταν πάντα εξαιρετικά αγαπητοί. Με τον ίδιο ακριβώς ρυθμό ζωής και ιλαρότητας, όχι αγριότητας.
Ότι όταν είσαι φιλικός μαζί τους και δεν χρησιμοποιείς τη θέση που έχεις για το εγώ σου, σε εκτιμούν περισσότερο και παρόλο του ότι μπορεί να μη σου το λένε ευθέως καταλαβαίνεις με τη συμπεριφορά τους ότι σε έχουν ψηλά.
Εκπέμπετε, γενικά, μια μεγάλη ηρεμία στον συνομιλητή σας. Έτσι ήσασταν πάντα;
Ναι. Νομίζω είναι έμφυτο σε ένα σημείο. Γενικά, ως οικογένεια και από τις δύο μεριές, όλα τα αδέρφια και τα ξαδέρφια ήταν πάντα εξαιρετικά αγαπητοί. Με τον ίδιο ακριβώς ρυθμό ζωής και ιλαρότητας, όχι αγριότητας.
Δεν θυμώνετε ποτέ, δηλαδή;
Όταν νευριάσω, κάποιοι το ξέρουν. Όμως, δεν νευριάζω γενικότερα, μπορεί να τύχει μία φορά τον χρόνο κι αυτό όταν νιώσω ότι κάποιος είναι ιδιαίτερα ενοχλητικός. Μπορεί να ανάψω με το παραμικρό χωρίς κανένα λόγο, διότι εκείνο που μου έκανε με ενόχλησε τόσο πολύ.
Όταν νευριάσω, κάποιοι το ξέρουν. Όμως, δεν νευριάζω γενικότερα, μπορεί να τύχει μία φορά τον χρόνο κι αυτό όταν νιώσω ότι κάποιος είναι ιδιαίτερα ενοχλητικός. Μπορεί να ανάψω με το παραμικρό χωρίς κανένα λόγο, διότι εκείνο που μου έκανε με ενόχλησε τόσο πολύ.
Εκτός από την επιστήμη, πού αλλού διοχετεύετε την ενέργειά σας;
Μου αρέσουν τα λουλούδια και η κηπουρική, γενικότερα. Ο κήπος μου στο Λονδίνο ήταν πάντα ποικιλόχρωμος, όπως και τώρα το σπίτι μας στον Πρωταρά, γιατί αγαπώ να βλέπω χρώματα γύρω μου. Κάτι άλλο που μου αρέσει σε υπερβολικό βαθμό είναι ο φιλοτελισμός. Τα βράδια, πολλές φορές, μου αρέσει να ασχολούμαι με την ταξινόμηση των γραμματοσήμων μου. Δεν τα μέτρησα ποτέ μου, αλλά ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες. Είναι κάτι που κάνω από παιδί. Ο πατέρας μου εργαζόταν σε εξαγωγικό οίκο στην Αμμόχωστο και λόγω της αλληλογραφίας που γινόταν, τα έκοβε από τους φακέλους και τα έφερνε στο σπίτι. Έτσι ξεκίνησα. Φυσικά, τα τελευταία 15 χρόνια επιδόθηκα πιο επισταμένα, τουλάχιστον με την ταξινόμηση, αλλά αγοράζω και πολλά μέσω του διαδικτύου, πηγαίνω στις εκθέσεις κτλ. Όταν ταξιδεύω στο Λονδίνο, κανονίζω να πηγαίνω σε περίοδο που έχει και έκθεση για να μπορώ να αγοράζω. Επίσης, αγαπώ το κολύμπι και τα τελευταία δύο χρόνια ξεκίνησα να κάνω μαθήματα υδρογυμναστικής. Κάτι άλλο που μου αρέσει είναι η τέχνη. Από μικρός θυμάμαι να ζωγραφίζω με λαδομπογιές. Αυτό ήταν κάτι που το άφησα για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά τελευταίως πέρασα αρκετά απογεύματα κάνοντας ψηφιδωτά. Πάω και ψάρεμα, ξέρω να μαγειρεύω. Αυτά για την ώρα.
Μου αρέσουν τα λουλούδια και η κηπουρική, γενικότερα. Ο κήπος μου στο Λονδίνο ήταν πάντα ποικιλόχρωμος, όπως και τώρα το σπίτι μας στον Πρωταρά, γιατί αγαπώ να βλέπω χρώματα γύρω μου. Κάτι άλλο που μου αρέσει σε υπερβολικό βαθμό είναι ο φιλοτελισμός. Τα βράδια, πολλές φορές, μου αρέσει να ασχολούμαι με την ταξινόμηση των γραμματοσήμων μου. Δεν τα μέτρησα ποτέ μου, αλλά ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες. Είναι κάτι που κάνω από παιδί. Ο πατέρας μου εργαζόταν σε εξαγωγικό οίκο στην Αμμόχωστο και λόγω της αλληλογραφίας που γινόταν, τα έκοβε από τους φακέλους και τα έφερνε στο σπίτι. Έτσι ξεκίνησα. Φυσικά, τα τελευταία 15 χρόνια επιδόθηκα πιο επισταμένα, τουλάχιστον με την ταξινόμηση, αλλά αγοράζω και πολλά μέσω του διαδικτύου, πηγαίνω στις εκθέσεις κτλ. Όταν ταξιδεύω στο Λονδίνο, κανονίζω να πηγαίνω σε περίοδο που έχει και έκθεση για να μπορώ να αγοράζω. Επίσης, αγαπώ το κολύμπι και τα τελευταία δύο χρόνια ξεκίνησα να κάνω μαθήματα υδρογυμναστικής. Κάτι άλλο που μου αρέσει είναι η τέχνη. Από μικρός θυμάμαι να ζωγραφίζω με λαδομπογιές. Αυτό ήταν κάτι που το άφησα για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά τελευταίως πέρασα αρκετά απογεύματα κάνοντας ψηφιδωτά. Πάω και ψάρεμα, ξέρω να μαγειρεύω. Αυτά για την ώρα.
Τι δεν μπορεί να φανταστεί κάποιος για σας;
Νομίζω δεν υπάρχει τίποτα που να μην το έχω κάνει στη ζωή μου. Όταν ήμουν φοιτητής, μετά την εισβολή, τα καλοκαίρια πήγαινα και δούλευα σε εργοστάσιο φορεμάτων για να βγάζω χρήματα. Έμαθα να σιδερώνω, να βάζω κουμπιά στη μηχανή, να ετοιμάζω τα φορέματα για τα καταστήματα, να βάζω τις ετικέτες πάνω, να βγάζω κουμπότρυπες, να βοηθώ τον κόφτη να απλώνει τα ρούχα. Από τις δουλειές του σπιτιού, ξέρω να αλλάζω πρίζες, να ενώνω σύρματα, να χτίζω, να φτιάχνω τα υδραυλικά.
Νομίζω δεν υπάρχει τίποτα που να μην το έχω κάνει στη ζωή μου. Όταν ήμουν φοιτητής, μετά την εισβολή, τα καλοκαίρια πήγαινα και δούλευα σε εργοστάσιο φορεμάτων για να βγάζω χρήματα. Έμαθα να σιδερώνω, να βάζω κουμπιά στη μηχανή, να ετοιμάζω τα φορέματα για τα καταστήματα, να βάζω τις ετικέτες πάνω, να βγάζω κουμπότρυπες, να βοηθώ τον κόφτη να απλώνει τα ρούχα. Από τις δουλειές του σπιτιού, ξέρω να αλλάζω πρίζες, να ενώνω σύρματα, να χτίζω, να φτιάχνω τα υδραυλικά.
Πώς τα μάθατε όλα αυτά;
Είμαι τύπος που παρακολουθώ και μαζεύω από την πρώτη, γιατί έχω κατά κάποιον τρόπο φωτογραφικό μυαλό. Όπως και στο εργαστήριο. Όταν ήμουν στα αρχικά στάδια της καριέρας μου, έβλεπα κάποιον που μας έδειχνε πώς να κάνουμε κάτι και το επαναλάμβανα αμέσως χωρίς δεύτερη προσπάθεια.
Είμαι τύπος που παρακολουθώ και μαζεύω από την πρώτη, γιατί έχω κατά κάποιον τρόπο φωτογραφικό μυαλό. Όπως και στο εργαστήριο. Όταν ήμουν στα αρχικά στάδια της καριέρας μου, έβλεπα κάποιον που μας έδειχνε πώς να κάνουμε κάτι και το επαναλάμβανα αμέσως χωρίς δεύτερη προσπάθεια.
Σύγχρονος είστε; Έχετε, για παράδειγμα, social media;
Χρησιμοποιώ το Facebook, αλλά δεν είμαι πολύ συχνός στο να ανεβάζω πράγματα. Διαβάζω αναρτήσεις και άρθρα είτε που σχετίζονται με κάποιο γεγονός, είτε κάποια ρεπορτάζ σχετικά με την πολιτική κατάσταση στο παγκόσμιο κτλ. Σύγχρονος σίγουρα είμαι. Μου αρέσει η μουσική, μου αρέσει ο χορός, είμαι μοντέρνος, δεν είμαι σαπόγερος. Μου αρέσει η ποπ μουσική, μου αρέσει το ελληνικό, ελαφρύ λαϊκό τραγούδι, μου αρέσουν οι παραδοσιακοί συνθέτες, η κλασική μουσική, η όπερα, το μπαλέτο. Από τη μεριά της κουλτούρας, μου αρέσουν τα πάντα.
Χρησιμοποιώ το Facebook, αλλά δεν είμαι πολύ συχνός στο να ανεβάζω πράγματα. Διαβάζω αναρτήσεις και άρθρα είτε που σχετίζονται με κάποιο γεγονός, είτε κάποια ρεπορτάζ σχετικά με την πολιτική κατάσταση στο παγκόσμιο κτλ. Σύγχρονος σίγουρα είμαι. Μου αρέσει η μουσική, μου αρέσει ο χορός, είμαι μοντέρνος, δεν είμαι σαπόγερος. Μου αρέσει η ποπ μουσική, μου αρέσει το ελληνικό, ελαφρύ λαϊκό τραγούδι, μου αρέσουν οι παραδοσιακοί συνθέτες, η κλασική μουσική, η όπερα, το μπαλέτο. Από τη μεριά της κουλτούρας, μου αρέσουν τα πάντα.
Θα μπορούσατε, δηλαδή, να γίνετε καλλιτέχνης αντί για επιστήμονας;
Δεν νομίζω, παρόλο που όταν ήμουν στο γυμνάσιο οι φιλόλογοι πάντα με προωθούσαν στις απαγγελίες και στις ομιλίες. Έπαιξα τρεις φορές θέατρο ως πρωταγωνιστής στο γυμνάσιο και μόνο μία φορά στο πανεπιστήμιο στο Λίβερπουλ, όταν μετά που αποφοίτησα ανακατεύτηκα με έναν ερασιτεχνικό, θεατρικό σύλλογο. Μάλιστα, εκείνος ο ρόλος είχε και ένα μέρος χορού που το έκανα τότε, αλλά μέχρι εκεί. Δεν θα έβλεπα τον εαυτό μου ως ηθοποιό. Μου αρέσει και το τραγούδι, τραγουδώ λίγο, αλλά ούτε ως τραγουδιστή θα με έβλεπα.
Δεν νομίζω, παρόλο που όταν ήμουν στο γυμνάσιο οι φιλόλογοι πάντα με προωθούσαν στις απαγγελίες και στις ομιλίες. Έπαιξα τρεις φορές θέατρο ως πρωταγωνιστής στο γυμνάσιο και μόνο μία φορά στο πανεπιστήμιο στο Λίβερπουλ, όταν μετά που αποφοίτησα ανακατεύτηκα με έναν ερασιτεχνικό, θεατρικό σύλλογο. Μάλιστα, εκείνος ο ρόλος είχε και ένα μέρος χορού που το έκανα τότε, αλλά μέχρι εκεί. Δεν θα έβλεπα τον εαυτό μου ως ηθοποιό. Μου αρέσει και το τραγούδι, τραγουδώ λίγο, αλλά ούτε ως τραγουδιστή θα με έβλεπα.
Είστε άνθρωπος που το χιούμορ δίνει αξία στη ζωή σας;
Έχω υπερβολικό χιούμορ. Γελάω πολύ εύκολα και με διάφορα πράγματα που μου συμβαίνουν. Και με τους φοιτητές μου θα αστειευτούμε στην τάξη. Μου αρέσει το χιούμορ και με τους συναδέλφους αστειεύομαι και φυσικά αυτοσαρκάζομαι, γιατί όχι. Δεν μπορώ να είμαι μονολιθικός, δεν μου αρέσει αυτή η προσέγγιση στη ζωή.
Έχω υπερβολικό χιούμορ. Γελάω πολύ εύκολα και με διάφορα πράγματα που μου συμβαίνουν. Και με τους φοιτητές μου θα αστειευτούμε στην τάξη. Μου αρέσει το χιούμορ και με τους συναδέλφους αστειεύομαι και φυσικά αυτοσαρκάζομαι, γιατί όχι. Δεν μπορώ να είμαι μονολιθικός, δεν μου αρέσει αυτή η προσέγγιση στη ζωή.
Ποιο είναι το πιο τρελό σας όνειρο, ως επιστήμονας;
Να πάω στο φεγγάρι. Πέραν όμως από την πλάκα, όταν αποφάσισα να έρθω στην Κύπρο η σκέψη μου ήταν να προσφέρω στον τόπο που με γέννησε. Αν μου έκανες αυτήν την ερώτηση πριν τέσσερις μήνες θα σου έλεγα ότι το πέτυχα σε μεγάλο βαθμό, διότι έκανα τα αδύνατα δυνατά. Τώρα, όμως, η κατάσταση του κορωνοϊού με έκανε να υπερβώ τον εαυτό μου όσον αφορά στην προσφορά. Αισθάνομαι δικαιωμένος που πήρα την απόφαση να έρθω και αισθάνομαι πλήρης, γεμάτος από ευθύνη αλλά και από το γεγονός ότι κατόρθωσα να προσφέρω κάτι το οποίο, όπως αντιλαμβάνομαι αυτήν τη στιγμή, έχει εκτιμήσει ο κόσμος ιδιαίτερα.
Να πάω στο φεγγάρι. Πέραν όμως από την πλάκα, όταν αποφάσισα να έρθω στην Κύπρο η σκέψη μου ήταν να προσφέρω στον τόπο που με γέννησε. Αν μου έκανες αυτήν την ερώτηση πριν τέσσερις μήνες θα σου έλεγα ότι το πέτυχα σε μεγάλο βαθμό, διότι έκανα τα αδύνατα δυνατά. Τώρα, όμως, η κατάσταση του κορωνοϊού με έκανε να υπερβώ τον εαυτό μου όσον αφορά στην προσφορά. Αισθάνομαι δικαιωμένος που πήρα την απόφαση να έρθω και αισθάνομαι πλήρης, γεμάτος από ευθύνη αλλά και από το γεγονός ότι κατόρθωσα να προσφέρω κάτι το οποίο, όπως αντιλαμβάνομαι αυτήν τη στιγμή, έχει εκτιμήσει ο κόσμος ιδιαίτερα.
Αυτό που ζήσαμε θα το ξεχάσουμε εύκολα νομίζετε;
Εύκολα όχι, όμως είναι αναγκαίο, τουλάχιστον τα καλά από την κατάσταση αυτή να παραμείνουν, όπως το να είμαστε προσεκτικοί στις προσωπικές μας σχέσεις, να μην είμαστε τόσο επιθετικοί ή τόσο εγωιστές κάποτε. Πολλοί νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα. Θεωρώ ότι ως κοινωνία πρέπει να βελτιωθούμε και να γίνουμε πιο ανθρώπινοι. Αυτό φάνηκε και μέσα από την αλληλεγγύη που επέδειξαν πολλοί μέσω του εθελοντισμού, οι οποίοι βοήθησαν άτομα που ανήκαν στις ευάλωτες ομάδες, που πήγαιναν και τους ψώνιζαν ή τους έκαναν κάποιες δουλειές για παράδειγμα. Ως κοινωνία λειτουργήσαμε κανονικά και πρέπει να το τονίσω ότι και ως πολιτεία, από τον πιο ψηλό άρχοντα ως τον πιο απλό πολίτη, εφαρμόσαμε τα μέτρα στο έπακρον.
Εύκολα όχι, όμως είναι αναγκαίο, τουλάχιστον τα καλά από την κατάσταση αυτή να παραμείνουν, όπως το να είμαστε προσεκτικοί στις προσωπικές μας σχέσεις, να μην είμαστε τόσο επιθετικοί ή τόσο εγωιστές κάποτε. Πολλοί νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα. Θεωρώ ότι ως κοινωνία πρέπει να βελτιωθούμε και να γίνουμε πιο ανθρώπινοι. Αυτό φάνηκε και μέσα από την αλληλεγγύη που επέδειξαν πολλοί μέσω του εθελοντισμού, οι οποίοι βοήθησαν άτομα που ανήκαν στις ευάλωτες ομάδες, που πήγαιναν και τους ψώνιζαν ή τους έκαναν κάποιες δουλειές για παράδειγμα. Ως κοινωνία λειτουργήσαμε κανονικά και πρέπει να το τονίσω ότι και ως πολιτεία, από τον πιο ψηλό άρχοντα ως τον πιο απλό πολίτη, εφαρμόσαμε τα μέτρα στο έπακρον.
Γιατί νομίζετε;
Νομίζω ο φόβος ήταν που κατέστησε αυτό ως επιτακτική ανάγκη για τους περισσότερους. Είναι κάτι που δεν το περίμενε κανένας και από την άλλη πλευρά ίσως να ήταν και μια περίοδος αναλογισμού, να ζυγίσουμε τα πράγματα κάτω από μια διαφορετική σκοπιά και που μας έδειξε πόσο εφήμεροι είμαστε πάνω σε αυτή τη γη. Πολύς κόσμος με τον οποίο μιλώ μου λέει, κάνετε ό,τι είναι να κάνετε να μην ξαναμπούμε σε εγκλεισμό.
Νομίζω ο φόβος ήταν που κατέστησε αυτό ως επιτακτική ανάγκη για τους περισσότερους. Είναι κάτι που δεν το περίμενε κανένας και από την άλλη πλευρά ίσως να ήταν και μια περίοδος αναλογισμού, να ζυγίσουμε τα πράγματα κάτω από μια διαφορετική σκοπιά και που μας έδειξε πόσο εφήμεροι είμαστε πάνω σε αυτή τη γη. Πολύς κόσμος με τον οποίο μιλώ μου λέει, κάνετε ό,τι είναι να κάνετε να μην ξαναμπούμε σε εγκλεισμό.
Τι άλλα σας έλεγαν; Υπήρξαν άνθρωποι που να εναντιώθηκαν σε σας;
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που θυμάμαι ήταν όταν μια μέρα είπα στην τηλεόραση ότι «στον Πρωταρά είναι μεγάλη ησυχία», κάποιοι θεώρησαν και το εξέφρασαν ότι έχω εξοχικό στον Πρωταρά και πήγα για διακοπές, ενώ «εμάς μας έβαλαν φυλακή στα σπίτια μας».
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που θυμάμαι ήταν όταν μια μέρα είπα στην τηλεόραση ότι «στον Πρωταρά είναι μεγάλη ησυχία», κάποιοι θεώρησαν και το εξέφρασαν ότι έχω εξοχικό στον Πρωταρά και πήγα για διακοπές, ενώ «εμάς μας έβαλαν φυλακή στα σπίτια μας».
Αυτά σας επηρεάζουν ψυχολογικά;
Είμαι από τους τύπους που, αν θεωρήσω ότι κάτι είναι παράλογο δεν θα το λάβω υπόψη. Εκεί που θα ενοχληθώ είναι όταν κάνω κάτι με καλή θέληση και κάποιοι το εκλάβουν ότι έγινε για συμφέρον δικό μου.
Είμαι από τους τύπους που, αν θεωρήσω ότι κάτι είναι παράλογο δεν θα το λάβω υπόψη. Εκεί που θα ενοχληθώ είναι όταν κάνω κάτι με καλή θέληση και κάποιοι το εκλάβουν ότι έγινε για συμφέρον δικό μου.
Η επόμενη μέρα θα μας βγάλει καλύτερους νομίζετε;
Ελπίζω μετά από όλο αυτό να έχει κολλήσει κάτι το θετικό από απόψεως συμπεριφοράς και στο να μας κάνει να συναισθανθούμε και να συνειδητοποιήσουμε πώς μπορούν να ανατραπούν τα πράγματα από τη μια μέρα στην άλλη. Να συνειδητοποιήσουμε ότι ο αόρατος εχθρός που μας έχει ταλαιπωρήσει τόσο πολύ, ξεπήδησε λόγω της δικής μας επέμβασης στα «χωράφια» των άγριων ζώων. Να μάθουμε πως καταστρέφοντας το περιβάλλον και το οικοσύστημα, η φύση κάποια στιγμή θα μας εκδικηθεί.
STYLING: SHONA MUIR
Ελπίζω μετά από όλο αυτό να έχει κολλήσει κάτι το θετικό από απόψεως συμπεριφοράς και στο να μας κάνει να συναισθανθούμε και να συνειδητοποιήσουμε πώς μπορούν να ανατραπούν τα πράγματα από τη μια μέρα στην άλλη. Να συνειδητοποιήσουμε ότι ο αόρατος εχθρός που μας έχει ταλαιπωρήσει τόσο πολύ, ξεπήδησε λόγω της δικής μας επέμβασης στα «χωράφια» των άγριων ζώων. Να μάθουμε πως καταστρέφοντας το περιβάλλον και το οικοσύστημα, η φύση κάποια στιγμή θα μας εκδικηθεί.
STYLING: SHONA MUIR
Περιοδικό “Down Town”, τεύχος 701.