Πρόκληση η μετάβαση από το σπίτι στο νηπιαγωγείο – Τα ευρήματα της έρευνας του δρα Ιάκωβου Ψάλτη – Επί τάπητος η προσαρμογή, η προετοιμασία και η ετοιμότητα των παιδιών

Συχνά το θέμα που απασχολεί γονείς και εκπαιδευτικούς και που πολλές φορές έχει καθορίσει και πολιτικές, είναι η μετάβαση των παιδιών από το δημοτικό στο γυμνάσιο και το άγχος που τη συνοδεύει καθώς όλοι επιθυμούν να είναι όσο το δυνατόν πιο ομαλή.

Όμως, ιδιαίτερης σημασίας είναι και η μετάβαση ενός παιδιού από το σπίτι στο νηπιαγωγείο καθώς, επί της ουσίας, είναι η πρώτη μεγάλη μετάβαση του παιδιού από το οικογενειακό πλαίσιο, όχι μόνο σε ένα σχολείο αλλά σε έναν εξω-οικογενειακό του φορέα.

Με το ενδιαφέρον αυτό θέμα καταπιάνεται η έρευνα του ακαδημαϊκού Ιάκωβου Ψάλτη, ενός ανθρώπου με τεράστια εμπειρία στα εκπαιδευτικά δρώμενα, και ομολογουμένως τα ευρήματα της είναι άκρως σημαντικά. Η έρευνα είχε ιδιαίτερα μεγάλο δείγμα και καταγράφηκαν θέσεις τόσο νηπιαγωγών, όσο και γονέων.

Μερικά από τα πιο αξιοσημείωτα, είναι και τα δημογραφικά και άλλα ευρήματα που προέκυψαν και αποτελούν κατ’ αρχήν μια σειρά από διαφορές που σημειώνονται μεταξύ της μητέρας και του πατέρα σε διάφορους τομείς όπως είναι: Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο μορφωτικό τους επίπεδο, το νεαρότερο της ηλικίας των μητέρων, όπως επίσης και ο πολύ περισσότερος χρόνος εμπλοκής της μητέρας με τη φροντίδα και ανατροφή του παιδιού σε αντίθεση με τον πατέρα που αναλώνει πολύ περισσότερο χρόνο έξω από το σπίτι εργαζόμενος.

Στο πλαίσιο της έρευνας, η οποία καταπιάνεται με ένα ευρύ φάσμα σημείων, που είναι αδύνατον να περιγραφούν όλα στο ρεπορτάζ, τίθενται επί τάπητος σημαντικοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων: Ποιοι φροντίζουν το παιδί πριν τη φοίτηση, η ωριμότητα και ετοιμότητα του παιδιού, πώς του μετέφερε η οικογένεια τη νέα φάση στην οποία θα εισέλθει κ.λπ.

Από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία είναι σαφώς το ερώτημα «πόσος χρόνος χρειάστηκε για την προσαρμογή του παιδιού στο νέο του περιβάλλον;», δηλαδή, στο νηπιαγωγείο. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των νηπιαγωγών, η συντριπτική πλειονότητα των παιδιών (ποσοστό της τάξης του 83,3%) προσαρμόστηκε το αργότερο μέσα σε τρεις εβδομάδες.

Συγκεκριμένα, το 32,5% των παιδιών μέσα σε μία εβδομάδα, το 39,7% μέσα σε δύο εβδομάδες και το 11,1% μέσα σε τρεις εβδομάδες.

Ακόμη, αναφέρεται ότι για το 14,3% των παιδιών απαιτήθηκε περισσότερος χρόνος από τις τρεις εβδομάδες, ενώ για το 2,4% των παιδιών δεν απαιτήθηκε οποιοσδήποτε χρόνος προσαρμογής.

Κι ενώ η έρευνα προχωρεί σε διάφορα επίπεδα, ένα ακόμη ξεχωρίζει: Το πώς προετοιμάστηκε το παιδί από την οικογένεια του για τη μετάβασή του στο νέο του περιβάλλον. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο, καθώς φαίνεται ότι παίζει ρόλο στο πώς το παιδί θα εκλάβει τη νέα φάση στην οποία εισέρχεται.

Από τις απαντήσεις που έδωσαν οι γονείς, προκύπτει ότι οι περισσότεροι εφάρμοσαν πολιτικές και ενέργειες που είχαν κυρίως διακηρυκτικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα: «Του είπαμε, του μιλήσαμε, του περιγράψαμε».

Σύμφωνα με την έρευνα του δρα Ψάλτη:

• Το 90% «του είπαμε πως θα υπάρχουν πολλά παιδάκια για να παίζει».
• Το 86,6% «του είπαμε πως θα κάνει καινούργιους φίλους».
• Το 76,2% «του είπαμε πως όταν τα παιδιά μεγαλώνουν πάνε σχολείο».
• Το 75,5% «του είπαμε πως θα μάθει καινούργια παιχνίδια».
• Το 73,1% «του είπαμε πως θα γνωρίσει άλλα παιδάκια της ηλικίας του».
• Το 71,2% «του μιλήσαμε πολύ θετικά για τις νηπιαγωγούς».
• Το 58,5% «επισκεφθήκαμε μαζί το νηπιαγωγείο την προηγούμενη χρονιά για να το γνωρίσει».
• Το 44,1% «του είπαμε πως θα πηγαίνει εκδρομές με λεωφορείο».
• Το 34,7% «του περιγράψαμε το νηπιαγωγείο ως ένα είδος παιδότοπου».
• Το 28,4% «επισκεφθήκαμε το νηπιαγωγείο περισσότερες από μία φορά για να το γνωρίσει».
• Το 19,4% «φοίτησε για μερικές μέρες δοκιμαστικά από την προηγούμενη χρονιά».
• Το 17,7% «του εξηγήσαμε πως δεν υπήρχε κάποιος να τον προσέχει στο σπίτι».
• Το 13,6% «του υποσχεθήκαμε ότι θα του αγοράσουμε καινούργια παιχνίδια».
• Το 4,1% «καθυστερήσαμε την έναρξη της φοίτησής του για αποφυγή συναισθηματικής φόρτισης».

Μοχανοπαίδια και άλλα παιδιά στην οικογένεια

Για τα παιδιά, αξιοσημείωτα δημογραφικά στοιχεία που προέκυψαν από τη μελέτη, αποτελούν το γεγονός πως το ποσοστό των οικογενειών με περισσότερα από δύο παιδιά (πολύτεκνες σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία) ήταν μόνο 23,3%, ενώ την ίδια στιγμή τότε, τα μοναχοπαίδια ξεπερνούσαν αυτό το ποσοστό και έφθαναν μέχρι το 24,3%. Δηλαδή, περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά. Το υπόλοιπο ποσοστό, 52,4%, αφορούσε οικογένειες με δύο παιδιά. Πρώτα στη σειρά μέσα στην οικογένεια ήταν η απόλυτη πλειοψηφία των παιδιών (52,6% πρωτότοκα). Αξιοσημείωτη παρουσιάζεται και η ευκολία με την οποία τα παιδιά προσαρμόζονται στο εξω-οικογενειακό περιβάλλον, ακόμα και αυτά που η μητρική τους γλώσσα δεν είναι τα Ελληνικά, αφού χρησιμοποιούν άλλες μεθόδους επικοινωνίας με τους συνομήλικους και τις δασκάλες τους.

Ωστόσο, για το πώς προσλαμβάνουν τον όρο «προσαρμογή» οι γονείς και οι δασκάλες, όπως επίσης και για το πώς εκτιμούν τη διάρκεια του χρόνου που απαιτείται για να επιτευχθεί αυτό, υπάρχει μια διάσταση απόψεων, αφού οι γονείς, συνήθως ταυτίζουν τον όρο «προσαρμογή», κυρίως με τη διάρκεια και την ένταση του κλάματος ως τρόπου αντίδρασης στην αλλαγή περιβάλλοντος, ενώ οι δασκάλες περιλαμβάνουν στον όρο και άλλους παράγοντες, όπως είναι η ανταπόκριση σε ρουτίνες, η αλληλεπίδραση με άλλα παιδιά, η συμμετοχή στο πρόγραμμα της τάξης και στις υπόλοιπες δραστηριότητες του νηπιαγωγείου και η όλη ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού.

Η έρευνα και η παρουσίασή της

Σκοπός της έρευνας η οποία άρχισε από το 2011 και ολοκληρώθηκε και 2023, ήταν η αναζήτηση και η εξακρίβωση περαιτέρω ζητημάτων που εμπλέκονται σε αυτή τη μεταβατική περίοδο και η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ του οικογενειακού περιβάλλοντος και των ενδεχόμενων δυσκολιών που αντιμετωπίζονται κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μέσα από τις απόψεις των γονιών και των εκπαιδευτικών.

Η έρευνα του δρα Ψάλτη έλαβε τη μορφή βιβλίου, το οποίο παρουσιάστηκε πριν από μερικές μέρες, με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών και όχι μόνο, μεταξύ των οποίων ο δρ Γιώργος Τσιάκαλος και ο δρ Ανδρέας Δημητρίου, πρώην υπουργός Παιδείας.