Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Στο επίκεντρο των αποφάσεων για τον τρόπο μέτρησης του χρόνου βρίσκεται το λεγόμενο «εμβόλιμο δευτερόλεπτο» (leap second), το οποίο έχει προστεθεί συνολικά 27 φορές στα ρολόγια μας από τη δεκαετία του 1970. Η πρακτική αυτή καθιερώθηκε προκειμένου να διατηρείται ο συγχρονισμός ανάμεσα στα εξαιρετικά ακριβή ατομικά ρολόγια και την περιστροφή της Γης, η οποία δεν εξελίσσεται με απόλυτα σταθερό ρυθμό.
Ωστόσο, είναι πολύ πιθανό να μην προστεθεί ποτέ ξανά τέτοιο δευτερόλεπτο. Σε συνάντηση που διεξάγεται αυτές τις ημέρες και ολοκληρώνεται στις 15 Οκτωβρίου στις Βερσαλλίες, εκπρόσωποι του Διεθνούς Γραφείου Μέτρων και Σταθμών (BIPM) εξετάζουν την οριστική κατάργησή του, αναφέρει το ABC. Αν εγκριθεί η σχετική πρόταση, τη θέση του θα μπορούσε να πάρει μια «εμβόλιμη ώρα», την οποία ενδεχομένως θα χρειαστεί να προσθέσουν οι άνθρωποι έπειτα από πολλούς αιώνες.
Η περιστροφή της Γης και τα ρολόγια
Παραδοσιακά, το δευτερόλεπτο ορίζεται ως το 1/86.400 της ημέρας. Ωστόσο, η περιστροφή του πλανήτη δεν είναι απολύτως ομοιόμορφη και η διάρκεια μιας ημέρας μπορεί να μεταβάλλεται κατά περίπου ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου.
Μακροπρόθεσμα, η περιστροφή της Γης επιβραδύνεται, κυρίως εξαιτίας της βαρυτικής επίδρασης της Σελήνης. Σε μικρότερα χρονικά διαστήματα, ωστόσο, ο πλανήτης μπορεί να επιταχύνει. Μάλιστα, από το 2020 παρατηρείται μια τέτοια τάση.
Σύμφωνα με τη γεωδαιτικό Λουτσία ΜακΚάλουμ, από το Πανεπιστήμιο της Τασμανίας, την ταχύτητα περιστροφής επηρεάζουν η ατμόσφαιρα, οι άνεμοι, τα ωκεάνια ρεύματα, το λιώσιμο των παγετώνων, οι ηφαιστειακές εκρήξεις και οι μετακινήσεις μάζας στο εσωτερικό της Γης. Αυτές οι μικροσκοπικές αποκλίσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για τεχνολογίες όπως το GPS, που απαιτούν εξαιρετικά ακριβείς μετρήσεις χρόνου.
Γι’ αυτό, στα τέλη της δεκαετίας του 1960 καθιερώθηκε ένας ακριβέστερος ορισμός του δευτερολέπτου, βασισμένος στις ιδιότητες των ατόμων καισίου. Σε αυτόν στηρίζεται ο Συντονισμένος Παγκόσμιος Χρόνος (UTC), που μετριέται με ατομικά ρολόγια.
Προκειμένου ο UTC να συμβαδίζει με την πραγματική περιστροφή της Γης, καθιερώθηκαν το 1972 τα εμβόλιμα δευτερόλεπτα. Έκτοτε έχουν προστεθεί 27, με τελευταίο εκείνο της 31ης Δεκεμβρίου 2016.
Το πρόβλημα για τους υπολογιστές
Η προσθήκη ενός δευτερολέπτου, σχεδόν ανεπαίσθητη στην καθημερινότητα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στα υπολογιστικά συστήματα.
Όπως εξηγεί ο Ντάριλ Βιτς, ερευνητής του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας του Σίδνεϊ, πολλά προγράμματα βασίζονται στην παραδοχή ότι ο χρόνος κινείται αποκλειστικά προς τα εμπρός και ότι κάθε λεπτό περιλαμβάνει ακριβώς 60 δευτερόλεπτα. Οι εμβόλιμες παρεμβάσεις παραβιάζουν αυτές τις παραδοχές, προκαλώντας δυσλειτουργίες και διακοπές υπηρεσιών. Στο παρελθόν έχουν επηρεαστεί πλατφόρμες όπως το Reddit και η Cloudflare.
Σε αντίθεση με τις αλλαγές ώρας, τα εμβόλιμα δευτερόλεπτα δεν ακολουθούν σταθερό πρόγραμμα, αλλά ανακοινώνονται μόλις έξι μήνες νωρίτερα. Το 2022 αποφασίστηκε η κατάργησή τους έως το 2035.
Ωστόσο, η πρόσφατη επιτάχυνση της περιστροφής της Γης δημιούργησε ένα νέο ενδεχόμενο: την ανάγκη ενός «αρνητικού εμβόλιμου δευτερολέπτου», δηλαδή την αφαίρεση ενός δευτερολέπτου αντί της προσθήκης του. Κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ποτέ, επομένως η συμπεριφορά των υπολογιστικών συστημάτων παραμένει άγνωστη. Αυτός ο κίνδυνος επιτάχυνε τις διαδικασίες κατάργησης.
Μια επιπλέον ώρα έπειτα από αιώνες
Η επικρατέστερη πρόταση προβλέπει να επιτραπεί στον UTC να αποκλίνει σταδιακά από την περιστροφή της Γης μέχρι η διαφορά να φτάσει τη μία ώρα. Τότε θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια μεγάλη διόρθωση, με την προσθήκη μιας «εμβόλιμης ώρας».
Καθώς η σημερινή απόκλιση αυξάνεται κατά λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο ετησίως, ενδέχεται να περάσουν περισσότερα από χίλια χρόνια μέχρι να χρειαστεί αυτή η παρέμβαση. Μέχρι τότε, άλλωστε, οι τεχνολογίες χρονομέτρησης πιθανότατα θα έχουν αλλάξει ριζικά.
