Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΤο ενδεχόμενο μιας Ρωσίας χωρίς τον Βλαντίμιρ Πούτιν (Vladimir Putin) αρχίζουν να εξετάζουν ορισμένοι από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της χώρας, οι οποίοι, παρά τις τεράστιες περιουσίες τους, έχουν πλέον απολέσει σχεδόν κάθε δυνατότητα παρέμβασης στις πολιτικές εξελίξεις.
Σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα του BBC, μέλη της ρωσικής οικονομικής ελίτ συζητούν ήδη, έστω και διακριτικά, για την επόμενη ημέρα στο Κρεμλίνο, εξετάζοντας το ενδεχόμενο επιστροφής σε ένα σύστημα όπου οι ολιγάρχες θα έχουν και πάλι ουσιαστικό λόγο στη διακυβέρνηση της χώρας.
Οι συζητήσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι υπάρχει οργανωμένο σχέδιο ανατροπής του Ρώσου προέδρου. Αντιθέτως, ο φόβος απέναντί του παραμένει τόσο ισχυρός, ώστε ακόμη και οι πιο δυσαρεστημένοι δισεκατομμυριούχοι αποφεύγουν οποιαδήποτε δημόσια αμφισβήτηση.
Από την παντοδυναμία των 90s στην υποταγή στον Πούτιν
Η σχέση του Πούτιν με τους ισχυρότερους επιχειρηματίες της Ρωσίας αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στις 24 Φεβρουαρίου 2022, λίγες ώρες μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία. Περισσότεροι από 36 από τους πλουσιότερους ανθρώπους της χώρας συγκεντρώθηκαν στο Κρεμλίνο, εμφανώς καταβεβλημένοι και ανήσυχοι. Ο Πούτιν κάθισε σε μεγάλη απόσταση από αυτούς και τους κάλεσε να συνεργαστούν με την κυβέρνηση για τη στήριξη της οικονομίας. Κανένας δεν εξέφρασε αντίρρηση.
Η εικόνα αυτή απείχε πολύ από τη Ρωσία της δεκαετίας του 1990, όταν οι ολιγάρχες, έχοντας αποκτήσει τεράστιες περιουσίες από τις ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, μπορούσαν να επηρεάζουν κυβερνήσεις και πολιτικές αποφάσεις.
Με την άνοδό του στην εξουσία το 2000, ο Πούτιν έβαλε τέλος σε αυτή την κατάσταση, ξεκαθαρίζοντας ότι ο πλούτος δεν θα συνεπαγόταν και πολιτική ισχύ. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, του πλουσιότερου τότε Ρώσου επιχειρηματία, ο οποίος, αφού κατηγόρησε δημόσια τον πρόεδρο για διαφθορά, πέρασε δέκα χρόνια στη φυλακή, έχοντας καταδικαστεί για οικονομικά αδικήματα που ο ίδιος αρνήθηκε.

Σήμερα, παρά τις δυτικές κυρώσεις και τον πόλεμο, οι Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι έχουν φτάσει τους 155, σύμφωνα με το Forbes, με τη συνολική περιουσία τους να αγγίζει τα 700 δισ. δολάρια. Ωστόσο, ο πλούτος τους δεν τους εξασφαλίζει ούτε πολιτική επιρροή στο εσωτερικό, ούτε την ελευθερία κινήσεων που απολάμβαναν στο εξωτερικό.
«Είναι πλούσιοι επειδή έχουν κάποια σχέση με τον Πούτιν, όχι το αντίστροφο», εξηγεί στο BBC ο εξόριστος Ρώσος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ.
Τα τρία σενάρια για τη Ρωσία μετά τον Πούτιν
Παρότι δεν υπάρχει ένδειξη επικείμενης αποχώρησης του Πούτιν, ο οποίος έκλεισε τον Οκτώβριο τα 74 χρόνια, η συζήτηση για τη διαδοχή του αποκτά ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον στους κύκλους της ρωσικής ελίτ.
Το BBC παρουσιάζει τρία βασικά σενάρια που εξετάζουν αναλυτές για την επόμενη ημέρα.
Το πρώτο είναι η μετάβαση σε ένα περισσότερο δημοκρατικό σύστημα, με μεγαλύτερες πολιτικές ελευθερίες και πραγματικό ανταγωνισμό μεταξύ κομμάτων. Ωστόσο, θεωρείται το λιγότερο πιθανό, καθώς οι δημοκρατικοί θεσμοί έχουν αποδυναμωθεί δραστικά στη διάρκεια της διακυβέρνησης Πούτιν.
Το δεύτερο είναι η συνέχιση του αυταρχικού μοντέλου από έναν νέο ηγέτη. Σύμφωνα με την εξόριστη Ρωσίδα αναλύτρια Αλεξάνδρα Προκοπένκο, ο διάδοχος του Πούτιν θα ήταν αρχικά πιθανότατα πιο αδύναμος, καθώς δεν θα διέθετε την ίδια πολιτική επιρροή και τους μηχανισμούς εξουσίας που ο σημερινός πρόεδρος οικοδομεί εδώ και δεκαετίες.
Το τρίτο, και ιδιαίτερα ελκυστικό για πολλούς μεγιστάνες, είναι η επιστροφή σε μια μορφή «ολιγαρχικής δημοκρατίας», όπου ισχυρές επιχειρηματικές και πολιτικές ομάδες θα μοιράζονται την εξουσία.
«Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή κατά την οποία η γνώμη τους μετρούσε, όταν δεν τους αφαιρούσαν περιουσιακά στοιχεία και όταν κατανοούσαν τους κανόνες του παιχνιδιού», εξηγεί η Προκοπένκο.
Από «αφεντικό» έγινε «παππούς»: Η αλλαγή στον τρόπο που μιλούν για τον Πούτιν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια λεπτομέρεια που αποκαλύπτει η Προκοπένκο για τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρηματίες αναφέρονται πλέον στον Ρώσο πρόεδρο στις ιδιωτικές συνομιλίες τους.
Παλαιότερα τον αποκαλούσαν «Νατσάλνικ», δηλαδή «αφεντικό», ή «Πέρβι», που σημαίνει «πρώτος», προσωνύμια που αντανακλούσαν σεβασμό και αναγνώριση της εξουσίας του. Τώρα, σύμφωνα με την ίδια, χρησιμοποιούν τη λέξη «Ντεντ», δηλαδή «παππούς» ή «γέρος», με μια δόση περιφρόνησης.
Η αλλαγή αυτή δεν μεταφράζεται σε ανοιχτή αμφισβήτηση. Αντίθετα, ο φόβος παραμένει κυρίαρχος. Η Προκοπένκο περιγράφει μάλιστα περίπτωση μεγιστάνα που, κατά τη διάρκεια συνέντευξης, καθόταν πάνω στο κινητό του τηλέφωνο, πιστεύοντας ότι έτσι θα δυσκόλευε ενδεχόμενη παρακολούθηση από τις μυστικές υπηρεσίες.
«Πρόκειται για έναν απολύτως σταλινικού τύπου φόβο», σχολιάζει.
Η συνέντευξη του Ρώσου δισεκατομμυριούχου που προκάλεσε αίσθηση
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημάδια της αλλαγής κλίματος προήλθε από τον Αντρέι Μέλνιτσενκο, τον όγδοο πλουσιότερο άνθρωπο της Ρωσίας, γνωστό διεθνώς ως ο «βασιλιάς των λιπασμάτων».
Σε μια σπάνια συνέντευξή του στον Economist, ο Μέλνιτσενκο υποστήριξε ότι η Ρωσία χρειάζεται μεγαλύτερο άνοιγμα προς τον υπόλοιπο κόσμο και αλλαγές που θα οδηγήσουν στον τερματισμό της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης.
Δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν και σε αρκετά σημεία επανέλαβε τις επίσημες θέσεις του Κρεμλίνου για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ωστόσο, η δημόσια τοποθέτησή του θεωρήθηκε ασυνήθιστη για έναν επιχειρηματία του μεγέθους του.

Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, που του πήρε τη συνέντευξη, εκτιμά ότι ο Μέλνιτσενκο δεν εξέφραζε αποκλειστικά προσωπικές απόψεις, αλλά ενδεχομένως και τις σκέψεις άλλων ισχυρών επιχειρηματιών.
Σύμφωνα με τον Οστρόφσκι, πολλοί από τους πλουσιότερους Ρώσους αισθάνονται ότι ο πόλεμος έχει οδηγήσει τη χώρα σε ένα «απόλυτο αδιέξοδο», δημιουργώντας ένα αίσθημα ότι δεν υπάρχει μέλλον.
Γιατί κανείς δεν τολμά να κινηθεί εναντίον του
Παρά τη δυσαρέσκεια, οι αναλυτές συμφωνούν ότι οι πιθανότητες να επιχειρήσουν οι ολιγάρχες να αμφισβητήσουν τον Πούτιν όσο βρίσκεται στην εξουσία είναι εξαιρετικά περιορισμένες.
Ο Μπιλ Μπράουντερ, πρώην μεγάλος ξένος επενδυτής στη Ρωσία και γνωστός επικριτής του Κρεμλίνου, υποστηρίζει ότι οι μεγιστάνες γνωρίζουν πολύ καλά τους κινδύνους.
«Καταλαβαίνουν ότι, αν έκαναν οτιδήποτε θα μπορούσε να αμφισβητήσει τον Πούτιν, εκείνος θα τους σκότωνε. Και ο Πούτιν είναι ένας πολύ παρανοϊκός ανθρωπάκος», λέει στο BBC.
Ορισμένοι επιχειρηματίες επιχειρούν ήδη να καλλιεργήσουν σχέσεις με υπουργούς και αξιωματούχους των υπηρεσιών ασφαλείας, προετοιμαζόμενοι διακριτικά για τις μελλοντικές ισορροπίες. Όμως, σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή Ντμίτρι Νεκράσοφ, οποιαδήποτε πιο αποφασιστική κίνηση θα ήταν υπερβολικά επικίνδυνη.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πότε θα τελειώσει η εποχή Πούτιν, αλλά ποιος θα μπορέσει να ελέγξει τη διαδοχή του. Οι Ρώσοι ολιγάρχες, που κάποτε μπορούσαν να καθορίζουν τις πολιτικές εξελίξεις, φαίνεται ότι επιθυμούν να ανακτήσουν μέρος της χαμένης ισχύος τους.
Παραμένει, ωστόσο, άγνωστο αν οι μηχανισμοί εξουσίας που έχει δημιουργήσει ο Πούτιν θα τους επιτρέψουν να το πετύχουν.