Το τέλος του 2025 σηματοδότησε μια νέα αρχή σε σχέση με σχέδιο στήριξης ΝΕΤ METERING. Στο άρθρο αυτό θα επιδιώξουμε να παρουσιάσουμε τι θα εφαρμοστεί από το 2026, ποια είναι η μεγαλύτερη εικόνα αλλά και πρακτικές προεκτάσεις.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και να τα βάλουμε σε μία σειρά.
– Το φωτοβολταϊκό στη στέγη ενός σπιτιού παράγει σε συγκεκριμένες ώρες, συνήθως από τις 8.00 το πρωί μέχρι τις 18.00 το απόγευμα. Ένα σπίτι καταναλώνει ηλεκτρισμό ανάλογα με τη ζήτηση και η ζήτηση αυτή είναι συνύφασμένη με τη χρήση της κατοικίας. Αυτό που λέμε προφίλ του χρήστη. Συνεπώς, υπάρχει διακύμανση στη ζήτηση.
Αυτή η διακύμανση μπορεί να αφορά σε επίπεδο 24ωρού [πρωί, απόγευμα, βράδυ]. Eπειδή στην Κύπρο, κυρίως στα μη θερμομονωμένα σπίτια, έχουμε υψηλές απαιτήσεις για θέρμανση ή ψύξη, έχουμε πολύ ψηλή διαφορά μέγιστης και μέσης κατανάλωσης, κυρίως σε επίπεδο εποχής [κρύες μέρες του χειμώνα, άνοιξη/φθινόπωρο και καλοκαίρι].
– To net metering αφορά συμψηφισμό μετρήσεων, δηλαδή συμψηφισμό ενέργειας εντός μιας περιόδου εκκαθάρισης, που συνήθως είναι 12 μήνες. Τυχόν πλεόνασμα, το οποίο εάν έγινε σωστή διαστασιολόγηση θα έπρεπε να ήταν μικρό, μηδενίζεται.
Με το net metering, σε σχέση με τα οικονομικά της εγκατάστασης, δεν μας επηρεάζει αυτός ο ετεροχρονισμός παραγωγής και κατανάλωσης, ούτε οι διακυμάνσεις εντός του 24ώρου ή μεταξύ εποχών. Ό,τι παράγω και καταναλώνω σε πραγματικό χρόνο δεν καταγράφεται. Έδωσα ως πλεόνασμα μια κιλοβατώρα στο δίκτυο η ώρα 11 σήμερα το πρωί, όταν η αξία της είναι χαμηλή. Την πιστώνομαι. Όταν τη ζητήσω η ώρα 19.00 μιας θερμής μέρας του Ιούλη, όταν η αξία της είναι πολύ ψηλή, θα την συμψηφίσω. Και αυτό είναι στρέβλωση, η οποία επιβαρύνει κάποιον.
– Θα ήμουν άδικος αν δεν έλεγα πως η ιδιοκατανάλωση έχει και οφέλη γενικότερα στο ηλεκτρικό σύστημα, π.χ. χαμηλότερες απώλειες μεταφοράς και διανομής. Επίσης, συνείσφερε στην αποκεντρωμένη παραγωγή και στην αύξηση της διείσδυσης των ΑΠΕ. Τέλος, πλέον δεν είναι το αδύναμο σημείο του συστήματος μας τα μεσημέρια του καλοκαιριού και δεν χρειαζόμαστε περαιτέρω συμβατική ισχύ για να καλύψουμε τη ζήτηση αυτή.
Ας πούμε όμως και μια σοβαρή παράπλευρη απώλεια. Μελέτη που έγινε από Καθ. του ΤΕΠΑΚ, με εκτενή δεδομένα, έδειξε πως όσοι έβαλαν φωτοβολταϊκό στην στέγη, έχουν αυξήσει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας τους πέραν του 50%. Και πότε είναι η υψηλότερη κατανάλωση νομίζετε; Τα μεσημέρια που παράγει το φωτοβολταϊκό, η αξία της κιλοβατώρας είναι χαμηλή και δεν είναι κανείς σπίτι; Ή τα κρύα απογευματα/βράδια του χειμώνα και τα πολύ ζεστά απογεύματα/βράδια του καλοκαιριού, όπου η μόνη διαθέσιμη παραγωγή είναι η ακριβή συμβατική, σε φάση αιχμών μάλιστα;
– Επειδή το net metering εμπεριέχει αυτό το στοιχείο της στρέβλωσης, όλοι ήξεραν ότι θα έπρεπε να καταργηθεί και να μεταβούμε σε ιδιοκατανάλωση net billing. Οι πρώτες δημόσιες αναφορές έγιναν τέλος του 2022. Φοβούμενοι το πολιτικό κόστος αλλά και την κατακραυγή, διότι τότε ζούσαμε την υπερκερδοφόρο περίοδο των εμπορικών φωτοβολταϊκών πάρκων, μας πήρε 4 χρόνια και κάποιες διαδοχικές παρατάσεις για να κάνουμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε. Και από 60.000 τα συστήματα κόντεψαν τις 100.000.
Εξαιρετικά, θα έλεγε κάποιος! Πράσινη μετάβαση και 100.000 ευχαριστημένα νοικοκυριά, που έχουν πολύ χαμηλό κόστος ενέργειας. Το πρόβλημα είναι πως η στρέβλωση μεγάλωσε και θα την έχουμε για πολύ καιρό μαζί μας. Για το «πράσινη μετάβαση», υπενθυμίζεται πως όσοι έβαλαν φωτοβολταικό έχουν τουλάχιστον 50% περισσότερη κατανάλωση από αυτούς τους δεν έχουν. Επίσης, μην πείτε ότι επένδυσαν. Απόσβεσαν την επένδυση τους στα 3 χρόνια.
Το πιο αξιοσημείωτο είναι πως αυτοί που φωνάζουν περισσότερο και νιώθουν οι αδικημένοι της υπόθεσης είναι αυτοί που έβαλαν φωτοβολταϊκό στη στέγη. Ακόμη και με αποκοπές, η επένδυση είναι σαφώς συμφέρουσα και θα αποσβεστεί στα 4 με 5 χρόνια, αντί στα 3.
– Τέλος, ένα περαιτέρω πρόβλημα του net metering είναι πως είναι ανελαστικό σε σήματα τα οποία θα έδινε μελλοντική δυναμική τιμολόγηση για καλύτερη διαχείριση της ζήτησης. Εδώ που καταλήξαμε, η συζήτηση για ΤΗΝ ΑΠΟ ΔΩ ΚΑΙ ΠΕΡΑ μερική αποζημίωση πλεονάσματος, μετά την περίοδο τελικής εκκαθάρισης μόνο, επαναλαμβάνεται ΜΟΝΟ υπό το πρίσμα του κινήτρου εξοικονόμησης ενέργειας και μείωσης της επιβάρυνσης του συστήματος σε φάσεις αιχμών, είναι θέμα ξεχωριστής ανάλυσης.
Η διαφορά του net billing
Στο net billing, όπως είναι και το όνομα του, συμψηφίζεις χρήματα. Αγοράζεις λιανική τιμή και πουλάς χονδρική τιμή. Σημαντικό στοιχείο η περίοδος συμψηφισμού / περίοδος εκκαθάρισης και το χρηματικό ύψος της αποζημίωσης. Στο ανόθευτο net billing, τόσο η τιμή αγοράς όσο και η τιμή πώλησης μπορεί να είναι δυναμική και να λαμβάνει υπόψη της τις τιμές του χρηματιστηρίου ηλεκτρισμού. Μπορεί, όμως, να είναι και καθορισμένη μεσοσταθμική, π.χ ως τιμή αγοράς από καταναλωτή η εκάστοτε λιανική διατίμηση της ΑΗΚ Προμήθεια και τιμή πώλησης η τιμή που θα συμφωνηθεί διμερώς ή ας πούμε η ρυθμιζόμενη τιμή των 11 σεντ την κιλοβατώρα.
Φτάσαμε στην άνοιξη του 2025. Γνωστοποιήθηκε για τελευταία φορά πως το net metering, όπως το ξέραμε, θα σταματούσε τέλος του 2025. Αυτό που δυστυχώς δεν ήταν γνωστό ή τουλάχιστον δεν επικοινωνήθηκε στο βαθμό που έπρεπε, είναι το τι θα ακολουθούσε. Τότε, η ΡΑΕΚ, σε μια από τις σπάνιες εμφανίσεις της, έβγαλε μια ανακοίνωση, η οποία συνοπτικά έλεγε το εξής:
«από το τέλος 2025:
– Καταναλωτές ενεργειας που θα αιτηθούν εγκατάσταση φωτοβολταϊκού μετά το 2026 μπορούν να λειτουργούν ως Ενεργοί Πελάτες ή/και Αυτοκαταναλωτές από ΑΠΕ. Διατηρούν πλήρη ευελιξία ως προς τη διάθεση της πλεονάζουσας ενέργειας που εγχέεται στο δίκτυο, επιλέγοντας είτε διμερείς συμφωνίες με Φορέα Σωρευτικής Εκπροσώπησης στην ανταγωνιστική αγορά, είτε συμφωνία με τον Προμηθευτή τους.
– Πελάτες που ήδη συμμετέχουν σε υφιστάμενα Σχέδια, μετά τη λήξη των σχεδίων μεταβαίνουν σε καθεστώς συμψηφισμού λογαριασμών, με διάρκεια και όρους που καθορίζεται ελεύθερα μεταξύ πελάτη και προμηθευτή είτε να κάνουν διμερείς συμφωνίες με Φορέα Σωρευτικής Εκπροσώπησης».
Την όχι και τόσο κατανοητή ανακοίνωση της ΡΑΕΚ ανακυκλοφόρησε και η Υπηρεσία Ενέργειας πριν το τέλος του χρόνου. Και μετά σιωπή…
Ο μικρός χαμός που ακολούθησε
Και όπως ήταν αναμενόμενο, έγινε ένας μικρός χαμός. Κατατέθηκαν χιλιάδες αιτήσεις για να προλάβουν οι καταναλωτές το net metering τους τελευταίους μήνες του 2025.
Αρχές του 2026, δειλά, δειλά βγήκε η ΑΗΚ Προμήθεια και είπε πώς θα χειρίζεται καταναλωτές ενεργειας που θα αιτηθούν εγκατάσταση φωτοβολταικού μετά το 2026. Στην ουσία, είπε πως θα εφαρμοστεί ένα υβριδικό σύστημα, κάτι μεταξύ net metering και net billing.
Μέσα στο δίμηνο θα συμψηφίζεται ενέργεια (net metering) και με το πέρας του διμήνου θα γίνεται σούμα και θα μετατρέπεται πλεόνασμα ή έλλειμα ενέργειας σε χρήμα και θα χρεώνεται και θα πιστώνεται αναλόγως (net billing). Με λίγα λόγια, πλεονάζουσα ενέργεια κατά τη διμηνιαία εκκαθάριση θα πιστώνεται με 11 σεντ την κιλοβατώρα και το έλλειμμα θα χρεώνεται στη λιανική του τιμή, ας πούμε 22 σεντ την κιλοβατώρα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά και η «κάσια» με κιλοβατώρες
Πρώτον, ότι για άλλη μια φορά, λόγω ανυπαρξίας σωστής επικοινωνίας, έγινε μεγάλος χαμός χωρίς λόγο. Δεν ήρθε το τέλος του κόσμου με το νέο σχήμα ιδιοκατανάλωσης. Περισσότερο με net metering μοιάζει, παρά με net billing. Εδώ να σημειωθεί πως αυτό το έλλειμμα επικοινωνίας και η έλλειψη συντονισμού συνεχίζει να υπάρχει και σήμερα.
Δεύτερο, η εγκατάσταση μπαταρίας σε κατοικίες δεν φαίνεται να κάνει νόημα με ένα τέτοιο σχήμα, ακόμη και με επιδότηση. Σημειώνεται πως το ποσοστό αποκοπών σε συστήματα στέγης το 2025 ήταν πέριξ του 7%. Σημειώνεται, επίσης, πως η μπαταρία είναι μικρής διάρκειας αποθήκευσης, που θα βοηθούσε πολύ στον ετεροχρονισμό παραγωγής κατανάλωσης μέρα-νύχτα σε μια κατοικία. Αλλά αυτό ήδη το έχει καλύψει το νέο σχήμα της ΑΗΚ Προμήθεια.
Σε ό,τι αφορά την κάλυψη της πολύ μεγάλης αύξησης της ζήτησης ηλεκτρισμού το καλοκαίρι, χωρίς την «κάσια» (απόθεμα κιλοβατώρων) της άνοιξης:
Πρώτον, αυτή είναι η σημαντική διαφορά από το προηγούμενο net metering.
Δεύτερον, αυτό κατά τον γενικό κανόνα δεν μπορεί να το λύσει με οικονομικό τρόπο η μπαταρία, εκτός και αν γίνει υπερδιαστασιολόγηση. Υπερδιαστασιολόγηση, όμως, σημαίνει χειρότερα οικονομικά.
Τρίτον, ουδέν κακό, αμιγές καλού. Η μεγάλη αύξηση της ζήτησης ηλεκτρισμού το καλοκαίρι, αλλά και τις κρύες νύχτες του χειμώνα, δημιουργείται όταν έχουμε σπίτια χωρίς θερμομόνωση και με ενεργοβόρα συστήματα. Οπόταν, η καλύτερη συμβουλή για όσους θα βάλουν φωτοβολταϊκό και θα μπουν στο νέο σχήμα είναι να κοιτάξουν λίγο πρώτα παθητικά μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, όπως η θερμομόνωση οροφής.
Πιο δίκαιο και πιο ορθολογικό
Καταληκτικά. Η μετάβαση στο νέο σχήμα ιδιοκατανάλωσης ήταν αναπόφευκτη. Κάποιοι θα έλεγαν ότι άργησε.
Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκού εξακολουθεί να είναι χωρίς αμφιβολία συμφέρουσα.
Η λήψη μέτρων ενεργειακής απόδοσης (εξοικονόμηση ενέργειας) με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκού, είναι πλέον σημαντική. Καιρός ήταν!
Το νέο σχήμα είναι πιο δίκαιο και πιο ορθολογικό. Με άλλα λόγια, δεν περάσαμε σε ένα τέλειο σύστημα.
Περάσαμε, όμως, σε ένα λιγότερο στρεβλό σύστημα. Και, για τα κυπριακά δεδομένα, αυτό από μόνο του είναι πρόοδος.
* Μηχανολόγος Μηχανικός / Dipl Eng, MBA
* Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές και δεν αποτελούν συμβουλές σχεδιασμού. Κάθε περίπτωση πρέπει να μελετάται με τα δικά της ειδικά χαρακτηριστικά.
