AI και Υγεία: Από τη Στρατηγική στην Πράξη

Το παρόν είναι το δεύτερο σε μια σειρά άρθρων για την Εθνική Στρατηγική AI 2032, την εφαρμογή της και τις δυνατότητες που δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη για την κυπριακή οικονομία και κοινωνία.

Η Υγεία είναι ίσως ο τομέας όπου θα φανεί πιο γρήγορα αν το AI μπορεί να δώσει πραγματική αξία ή αν θα μείνει σε παρουσιάσεις και πιλοτικά έργα.

Στην Αγγλία, το NHS χρησιμοποιεί ήδη AI για triage, ιατρική απεικόνιση και κλινική τεκμηρίωση. Στο St George’s Hospital, πιλοτική εφαρμογή εξοικονόμησε κατά μέσο όρο 47 λεπτά ανά επαγγελματία υγείας σε κάθε βάρδια.

Αυτός ο αριθμός έχει σημασία και για την Κύπρο. Όχι επειδή μπορούμε να τον αντιγράψουμε μηχανικά, αλλά επειδή δείχνει τι πρέπει να ζητούμε από την τεχνολογία: λιγότερη διοικητική εργασία, ταχύτερη εξυπηρέτηση και περισσότερο χρόνο εκεί που πραγματικά χρειάζεται.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας (European Health Data Space – EHDS) αποτελεί πλέον Κανονισμό της ΕΕ, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναπτύσσει προηγμένα κέντρα προσυμπτωματικού ελέγχου με AI, αρχικά για καρκίνο και καρδιαγγειακές παθήσεις.

National Health Data Repository

Η Εθνική Στρατηγική AI 2032 τοποθετεί το Healthcare & Life Sciences ανάμεσα στους τομείς προτεραιότητας. Κεντρικό στοιχείο είναι το National Health Data Repository, δηλαδή η υποδομή πάνω στην οποία θα μπορεί να στηριχθεί η ασφαλής αξιοποίηση δεδομένων υγείας που σήμερα βρίσκονται σε διαφορετικά συστήματα.

Εδώ, κατά την άποψή μου, βρίσκεται μία από τις πιο δύσκολες πλευρές της υλοποίησης.

Δεν αρκεί να συγκεντρώσουμε δεδομένα. Πρέπει να μπορούν να μιλήσουν μεταξύ τους.

Χωρίς interoperability, το ιατρικό ιστορικό, οι εργαστηριακές εξετάσεις, τα απεικονιστικά δεδομένα και οι πληροφορίες που βρίσκονται σε διαφορετικά συστήματα του ΓεΣΥ, των νοσοκομείων και των παρόχων παραμένουν ουσιαστικά εγκλωβισμένα.

Όταν όμως αυτά τα δεδομένα μπορούν να αξιοποιηθούν σωστά, οι εφαρμογές γίνονται πολύ πιο ουσιαστικές. Στην ιατρική απεικόνιση, ένα AI σύστημα μπορεί να επισημάνει ύποπτα ευρήματα ή να βοηθήσει στην προτεραιοποίηση ενός περιστατικού. Σε μεγαλύτερη κλίμακα, ο συνδυασμός ιστορικού και εξετάσεων μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση ασθενών με αυξημένο κίνδυνο.

Εκεί βρίσκεται για μένα η μεγαλύτερη προοπτική: στην πρόληψη. Να εντοπίζεται ο κίνδυνος νωρίτερα και, όπου είναι ιατρικά εφικτό, να υπάρχει παρέμβαση πριν η ασθένεια εξελιχθεί.

AI Clinical Documentation

Γιατροί και νοσηλευτές εξακολουθούν να χάνουν σημαντικό χρόνο σε καταγραφή, αναζήτηση πληροφοριών και διοικητική εργασία.

Το παράδειγμα του St George’s είναι γι’ αυτό τόσο ενδιαφέρον. Τα 47 λεπτά ανά βάρδια δεν είναι απλώς ένα efficiency metric. Είναι χρόνος που μπορεί να επιστρέψει στον ασθενή.

Στην πράξη, όμως, εδώ θα κριθεί και το change management. Έχω δει πολλές τεχνολογικές υλοποιήσεις να αποτυγχάνουν όχι επειδή το σύστημα ήταν κακό, αλλά επειδή η διαδικασία ήταν κακή. Αν ένα AI εργαλείο ζητά από τον γιατρό περισσότερα clicks, περισσότερα πεδία ή ακόμη ένα ξεχωριστό login, το έργο έχει ήδη πρόβλημα.

Η τεχνολογία πρέπει να αφαιρεί βήματα, όχι να προσθέτει.

Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο νοσοκομείου. Ραντεβού, ΤΑΕΠ, λίστες αναμονής, κλίνες, χειρουργεία, προσωπικό και φάρμακα παράγουν συνεχώς δεδομένα. Με σωστή ανάλυση μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πρόβλεψη της ζήτησης, καλύτερη διαχείριση κλινών, αποσυμφόρηση των ΤΑΕΠ και καλύτερο προγραμματισμό των διαθέσιμων πόρων.

Εκεί το AI αποκτά πραγματική επιχειρησιακή αξία.

Virtual AI Patient Orchestrator

Η Εθνική Στρατηγική προβλέπει επίσης τον Virtual AI Patient Orchestrator, μια πολυγλωσσική ψηφιακή πύλη επικοινωνίας με το σύστημα υγείας.

Η αξία του δεν είναι μόνο στο να κατευθύνει τον πολίτη στην κατάλληλη υπηρεσία. Μπορεί να αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο άνθρωποι που σήμερα δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν τις ψηφιακές υπηρεσίες αλληλεπιδρούν με το σύστημα υγείας.

Σκεφτείτε έναν ηλικιωμένο που δυσκολεύεται να περάσει από διαδοχικά menus, αλλά μπορεί απλώς να μιλήσει στο σύστημα, ή έναν άνθρωπο με σοβαρό πρόβλημα όρασης που μπορεί να εξυπηρετηθεί φωνητικά χωρίς να εξαρτάται από την οθόνη. Για έναν κωφό ή βαρήκοο, real-time speech-to-text μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά ακόμη και στην ίδια την επικοινωνία με τον γιατρό.

Η προσβασιμότητα δεν πρέπει να προστεθεί αργότερα ως ένα επιπλέον feature. Πρέπει να αποτελεί μέρος του σχεδιασμού από την αρχή.

Disease Registries, Genomics & Precision Medicine

Στην έρευνα, η Κύπρος έχει ένα προφανές όριο: μικρό πληθυσμό και, συνεπώς, περιορισμένη κλίμακα δεδομένων για ορισμένα είδη μελετών.

Γι’ αυτό η πραγματική αξία βρίσκεται στη σύνδεση με το ευρωπαϊκό οικοσύστημα. Ο EHDS μπορεί να επιτρέψει, μέσα στο προβλεπόμενο ρυθμιστικό πλαίσιο, την αξιοποίηση μεγαλύτερων ευρωπαϊκών datasets και research networks για disease registries, genomics, precision medicine και clinical research.

Για μια μικρή χώρα, αυτή η δυνατότητα μπορεί να είναι πολύ σημαντικότερη από τη δημιουργία απομονωμένων τοπικών datasets.

Responsible AI & Clinical Oversight

Στην Υγεία, ένα λάθος AI output δεν έχει την ίδια βαρύτητα με ένα λάθος σε μια γενική εφαρμογή. Γι’ αυτό η ποιότητα των δεδομένων, η προστασία τους, η αξιολόγηση των συστημάτων και η ανθρώπινη εποπτεία πρέπει να υπάρχουν από την αρχή.

Το ίδιο ισχύει για το bias. Ένα σύστημα μπορεί να έχει πολύ καλή συνολική ακρίβεια και παράλληλα να λειτουργεί χειρότερα για συγκεκριμένες ηλικιακές ή δημογραφικές ομάδες επειδή δεν εκπροσωπήθηκαν επαρκώς στα δεδομένα ανάπτυξής του.

Ο ρόλος του AI πρέπει να είναι σαφής: να υποστηρίζει τον επαγγελματία υγείας ώστε να λαμβάνει καλύτερες και ταχύτερες αποφάσεις. Η κλινική ευθύνη παραμένει ανθρώπινη.

KPIs & Measurable Impact

Η Εθνική Στρατηγική συνδέει την υλοποίηση με KPIs και στην Υγεία αυτά πρέπει να μεταφράζονται σε πραγματικό αποτέλεσμα.

Μειώθηκε ο χρόνος αναμονής; Αποσυμφορήθηκαν τα ΤΑΕΠ; Έχει ο γιατρός και ο νοσηλευτής περισσότερο χρόνο με τον ασθενή; Γίνεται η διάγνωση και η εξυπηρέτηση ταχύτερα;

Αυτά είναι τα αποτελέσματα που μετράνε.

Αν το 2032 έχουμε περισσότερα AI systems αλλά όχι καλύτερη και ταχύτερη Υγεία, τότε θα έχουμε υλοποιήσει τεχνολογία — όχι τη Στρατηγική.

* Συζήτηση με τον Παναγιώτη Διονυσίου, επαγγελματία στον χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης και ιδρυτή της Quantum AI Ltd, εταιρείας που δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων Τεχνητής Νοημοσύνης και Κβαντικής Τεχνολογίας.