Προστασία κύριας κατοικίας και διαγραφή χρεών

Το σημερινό άρθρο περιγράφει δυο συγκεκριμένα μέτρα προστασίας που ισχύουν για δανειολήπτες και αφορούν προστασία της κύριας τους κατοικίας και διαγραφή χρεών (φυσικά πρόσωπα) μέχρι €25.000. Τα μέτρα αυτά είναι το Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής (ΠΣΑ) και το Διάταγμα Απαλλαγής Οφειλών (ΔΑΟ). Ταυτόχρονα, θυμίζω ότι έχουμε σε εξέλιξη το σχέδιο Εστία και την αναστολή των μέτρων, π.χ. εκποιήσεις από Τραπεζικά Ιδρύματα (ΤΙ) και Εταιρείες Εξαγοράς Πιστώσεων (ΕΕΠ).

Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία. Αυτό ισχύει και για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και θα αντιμετωπίσουν δανειολήπτες με ΤΙ και ΕΕΠ. Οι διαπραγματεύσεις μαζί τους είναι δύσκολες και θέλουν εμπειρία, γνώση και εξειδίκευση. Μπορεί πλέον οι ιδιοκτήτες τους να είναι ξένοι, αλλά όταν π.χ. τους υποδειχθούν λάθη σε συμβάσεις πιστωτικών διευκολύνσεων και σε καταστάσεις λογαριασμών, είναι γενικά διαλλακτικοί αφού πιθανόν να μην αναφέρθηκαν σε καμία έκθεση διεξοδικού ελέγχου (due diligence) για εξαγορά των πιστωτικών διευκολύνσεων.

Η διαπραγμάτευση στο σωστό χρονικό σημείο μπορεί να οδηγήσει σε εξαιρετικό αποτέλεσμα, όπως κούρεμα χρεών. Από την άλλη, εάν υπάρχουν πολλά ανεξασφάλιστα χρέη και αναλόγως ποσών, ο εξειδικευμένος Σύμβουλος Αφερεγγυότητας (ΣΑ) μπορεί να κρίνει ότι είναι καλύτερα να προχωρήσει σε ΠΣΑ και να «χρησιμοποιήσει» τις συνελεύσεις πιστωτών για καλύτερο αποτέλεσμα.

Ο σωστός επαγγελματίας ΣΑ θα κρίνει αναλόγως του δανειολήπτη που έχει απέναντί του, πάντα από άποψη εισοδημάτων και περιουσιακών στοιχείων, εάν:
πρέπει να προστατευθεί μέσω του Πλαισίου Αφερεγγυότητας, 
πρέπει να γίνει αίτηση διαγραφής ανεξασφάλιστου χρέους ή
θα επιτύχει καλό αποτέλεσμα μέσω διαπραγμάτευσης με το ΤΙ και δεν χρειάζονται τα πιο πάνω μέτρα.

Η Προστασία μέσω του Πλαισίου Αφερεγγυότητας είναι διαδικασία που αφορά ΠΣΑ, το οποίο επιτρέπει σε αφερέγγυο χρεώστη να πετύχει αναδιάρθρωση του χρέους του, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η αποπληρωμή πιστωτών και να διατηρηθεί η πρώτη κατοικία. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω ΣΑ και μπορεί να διαρκέσει έως 5 χρόνια, με δυνατότητα επέκτασης.

Τα ΠΣΑ μπορούν να συμπεριλάβουν οποιοδήποτε ποσό χρέους/χρεών. Αν όμως η συμφωνημένη πρόταση ΠΣΑ απορριφθεί από συνέλευση πιστωτών, ο χρεώστης μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο, εφόσον η αγοραία αξία της πρώτης κατοικίας του είναι μέχρι €350.000, η δε συνολική αξία των υπόλοιπων περιουσιακών στοιχείων δεν υπερβαίνει τις €500.000.
Οι προϋποθέσεις για συμμετοχή σε Μη Συναινετικό ΠΣΑ μεταξύ άλλων, συμπεριλαμβάνουν:
αδυναμία αποπληρωμής χρεών στο ακέραιο,
τα χρέη εξασφαλίζονται με την κύρια κατοικία του και,
η οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη χειροτέρευσε μετά το 2009-2012 ως αποτέλεσμα γεγονότων ή καταστάσεων εκτός του ελέγχου του.

Το ΔΑΟ θεσπίστηκε με βάση τον περί Αφερεγγυότητας Φυσικών Προσώπων Νόμο του 2015, και εφαρμόζεται μέσω δικαστικών διαταγμάτων. Αφορά χρεώστες οι οποίοι δεν έχουν διαθέσιμο εισόδημα πέραν των €200 ούτε ουσιαστικά περιουσιακά στοιχεία που να υπερβαίνουν τα €1,000 και που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην αποπληρωμή του χρέους/χρεών τους. Τα χρέη που μπορούν να περιληφθούν στο ΔΑΟ είναι μόνο χρέη που θεωρούνται ανεξασφάλιστα. 

Η Υπηρεσία Αφερεγγυότητας (ΥΑ) προβαίνει σε διερεύνηση εξακρίβωσης των στοιχείων που αναγράφονται στην αίτηση.  Εάν διαπιστωθούν ψευδή και παραπλανητικά στοιχεία, η αίτηση απορρίπτεται και ο αιτητής διώκεται ποινικά.  

Στην αντίθετη περίπτωση και αφού η ΥΑ επιβεβαιώσει ότι πληρούνται όλα τα κριτήρια επιλεξιμότητας, εκδίδει σχετική βεβαίωση και ακολούθως υποβάλλεται αίτηση προς το Δικαστήριο για έκδοση σχετικού ΔΑΟ.

Με την έκδοση του ΔΑΟ, ο χρεώστης απαλλάσσεται από ανεξασφάλιστο χρέος που δεν υπερβαίνει τις €25,000, καθώς και από οποιεσδήποτε άλλες υποχρεώσεις σε σχέση με αυτό, όπως το σύνολο των τόκων, χρηματικών ρητρών και άλλων ποσών, τα οποία από την ημερομηνία αίτησης καθίσταντο πληρωτέα σε σχέση με το εν λόγω χρέος. Ο χρεώστης απαλλάσσεται επίσης, από υποχρεώσεις ως εγγυητής.
Εγγυητής ο οποίος εγγυήθηκε το χρέος που περιλαμβάνεται στο ΔΑΟ, απαλλάσσεται από οποιαδήποτε ευθύνη και υποχρεώσεις σε σχέση με αυτό και τυγχάνει της ίδιας προστασίας με τον χρεώστη.

Πρέπει να επισημάνω ότι τα Δικαστήρια δεν εγκρίνουν ΔΑΟ για δάνεια που δεν είναι τερματισμένα. 

Πιστωτές μπορούν να καταχωρήσουν ενστάσεις στο δικαστήριο εντός ενός έτους από την έκδοση του ΔΑΟ.

Σε περίπτωση που κατόπιν ένστασης πιστωτή το ΔΑΟ ακυρωθεί, ο χρεώστης είναι υπεύθυνος στο ακέραιο για τα ποσά που περιλαμβάνονταν στο διάταγμα καθώς και για όλες τις συσσωρευμένες καθυστερήσεις, χρεώσεις και τόκους κατά την περίοδο μέχρι την ακύρωση του διατάγματος, σε σχέση με τα εν λόγω χρέη.

Η Νομοθεσία που καλύπτει το Πλαίσιο Αφερεγγυότητας χρήζει ανανέωσης/αναθεώρησης. Έγιναν και γίνονται εισηγήσεις σε αρμόδια πρόσωπα του Κοινοβουλίου και της Υπηρεσίας Αφερεγγυότητας, ειδικά για επιπρόσθετες πρόνοιες όπως π.χ. τα κεφάλαια 7 (πολίτες με περιορισμένο εισόδημα και αδυναμία αποπληρωμής χρεών), και 13 (γενική αναδιοργάνωση χρεών) του περί Πτωχεύσεων Νόμου στις ΗΠΑ.

Οικονομικός Σύμβουλος/Σύμβουλος Αφερεγγυότητας-Εκκαθαριστής (MBA,Kingston, UK)