Του David Kirichenko
Ο ρωσικός στρατός που εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022 δεν είναι ο ίδιος στρατός που πολεμά σήμερα.
Η Ουκρανία άλλαξε επανειλημμένα τα δεδομένα στο πεδίο της μάχης. Όμως, μέσα σε τέσσερα χρόνια πολέμου, η Ρωσία οικοδόμησε έναν στρατό ικανό να αναγνωρίζει τις αλλαγές, να αφομοιώνει τα διδάγματα και να τα ενσωματώνει θεσμικά σε ολόκληρη τη στρατιωτική της δύναμη. Σήμερα προσαρμόζεται πολύ ταχύτερα απ’ ό,τι το 2022.
“Οι Ρώσοι έχουν μάθει να προσαρμόζονται καλύτερα και γρηγορότερα όσο ο πόλεμος συνεχίζεται”, μου δήλωσε ο απόστρατος υποστράτηγος του αυστραλιανού στρατού, Μικ Ράιαν.
Αυτή η διαδικασία μάθησης ενδέχεται να αποδειχθεί σημαντικότερη από οποιοδήποτε μεμονωμένο drone. Αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ένας από τους μεγαλύτερους στρατούς στον κόσμο προσαρμόζεται σε ένα πεδίο μάχης που κυριαρχείται ολοένα και περισσότερο από φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα.
Το Rubicon γίνεται το πρότυπο
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα εμφανίστηκε τον Αύγουστο του 2024 με τη δημιουργία του Rubicon, του Κέντρου Προηγμένων Τεχνολογιών Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ρωσίας. Ο ανώτερος ερευνητής του Foreign Policy Research Institute, Ρομπ Λι, και ο πρώην αξιωματικός των Δυνάμεων Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ουκρανίας, Ντμίτρο Πουτιάτα, έγραψαν ότι το Rubicon σχεδιάστηκε για να επιταχύνει τη διάδοση των καινοτομιών του πεδίου της μάχης σε ολόκληρες τις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.
Σύμφωνα με τους Λι και Πουτιάτα, το Rubicon επικεντρώνεται στον εντοπισμό και την προσβολή ουκρανικών πληρωμάτων drones, συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου και γραμμών εφοδιασμού που βρίσκονται σε απόσταση 10 έως 40 χιλιομέτρων πίσω από τη γραμμή του μετώπου, αντί να παρέχει άμεση υποστήριξη σε επιθετικές επιχειρήσεις.
Το Rubicon εφάρμοσε για πρώτη φορά αυτή την προσέγγιση κατά τη διάρκεια της ρωσικής εκστρατείας για την ανακατάληψη της περιφέρειας του Κουρσκ, πριν ο ρωσικός στρατός την επεκτείνει σε ολόκληρη την ανατολική Ουκρανία. Στα τέλη του 2025 έκανε επίσης εκτεταμένη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεσαίου βεληνεκούς που βασίζονταν στο δίκτυο Starlink, επιτρέποντας στους χειριστές τους να πλήττουν στόχους βαθύτερα στα μετόπισθεν της Ουκρανίας, έως ότου η πρόσβαση στο δίκτυο απενεργοποιήθηκε τον Φεβρουάριο.
Παράλληλα, η Ρωσία αναδιοργάνωσε και τον τρόπο με τον οποίο ανέπτυσσε τις μονάδες μη επανδρωμένων αεροσκαφών της σε ολόκληρο το μέτωπο.
Στο ενημερωτικό δελτίο τους στο Substack με τίτλο Two Marines, οι Ρομπ Λι και Ντμίτρο Πουτιάτα περιγράφουν το Drone Line, μια αντίληψη επιχειρησιακής οργάνωσης που ομαδοποιούσε τις ρωσικές μονάδες μη επανδρωμένων αεροσκαφών με βάση το βάθος δράσης τους πίσω από το μέτωπο, αντί να τις εντάσσει σε μεμονωμένες ταξιαρχίες. Αφού αποδείχθηκε αποτελεσματική στο πλαίσιο ενός στρατού συνδυασμένων όπλων, οι διοικητές επέκτειναν και βελτίωσαν την ιδέα, καθώς μεταβάλλονταν οι ανάγκες στην πρώτη γραμμή.
Η Ρωσία επεκτείνει πλέον αυτό το μοντέλο σε μεγαλύτερους σχηματισμούς. Ο Λι εκτιμά ότι η νεοσύστατη 50ή Ταξιαρχία Μη Επανδρωμένων Συστημάτων θα εξελιχθεί στην κορυφαία δύναμη drones της Ρωσίας και τελικά θα αποτελέσει τον βασικό πυρήνα των Δυνάμεων Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της χώρας.
Ο Σάμιουελ Μπέντετ, συνεργαζόμενος ανώτερος ερευνητής στο Center for a New American Security, μου δήλωσε ότι η δημιουργία, στα τέλη του 2025, ενός ξεχωριστού κλάδου Δυνάμεων Μη Επανδρωμένων Συστημάτων αντικατοπτρίζει την ίδια προσπάθεια θεσμοθέτησης του πολέμου με drones μέσω μόνιμων στρατιωτικών σχηματισμών, στελεχωμένων με προσωπικό υψηλής τεχνικής κατάρτισης. Υπό αυτή την έννοια, το Rubicon αποτέλεσε πρότυπο για ευρύτερες μεταρρυθμίσεις.
Η 50ή Ταξιαρχία χρησιμοποιεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη πρώτου προσώπου (FPV), μη επανδρωμένα αεροσκάφη μακρού πλήγματος Geran και άλλα συστήματα που πλήττουν εγκαταστάσεις καυσίμων, οχήματα εφοδιασμού, σιδηροδρομικές μεταφορές, αποθήκες και ηλεκτρικούς υποσταθμούς βαθιά στα ουκρανικά μετόπισθεν.
Γράφοντας τον Ιούλιο για το ουκρανικό αμυντικό μέσο Defense Express, ο ειδικός σε θέματα οπλικών συστημάτων Ιβάν Κυρίτσεβσκι ανέφερε ότι η ταξιαρχία φαίνεται να υπάγεται απευθείας στο Γενικό Επιτελείο της Ρωσίας και όχι σε κάποια περιφερειακή στρατιωτική διοίκηση, γεγονός που αντανακλά τον στρατηγικό της ρόλο στις ρωσικές δυνάμεις μη επανδρωμένων συστημάτων.
Οι Λι και Πουτιάτα προειδοποιούν ότι η επέκταση επίλεκτων σχηματισμών ενέχει κινδύνους. Η μετακίνηση έμπειρων χειριστών από συμβατικές μονάδες ενδέχεται να αποδυναμώσει τόσο τις επίλεκτες όσο και τις συμβατικές δυνάμεις, καθώς η Ρωσία επεκτείνει τις πιο επιτυχημένες μονάδες drones της. Ανάλυση του Jamestown Foundation, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, αμφισβήτησε επίσης κατά πόσο η αυξανόμενη συγκέντρωση της διοίκησης θα μπορούσε τελικά να περιορίσει τον πειραματισμό που τροφοδότησε μεγάλο μέρος της καινοτομίας της Ρωσίας στη διάρκεια του πολέμου.
Η Ουκρανία επιβάλλει νέα προσαρμογή
Οι καινοτομίες της ίδιας της Ουκρανίας ανάγκασαν τη Ρωσία να προσαρμοστεί εκ νέου. Καθώς η Ουκρανία ενέτεινε αυτό που ο υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ έχει χαρακτηρίσει “διακοπή της εφοδιαστικής αλυσίδας”, πλήττοντας τις ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού σε ολόκληρη τη κατεχόμενη νότια Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένου του χερσαίου διαδρόμου προς την Κριμαία, η Μόσχα ανέθεσε ολοένα και περισσότερο στις επίλεκτες μονάδες drones την προστασία των γραμμών εφοδιασμού και των υποδομών στα μετόπισθεν.
Ο Λι σημείωσε ότι το Rubicon και η υπό διαμόρφωση 50ή Ταξιαρχία Μη Επανδρωμένων Συστημάτων συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της ολοένα διευρυνόμενης ουκρανικής εκστρατείας επιθέσεων με drones μέσου και μεγάλου βεληνεκούς, αν και ο μακροπρόθεσμος ρόλος τους πιθανότατα θα συνεχίσει να εξελίσσεται καθώς μεταβάλλεται ο πόλεμος.
Η αλλαγή αυτή επηρεάζει ήδη το πεδίο της μάχης. Ο Τζόναθαν Λίπερτ, πρόεδρος της Defense Tech για την Ουκρανία, μου δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης περιόδου τριών μηνών περίπου τα μισά ουκρανικά drones μεσαίου βεληνεκούς που αναχαίτισε το Rubicon ήταν συστήματα Hornet.
Ο Ντμίτρο Ζλούχτενκο, στρατιώτης του 413ου Συντάγματος Μη Επανδρωμένων Συστημάτων “RAID” της Ουκρανίας, μου δήλωσε ότι το μοντέλο του Rubicon έχει αποδειχθεί αποτελεσματικότερο από την παραδοσιακή στρατιωτική δομή της Ρωσίας. Εκτιμά ότι οι μέθοδοί του θα υιοθετηθούν σε ολόκληρο τον ρωσικό στρατό, όπως ακριβώς οι τακτικές της Wagner διαδόθηκαν τελικά στις συμβατικές ρωσικές ένοπλες δυνάμεις. Σε αντίθεση με τη Wagner, όμως, το Rubicon αποτελεί επίσημο στρατιωτικό οργανισμό.
Η αυτονομία έρχεται στο πεδίο της μάχης
Η οργανωτική προσαρμογή της Ρωσίας ενισχύεται πλέον και από την τεχνολογική καινοτομία.
Ο Σερχίι “Flash” Μπεσκρέστνοφ, σύμβουλος του Ουκρανού υπουργού Άμυνας, ανέφερε σε ανάρτησή του στο Telegram στις 3 Ιουλίου ότι οι ρωσικές δυνάμεις αναπτύσσουν αυτόνομες εκδόσεις του ευρέως χρησιμοποιούμενου επιθετικού drone Molniya στον τομέα της Ζαπορίζια. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες εκδόσεις, τα νέα drones φέρεται να βασίζονται σε λογισμικό πλοήγησης που ακολουθεί το ανάγλυφο του εδάφους και σε ενσωματωμένους υπολογιστές, αντί για τηλεχειρισμό μέσω ραδιοσυχνοτήτων. Αυτό τα καθιστά ανθεκτικά σε πολλές μορφές παρεμβολών ραδιοσυχνοτήτων, ενώ ταυτόχρονα τους επιτρέπει να αποφεύγουν τα συμβατικά συστήματα εντοπισμού drones.
Ο Ανατόλι Τκατσένκο, διοικητής μονάδας όλμων της 92ης Ταξιαρχίας της Ουκρανίας, μου δήλωσε ότι η αυξανόμενη δραστηριότητα των ρωσικών drones έχει καταστήσει πολύ δυσκολότερο τον ανεφοδιασμό και τη μεταφορά εφοδίων στην πρώτη γραμμή.
“Με μια ζώνη εξόντωσης 20 χιλιομέτρων, είναι πρακτικά αδύνατο να οργανωθεί ο ανεφοδιασμός. Το πεζικό περπατά 30 χιλιόμετρα. Τα πληρώματα όλμων και οι χειριστές drones περπατούν 10 έως 15 χιλιόμετρα.”
Ο Τκατσένκο δήλωσε ότι η μονάδα του δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει αυτόνομα drones Molniya, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συγκεκριμένη δυνατότητα δεν έχει εξαπλωθεί ομοιόμορφα σε ολόκληρη τη γραμμή του μετώπου.
Ο Ράιαν Ο’Λίρι, πρώην διοικητής της Chosen Company, υποστηρίζει ότι η απώλεια της ευρείας πρόσβασης της Ρωσίας στο Starlink μείωσε σημαντικά την ανάπτυξη drones στην πρώτη γραμμή, τις δυνατότητες διεξαγωγής πληγμάτων και την επικοινωνία μεταξύ των μονάδων.
Η Μόσχα αντέδρασε επενδύοντας σε κινητά ad hoc δίκτυα (Mobile Ad Hoc Networks – MANETs), τα οποία επιτρέπουν στα drones να αναμεταδίδουν μεταξύ τους σήματα ελέγχου και εικόνα, αντί να βασίζονται σε έναν μόνο σύνδεσμο επικοινωνίας. Τα δίκτυα αυτά καθιστούν τις επιχειρήσεις πιο ανθεκτικές, ενώ παράλληλα αποκαθιστούν μέρος της επιχειρησιακής εμβέλειας που χάθηκε όταν περιορίστηκε η πρόσβαση στο Starlink.
Καθώς η Ρωσία προσαρμόζεται στην απώλεια της εκτεταμένης πρόσβασης στο Starlink, συνδυάζει πλέον τη δικτύωση μέσω MANET με ολοένα και πιο αυτόνομα drones, επιδιώκοντας να αποκαταστήσει την εμβέλεια και την αποτελεσματικότητα της εκστρατείας πληγμάτων μεσαίου βεληνεκούς.
Οι Λι και ο Πουτιάτα επισημαίνουν ότι, σε όλη τη διάρκεια του πολέμου, η Ουκρανία ήταν συνήθως εκείνη που εισήγαγε πρώτη νέες δυνατότητες στα drones, ενώ η Ρωσία απορροφούσε αυτές τις εξελίξεις, τις βελτίωνε και διέδιδε τις επιτυχημένες ιδέες σε ολόκληρο τον στρατό της. Ωστόσο, η προσαρμογή από μόνη της δεν εξασφάλισε επιτυχία στο πεδίο της μάχης. Ακόμη και οι διευρυμένοι επίλεκτοι σχηματισμοί drones δεν κατάφεραν να επιτύχουν αποφασιστική διάσπαση στον τομέα της Ομάδας Δυνάμεων “Κέντρο” κατά το φθινόπωρο του 2025.
Ο Ράιαν υποστηρίζει, σε έκθεση του Lowy Institute που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, ότι οι μελλοντικοί πόλεμοι θα ευνοούν τους στρατούς που μπορούν να αναγνωρίζουν τις αλλαγές στο πεδίο της μάχης, να αφομοιώνουν τα διδάγματα και να προσαρμόζονται ταχύτερα από τους αντιπάλους τους. Για τους δυτικούς στρατούς, αυτό ενδέχεται να αποτελεί το σημαντικότερο δίδαγμα του πολέμου.
Στην Ουκρανία, η επικράτηση στον πόλεμο των drones ενδέχεται να εξαρτηθεί από το ποια πλευρά θα καταφέρει να μετατρέψει την καινοτομία στο πεδίο της μάχης σε θεσμικό και οργανωτικό πλεονέκτημα, πριν αλλάξει και πάλι η φύση του πολέμου.
