Περισσότερα από 125 διαφορετικά μέτρα για την αντιμετώπιση της αύξησης του κόστους ζωής και της ενεργειακής αστάθειας καταγράφηκαν στην Ευρώπη την περίοδο Απριλίου-Ιουνίου 2026.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound), η οποία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντέδρασαν στην αύξηση των τιμών της ενέργειας με σειρά παρεμβάσεων για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων.
Τα μέτρα καταδεικνύουν ευρεία σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών, με τις βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις να επικεντρώνονται στον περιορισμό των άμεσων επιπτώσεων και τις μακροπρόθεσμες πολιτικές στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και στη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης.
Η έρευνα αναφέρει ότι η διαταραχή στις προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ενίσχυσε τις πληθωριστικές πιέσεις, υπονόμευσε την ενεργειακή ασφάλεια και επιδείνωσε την κρίση του κόστους ζωής.
Σύμφωνα με το Eurofound, η αύξηση των λογαριασμών ενέργειας, σε συνδυασμό με την άνοδο των τιμών στις μεταφορές και στα τρόφιμα, περιόρισε σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Παράλληλα, ο κίνδυνος ενεργειακής φτώχειας αυξήθηκε, ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τις ευάλωτες ομάδες.
Για τις επιχειρήσεις, κυρίως εκείνες που δραστηριοποιούνται σε ενεργοβόρους κλάδους, το αυξημένο λειτουργικό κόστος επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα και, σε ακραίες περιπτώσεις, απειλεί τη βιωσιμότητα της βιομηχανικής παραγωγής.
Τέσσερις κατηγορίες μέτρων
Η βάση δεδομένων EU PolicyWatch επικαιροποιήθηκε μεταξύ Απριλίου και Ιουνίου 2026 από τους εθνικούς ανταποκριτές του Eurofound στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη Νορβηγία.
Τα περισσότερα από 125 μέτρα που καταγράφηκαν ταξινομήθηκαν σε τέσσερις θεματικές κατηγορίες: τομεακές παρεμβάσεις, διαχείριση της ζήτησης και ενεργειακή αποδοτικότητα, διαρθρωτικές αλλαγές στην πλευρά της προσφοράς, καθώς και πρωτοβουλίες κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων.
Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν:
- 82 τομεακές παρεμβάσεις
- 60 μέτρα διαχείρισης της ζήτησης και ενεργειακής αποδοτικότητας
- 62 μέτρα για την προσφορά και τις διαρθρωτικές αλλαγές στην ενέργεια
- 11 πρωτοβουλίες κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων
Το Eurofound διευκρινίζει ότι οι κατηγορίες δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες, καθώς ένα μέτρο μπορεί να εντάσσεται σε περισσότερες από μία.
Παρεμβάσεις σε ενέργεια και μεταφορές
Σημαντικό μέρος των μέτρων αφορά τομείς που πλήττονται δυσανάλογα από την αστάθεια των τιμών της ενέργειας. Αντίστοιχες παρεμβάσεις καταγράφηκαν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και στη Νορβηγία.
Στον ενεργειακό τομέα, μέτρα για την προστασία των καταναλωτών από μεγάλες αυξήσεις των τιμών, όπως ανώτατα όρια στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, ενεργειακά κουπόνια και πιστώσεις, εφαρμόστηκαν στο Βέλγιο, στη Γαλλία και στην Ουγγαρία. Η Αυστρία και η Ισπανία καθιέρωσαν χαμηλότερα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
Άμεσες επιδοτήσεις προς παρόχους ενέργειας εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Κροατία, η Γερμανία και η Σλοβενία, με στόχο τη διατήρηση σταθερών τιμολογίων για οικιακούς και βιομηχανικούς καταναλωτές. Στην Πορτογαλία δημιουργήθηκε το πιστωτικό σχέδιο Energy Resilience Facility για επιχειρήσεις που επηρεάστηκαν από την απότομη αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Στον τομέα των μεταφορών, αρκετές χώρες μείωσαν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Κύπρος, η Τσεχία, η Λετονία, η Ιρλανδία, η Ρουμανία, η Πολωνία και η Σουηδία.
Καταγράφηκαν επίσης παρεμβάσεις όπως η ακύρωση προγραμματισμένων αυξήσεων, η επιβολή ανώτατων τιμών στα καύσιμα, οι επιδοτήσεις προς οδικούς μεταφορείς και φορείς δημόσιων συγκοινωνιών, καθώς και η μείωση κομίστρων ή η παροχή δωρεάν μετακινήσεων σε ορισμένες χώρες.
Στήριξη της γεωργίας και της παραγωγής τροφίμων
Η αύξηση του κόστους των λιπασμάτων και των καυσίμων άσκησε σημαντικές πιέσεις στη γεωργία και στην παραγωγή τροφίμων.
Μεταξύ των μέτρων που εφαρμόστηκαν περιλαμβάνεται η παροχή άμεσης οικονομικής βοήθειας σε γεωργούς για την αντιστάθμιση του αυξημένου κόστους παραγωγής στην Κύπρο, στην Ελλάδα, στην Ιταλία και στην Ολλανδία.
Μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης
Η δεύτερη ομάδα παρεμβάσεων αποσκοπεί στη μείωση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας, τόσο για τον περιορισμό των πιέσεων στις τιμές όσο και για την επίτευξη των κλιματικών στόχων.
Στα μέτρα περιλαμβάνονται επιδοτήσεις για ανακαινίσεις κτιρίων και προγράμματα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών. Ως παράδειγμα αναφέρεται το ολλανδικό National Heat Fund, καθώς και άλλα σχέδια στήριξης νοικοκυριών για τη μόνωση κατοικιών και τη μείωση του κόστους θέρμανσης.
Η Ολλανδία προώθησε επίσης μέτρο που ενθαρρύνει τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος να αντικαταστήσουν οχήματα βενζίνης και ντίζελ με μεταχειρισμένα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Παρόμοιο μέτρο επανήλθε σε ισχύ στη Γερμανία τον Μάιο του 2026.
Στην Ισπανία μειώθηκε από 24 σε 12 μήνες η προθεσμία για την έγκριση σχεδίων βιώσιμης μετακίνησης προς την εργασία σε οργανισμούς με περισσότερους από 200 εργαζομένους ή περισσότερους από 100 εργαζομένους ανά βάρδια. Στόχος είναι ο περιορισμός της ενεργειακής κατανάλωσης που συνδέεται με τις καθημερινές μετακινήσεις.
Μακροπρόθεσμες αλλαγές στην ενέργεια
Η τρίτη κατηγορία μέτρων επικεντρώνεται στις βαθύτερες αιτίες της ενεργειακής εξάρτησης και της αστάθειας των τιμών.
Πρόκειται για μακροπρόθεσμες στρατηγικές παρεμβάσεις που αποσκοπούν στη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος και στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας των κρατών μελών.
Ως παράδειγμα αναφέρεται η Μάλτα, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια μέσω της διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας. Η πολιτική αυτή συνδυάζεται με σχέδιο στήριξης για την αγορά φωτοβολταϊκών συστημάτων, το οποίο ανανεώθηκε τον Απρίλιο του 2026.
Ενισχυμένος ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου
Σε πολλά κράτη μέλη, οι κοινωνικοί εταίροι συμμετείχαν στον σχεδιασμό των πακέτων ανακούφισης από το ενεργειακό κόστος.
Σε αντίθεση με τη διαδικασία κατάρτισης των μέτρων για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού το 2022, οι κοινωνικοί εταίροι συμμετείχαν άμεσα ή μέσω τριμερούς διαβούλευσης σε περισσότερα από το ένα τρίτο των παρεμβάσεων που καταγράφηκαν το 2026.
Στο Λουξεμβούργο, για παράδειγμα, η τριμερής συμφωνία Resilience Package 2026 περιλαμβάνει 20 μέτρα που συμφωνήθηκαν μεταξύ της κυβέρνησης και εκπροσώπων των εργαζομένων και των επιχειρήσεων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής και οικονομικής κρίσης.
Σύμφωνα με το Eurofound, τα περισσότερα μέτρα έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή και παραμένουν σε ισχύ, αντανακλώντας τον επείγοντα χαρακτήρα της αντίδρασης των κυβερνήσεων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
ΚΥΠΕ
