Πέντε συστάσεις προς την Κύπρο απηύθυνε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του Εαρινού Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2026, καλώντας τη Λευκωσία να διατηρήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία, να αξιοποιήσει πλήρως τα ευρωπαϊκά κονδύλια, να ενισχύσει την αποδοτικότητα της δικαιοσύνης, να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση και να αντιμετωπίσει προκλήσεις στην αγορά εργασίας και στη στέγαση.

Παρότι αναγνωρίζεται η ύπαρξη δημοσιονομικού πλεονάσματος, η Κομισιόν καλεί την Κύπρο να τηρήσει τη συμφωνηθείσα πορεία των καθαρών δαπανών, όπως προβλέπεται στο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό πλαίσιο. Τα ανώτατα όρια καθαρών δαπανών έχουν καθοριστεί στο 6,0% για το 2025, στο 5,0% για το 2026, στο 5,4% για το 2027 και στο 4,3% για το 2028.

Η Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, την ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών δαπανών και της ετοιμότητας, με παράλληλη διασφάλιση της αποδοτικότητας των δαπανών και σταδιακή προσαρμογή του προϋπολογισμού ώστε να στηριχθούν διαρθρωτικά υψηλότερες αμυντικές ανάγκες.

Σε ό,τι αφορά το ενεργειακό κόστος, η Κύπρος καλείται να διασφαλίσει ότι τα μέτρα στήριξης είναι προσωρινά, στοχευμένα προς ευάλωτα νοικοκυριά ή ενεργοβόρες επιχειρήσεις, διατηρούν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και παραμένουν συμβατά με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ.

Ταμείο Ανάκαμψης και μεταρρυθμίσεις

Η Κομισιόν καλεί την Κύπρο να αξιοποιήσει πλήρως τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς μέχρι στιγμής έχει εκταμιευθεί λίγο περισσότερο από το 50% του συνολικού φακέλου, ύψους €1,02 δισ.

Παραμένουν 85 ορόσημα και στόχοι προς υποβολή, ενώ 27 βρίσκονται ήδη υπό αξιολόγηση. Η προθεσμία υλοποίησης των έργων είναι η 30ή Αυγούστου, με πιστοποίηση τον Δεκέμβριο. Η Επιτροπή εργάζεται με βάση σενάριο πλήρους απορρόφησης, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται σημαντική εργασία στο πεδίο.

Ζητείται, ακόμη, να διατηρηθεί η δυναμική υλοποίησης των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, αξιοποιώντας όπου χρειάζεται τις δυνατότητες ανακατανομής προς στρατηγικές προτεραιότητες και τις ευελιξίες της ενδιάμεσης επανεξέτασης του πλαισίου συνοχής.

Έρευνα, καινοτομία και επιχειρηματικό περιβάλλον

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, μέσω της προώθησης δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη, της ενίσχυσης των συνεργειών μεταξύ έρευνας και επιχειρήσεων και της υιοθέτησης μακροπρόθεσμης στρατηγικής με δείκτες και πολυετή χρηματοδότηση.

Παράλληλα, εισηγείται περαιτέρω διαφοροποίηση της οικονομίας, με βελτίωση της πρόσβασης σε εναλλακτικά αποταμιευτικά προϊόντα και μέσα της κεφαλαιαγοράς, ενίσχυση του συστήματος συμπληρωματικής σύνταξης και βελτίωση της χρηματοοικονομικής παιδείας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απλούστευση της νομοθεσίας, ώστε να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος, καθώς και στη βελτίωση της διακυβέρνησης των κρατικών επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων μέσω διορισμού μελών διοικητικών συμβουλίων βάσει προσόντων.

Η Επιτροπή αξιολογεί θετικά την υιοθέτηση σχεδίου δράσης για τις κρατικές επιχειρήσεις τον Δεκέμβριο του 2024, σημειώνοντας ότι η εφαρμογή του κατά τους επόμενους 12 μήνες θα είναι καθοριστική για την εκπλήρωση της σχετικής σύστασης.

Πρώτη σύσταση για τη δικαιοσύνη

Για πρώτη φορά, η Κομισιόν περιλαμβάνει ειδική σύσταση για την αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος στην Κύπρο.

Η σύσταση αφορά τρεις βασικές διαστάσεις: την περαιτέρω ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών, την πλήρη λειτουργία των δύο νέων δικαστηρίων, του Εμπορικού Δικαστηρίου και του Ναυτοδικείου, καθώς και τη μείωση του συσσωρευμένου όγκου υποθέσεων και του χρόνου εκδίκασής τους.

Η Επιτροπή επισημαίνει τους μεγάλους χρόνους επίλυσης νέων υποθέσεων, τα χαμηλά επίπεδα ψηφιοποίησης και τις καθυστερήσεις στην εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων. Η σύσταση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος σε μια ανοιχτή οικονομία όπως η κυπριακή.

Ενέργεια, διασυνδέσεις και τοπικές αρχές

Στον τομέα της ενέργειας και του κλίματος, οι συστάσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αντίστοιχες με τις περσινές. Η Κύπρος καλείται να μειώσει τη συνολική εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και να διαφοροποιήσει περαιτέρω τον ενεργειακό εφοδιασμό.

Η Κομισιόν ζητά ανάπτυξη ενεργειακών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες, με ευρωπαίο αξιωματούχο να κάνει ειδική αναφορά στην Ηλεκτρική Διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Παράλληλα, ζητείται αύξηση της χρηματοδότησης για την ενεργειακή απόδοση, αναβάθμιση του ηλεκτρικού δικτύου και των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και επέκταση της βιώσιμης κινητικότητας και των δημόσιων μεταφορών.

Νέο στοιχείο αποτελεί η ρητή αναφορά στις τοπικές αρχές, κυρίως σε σχέση με τη διαχείριση υδάτων, λυμάτων και αποβλήτων. Η Επιτροπή ζητά ενίσχυση επενδύσεων σε υποδομές, αύξηση της διοικητικής ικανότητας των τοπικών αρχών, με έμφαση στη στελέχωση, προώθηση πρακτικών βιώσιμης χρήσης νερού και επέκταση της χωριστής συλλογής αστικών αποβλήτων και αποβλήτων συσκευασίας.

Αγορά εργασίας, εκπαίδευση και κοινωνική προστασία

Στην αγορά εργασίας, η Επιτροπή ζητά αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και προώθηση της ποιότητας της απασχόλησης. Για πρώτη φορά δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ισότητα των φύλων και στη διασφάλιση αξιοπρεπών θέσεων εργασίας για τις γυναίκες.

Η Κύπρος καλείται να ενισχύσει τη συμμετοχή ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας, να αυξήσει τη χωρητικότητα και την ελκυστικότητα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, να προωθήσει την εκπαίδευση ενηλίκων και να ενισχύσει τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης και τις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης.

Η Κομισιόν ζητά, επίσης, περαιτέρω αύξηση της συμμετοχής στην προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, βελτίωση των βασικών δεξιοτήτων και αύξηση της συμμετοχής μαθητών στους τομείς των επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών.

Παράλληλα, εισηγείται διεύρυνση της διαθεσιμότητας και της κάλυψης υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας, διεύρυνση των κριτηρίων επιλεξιμότητας και μείωση των υψηλών εξόδων που επιβαρύνουν τους πολίτες.

Έμφαση στη στέγαση

Ως γενική κατεύθυνση για το 2026, η Κομισιόν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη στέγαση, με ειδική αναφορά για την Κύπρο στην έλλειψη κοινωνικής στέγασης.

Η Επιτροπή ζητά βελτίωση της κοινωνικής προστασίας των ευάλωτων ομάδων, μέσω στοχευμένης στήριξης σε νοικοκυριά με ενεργειακή ένδεια, διασφάλισης επαρκών ελάχιστων συντάξεων και αύξησης της διαθεσιμότητας προσιτής στέγασης.

Σημειώνεται ότι η Κύπρος δεν ενεργοποίησε την εθνική ρήτρα διαφυγής στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, λόγω της ήδη ισχυρής δημοσιονομικής της θέσης.