Ραγδαία εξακολουθούν να αυξάνονται οι ψηφιακές συναλλαγές στην Κύπρο, καθώς πολίτες και επιχειρήσεις στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε ηλεκτρονικές πληρωμές, mobile banking και fintech εφαρμογές. Η τάση αυτή ενισχύεται από τη γενικότερη ψηφιοποίηση της οικονομίας, αλλά και από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις γύρω από το ψηφιακό ευρώ και τις νέες τεχνολογίες πληρωμών.

Τα τελευταία χρόνια έχουν εγκατασταθεί δεκάδες νεοφυείς επιχειρήσεις fintech, ενώ, παράλληλα, παραδοσιακά τραπεζικά ιδρύματα επενδύουν σε ψηφιακές υπηρεσίες.

Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του τομέα διαδραματίζει η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, η οποία παρακολουθεί στενά τις τεχνολογικές εξελίξεις και επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ασφαλές πλαίσιο λειτουργίας για τις νέες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρεί το fintech βασικό μοχλό για τον εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλά ταυτόχρονα επιμένει ότι η καινοτομία πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρή εποπτεία, κυβερνοασφάλεια και προστασία καταναλωτών.

Το Fintech, δηλαδή η αξιοποίηση καινοτόμων ψηφιακών τεχνολογιών στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, αναδεικνύεται σε έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους κλάδους παγκοσμίως.  Ψηφιακά πορτοφόλια, online δανεισμός, εφαρμογές επενδύσεων, τεχνητή νοημοσύνη και τεχνολογίες blockchain δημιουργούν ένα νέο τραπεζικό οικοσύστημα, το οποίο υπόσχεται ταχύτερες συναλλαγές, χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη ευελιξία για καταναλωτές και επιχειρήσεις.

Ο όρος Fintech είναι μια συντόμευση για τις λέξεις Financial Technology, που αναφέρεται στην τεχνολογία που εφαρμόζεται στις υπηρεσίες και τα προϊόντα των τραπεζών και άλλων χρηματοοικονομικών οργανισμών. Μέσα σε μια περίοδο λίγων χρόνων, η Fintech έχει δημιουργήσει τρομερές αλλαγές στον τραπεζικό τομέα, με αποτελέσματα που αναμένεται να είναι ακόμη πιο σημαντικά στο μέλλον.

Όπως διευκρινίζει η ΕΚΤ, οι εταιρείες χρηματοοικονομικής τεχνολογίας θέτουν στο επίκεντρο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων τους την καινοτομία που βασίζεται στην τεχνολογία. Μπορεί να δραστηριοποιούνται ιδιαιτέρως σε τομείς όπως οι υπηρεσίες πληρωμών, η βαθμολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας και οι αυτοματοποιημένες επενδυτικές συμβουλές, χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, δεδομένα μεγάλης κλίμακας (big data) ή τεχνολογία blockchain.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το πρώτο εξάμηνο του 2025 πραγματοποιήθηκαν 77,7 δισεκατομμύρια συναλλαγές χωρίς μετρητά στη ζώνη του ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 7,7% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Η ΕΚΤ αναφέρει ότι οι πληρωμές με κάρτες αποτελούν το πιο διαδεδομένο μέσο ηλεκτρονικής πληρωμής, αντιπροσωπεύοντας το 57% όλων των συναλλαγών χωρίς μετρητά. Παράλληλα, οι ανέπαφες πληρωμές συνεχίζουν να αυξάνονται, γεγονός που δείχνει ότι οι καταναλωτές προτιμούν γρήγορες και εύκολες λύσεις για τις καθημερινές τους αγορές.

Στην Κύπρο, η χρήση των καρτών είναι ακόμη πιο έντονη. Σύμφωνα με στοιχεία που βασίζονται σε δεδομένα της ΕΚΤ, οι πληρωμές με κάρτες στην Κύπρο αντιστοιχούσαν το πρώτο εξάμηνο του 2025 στο 74,5% των συναλλαγών χωρίς μετρητά κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, κατατάσσοντας τη χώρα στις πρώτες θέσεις της ευρωζώνης ως προς τη χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών.

Διαχείριση κινδύνων

Οι εταιρείες fintech αποτελούν, φαινομενικά, απειλή για τις παραδοσιακές τράπεζες, καθώς, σύμφωνα με εκτιμήσεις, αυτοί οι μη παραδοσιακοί παίκτες έχουν κατακτήσει ποσοστό από 4% έως 8% των συνολικών τραπεζικών εσόδων στην περιοχή της Ευρωζώνης, μειώνοντας με ταχείς ρυθμούς την κερδοφορία και το μερίδιο αγοράς των παραδοσιακών τραπεζών.

Οι υπηρεσίες fintech απολαμβάνουν πολύ χαμηλότερα γενικά έξοδα και εκ των πραγμάτων έχουν την πολυτέλεια να χρεώνουν χαμηλότερα τέλη συναλλαγών, σε σύγκριση με τις παραδοσιακές τράπεζες, οι οποίες εξακολουθούν να έχουν ως κύρια πηγή εσόδων τους τις χρεώσεις και τις προμήθειες. Οι ψηφιακές τράπεζες, το blockchain (ψηφιακή τεχνολογία καταγραφής και αποθήκευσης δεδομένων), η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση αλλάζουν ριζικά το πώς συναλλασσόμαστε, επενδύουμε και αποταμιεύουμε. Ωστόσο, η ραγδαία αυτή ανάπτυξη συνοδεύεται και από προκλήσεις: απώλεια θέσεων εργασίας λόγω αυτοματοποίησης, κυβερνοεπιθέσεις, η υπερβολική εμπιστοσύνη στις αλγοριθμικές επενδύσεις και ο κίνδυνος υπερχρέωσης είναι ζητήματα που απαιτούν προσοχή.

Το ρυθμιστικό περιβάλλον παραμένει καθοριστικός παράγοντας για τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος. Οι τράπεζες υποχρεούνται να συμμορφώνονται με αυστηρούς κανόνες που αφορούν την κεφαλαιακή επάρκεια, την προστασία των καταναλωτών και τη διαχείριση κινδύνων. Αντίθετα, πολλές fintech εταιρείες λειτουργούν σε λιγότερο αυστηρό πλαίσιο, γεγονός που δημιουργεί ανισορροπίες στον ανταγωνισμό. Ταυτόχρονα, η αυξημένη ψηφιοποίηση ενισχύει τους κινδύνους κυβερνοασφάλειας.

Η προστασία των δεδομένων και η διασφάλιση της ακεραιότητας των συναλλαγών αποτελούν κρίσιμες προτεραιότητες. Οι επενδύσεις σε συστήματα ασφάλειας και σε μηχανισμούς πρόληψης απάτης είναι πλέον απαραίτητες για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πελατών. Παρά την ένταση του ανταγωνισμού, οι τράπεζες διατηρούν ισχυρό πλεονέκτημα στον τομέα της αξιοπιστίας. Η μακροχρόνια παρουσία τους στην αγορά και η εποπτεία από ρυθμιστικές αρχές ενισχύουν την εμπιστοσύνη των πελατών, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση καταθέσεων και μεγάλων συναλλαγών. Οι τράπεζες μετασχηματίζονται σε πλατφόρμες παροχής ολοκληρωμένων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ενώ οι fintech εταιρείες συνεχίζουν να οδηγούν την καινοτομία σε επιμέρους τομείς.

Peer-to-peer πληρωμές

Ο κόσμος των συναλλαγών αλλάζει συνεχώς. Τελευταίο παράδειγμα, οι απευθείας ηλεκτρονικές μεταφορές χρημάτων, οι peer-to-peer πληρωμές (P2P payments) οι οποίες είναι ψηφιακές συναλλαγές χρημάτων που πραγματοποιούνται απευθείας από ένα άτομο σε άλλο, χωρίς την ανάγκη φυσικής παρουσίας σε τράπεζα ή τη μεσολάβηση παραδοσιακών διαδικασιών πληρωμής.

Με απλά λόγια, πρόκειται για τη δυνατότητα αποστολής και λήψης χρημάτων μέσω κινητού τηλεφώνου που έχει το ειδικό app, χωρίς IBAN και μόνο με τη χρήση κινητού τηλεφώνου. Το σύστημα IRIS (υπηρεσία P2P) για άμεσες μεταφορές χρημάτων μεταξύ ιδιωτών χρησιμοποιώντας μόνο τον αριθμό τηλεφώνου λειτουργεί επί του παρόντος στην Ελλάδα.

Στην Κύπρο, η διαδικασία για τη δημιουργία αντίστοιχου συστήματος βρίσκεται σε εξέλιξη σε συνεργασία με τη JCC και την ελληνική εταιρεία «Διατραπεζικά Συστήματα (ΔΙΑΣ)», χωρίς όμως να ξεκαθαρίσει πότε θα ολοκληρωθεί χρονικά αυτό το project με την συμμετοχή όλων των τραπεζών. Όταν εφαρμοσθεί θα επιτρέπει τη μεταφορά χρημάτων μεταξύ όλων των πελατών των τραπεζών άμεσα, χωρίς την ανάγκη ανταλλαγής αριθμών ΙΒΑΝ, χρησιμοποιώντας μόνο τον αριθμό κινητού τηλεφώνου του παραλήπτη.

Ωστόσο, η ραγδαία εξάπλωση των P2P πληρωμών συνοδεύεται και από ανησυχίες σχετικά με την κυβερνοασφάλεια, την προστασία προσωπικών δεδομένων και την αντιμετώπιση ηλεκτρονικών απατών. Ειδικοί επισημαίνουν ότι η αυστηρή ταυτοποίηση χρηστών και οι κανονισμοί για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την ασφαλή ανάπτυξη του τομέα.

Παρά τις προκλήσεις, οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι peer-to-peer πληρωμές θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται στην Κύπρο, καθώς οι καταναλωτές στρέφονται ολοένα περισσότερο σε γρήγορες, εύκολες και ψηφιακές μορφές συναλλαγών, περιορίζοντας σταδιακά τη χρήση μετρητών και παραδοσιακών τραπεζικών διαδικασιών.