Μέρισμα θα έχουν οι πολίτες -και όχι μόνο- από την αξιοποίηση μέρος των εσόδων που θα έχει το 2027 η Δημοκρατία από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, στο πλαίσιο της συμμετοχής της στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών.
Από το 2012 έως το 2025, τα καθαρά έσοδα της χώρας (σ.σ. όχι η συνολική επιβάρυνση των καταναλωτών ρεύματος για τους ρύπους) από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών ξεπέρασαν τα €658 εκατ. Τα συγκεκριμένα χρήματα, σύμφωνα με τον περί της Θέσπισης Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων του Θερμοκηπίου Νόμο, καταλήγουν στο Πάγιο Ταμείο της Δημοκρατίας.
Το 50% των συγκεκριμένων εσόδων πρέπει να διατίθεται για καθορισμένους σκοπούς που σχετίζονται με το περιβάλλον, την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Σημειώνεται ότι κάθε χρόνο τα έσοδα αξιοποιούνται μέσω σχετικών δαπανών που περιλαμβάνονται στον κρατικό προϋπολογισμό και στους προϋπολογισμούς των υπουργείων.
Το Υπουργείο Οικονομικών, με αφορμή την ετοιμασία του κρατικού προϋπολογισμού για το 2027, με εγκύκλιό του προς τα υπόλοιπα υπουργεία τα καλεί να υποβάλουν τις προτάσεις τους σε σχέση με τη χρηματοδότηση των δαπανών από έσοδα δημοπράτησης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Τα υπουργεία, σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΟΙΚ, θα πρέπει να υποβάλουν λίστα με τα έργα και τις δράσεις που προτείνουν, οι οποίες μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τα έσοδα δημοπράτησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί της Θέσπισης Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων του θερμοκηπίου.
Συνολικά 14 δράσεις
Για το 2027, βάσει της σχετικής νομοθεσίας, στον προϋπολογισμό θα περιληφθούν 14 δράσεις για την αξιοποίηση των εσόδων από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών. Σύμφωνα με την εγκύκλιο που έστειλε το ΥΠΟΙΚ, τα μέτρα, οι δράσεις και τα έργα που δύναται να χρηματοδοτηθούν από τα «λεφτά των ρύπων», έχουν ως εξής:
• Παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, μείωση των στρεβλωτικών φόρων και στοχευμένες μειώσεις των δασμών και των τελών για την ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
• Μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, περιλαμβανομένης της συνεισφοράς στο Παγκόσμιο Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης και ΑΠΕ, καθώς και στη λειτουργία του Ταμείου Προσαρμογής για την Κλιματική Αλλαγή, με στόχο την προσαρμογή στις επιπτώσεις της.
* Χρηματοδότηση της έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και έργων που θα συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, περιλαμβανομένης της συμμετοχής σε πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του Στρατηγικού Ευρωπαϊκού Σχεδίου Ενεργειακών Τεχνολογιών και ευρωπαϊκών τεχνολογικών πλατφορμών.
• Ανάπτυξη ΑΠΕ και δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την τήρηση της δέσμευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για χρήση των ΑΠΕ και την εκπλήρωση των ευρωπαϊκών στόχων σχετικά με τις διασυνδέσεις και την ανάπτυξη άλλων τεχνολογιών που συμβάλλουν στη μετάβαση προς μια ασφαλή και βιώσιμη οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Υλοποίηση των δεσμεύσεων της ΕΕ για αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στα επίπεδα που προβλέπει η νομοθεσία, περιλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από αυτοκαταναλωτές ενέργειας από ΑΠΕ και από κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
• Λήψη μέτρων για την αποφυγή της αποψίλωσης και τη στήριξη της προστασίας και αποκατάστασης των δασών και άλλων χερσαίων ή θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Περιλαμβάνονται μέτρα που συμβάλλουν στην προστασία, την αποκατάσταση και την καλύτερη διαχείρισή τους, ειδικά όσον αφορά τις προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές, καθώς και στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας και της αναδάσωσης.
• Απομόνωση του διοξειδίου του άνθρακα από τα δάση και τα εδάφη της ΕΕ.
• Περιβαλλοντικά ασφαλής δέσμευση και γεωλογική αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, ειδικά από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν στερεά ορυκτά καύσιμα και από κλάδους της βιομηχανίας, περιλαμβανομένων και τρίτων κρατών. Εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων αφαίρεσης άνθρακα, περιλαμβανομένης της άμεσης δέσμευσής του από τον αέρα και της αποθήκευσής του.
• Επένδυση και επιτάχυνση της μετάβασης σε μορφές μεταφορών που συμβάλλουν σημαντικά στην απαλλαγή του τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές, περιλαμβανομένης της ανάπτυξης φιλικών προς το κλίμα επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών, καθώς και υπηρεσιών και τεχνολογιών λεωφορείων. Λήψη μέτρων για την απαλλαγή του ναυτιλιακού τομέα από τις εκπομπές, περιλαμβανομένης της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των πλοίων και των λιμένων, καθώς και της ανάπτυξης καινοτόμων τεχνολογιών, υποδομών και βιώσιμων εναλλακτικών καυσίμων, όπως το υδρογόνο και η αμμωνία που παράγονται από ΑΠΕ. Προώθηση τεχνολογιών μηδενικών εκπομπών και χρηματοδότηση μέτρων για την απαλλαγή των αερολιμένων από τις εκπομπές ρύπων.
• Χρηματοδότηση της έρευνας και ανάπτυξης στους τομείς της ενεργειακής απόδοσης και των καθαρών τεχνολογιών, της παρακολούθησης της κλιματικής αλλαγής, καθώς και της καταγραφής και παρακολούθησης των εκπομπών.
• Λήψη μέτρων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των συστημάτων τηλεθέρμανσης και μόνωσης, στήριξη αποδοτικών συστημάτων θέρμανσης και ψύξης που αξιοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και σταδιακή και ριζική ανακαίνιση των κτιρίων.
• Χρηματοδότηση εθνικών συστημάτων κλιματικών μερισμάτων που έχουν θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο.
• Κάλυψη διοικητικών δαπανών για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων της ΕΕ.
• Χρηματοδότηση δράσεων για το κλίμα σε ευάλωτες τρίτες χώρες, περιλαμβανομένης της προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
• Προώθηση της ανάπτυξης δεξιοτήτων και της ανακατανομής του εργατικού δυναμικού, ως συμβολή στη δίκαιη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, ειδικά στις περιφέρειες που επηρεάζονται περισσότερο από τις αλλαγές στις θέσεις απασχόλησης. Οι δράσεις θα προωθούνται σε στενή συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και θα περιλαμβάνουν επενδύσεις στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και στην εξειδίκευση των εργαζομένων που πλήττονται από την πράσινη μετάβαση, περιλαμβανομένων των εργαζομένων στις θαλάσσιες μεταφορές.
• Αντιμετώπιση του κινδύνου διαρροής άνθρακα, στήριξη της πράσινης μετάβασης και προώθηση της απαλλαγής από τις εκπομπές.
Καθαρά έσοδα €658 εκατ. για το κράτος
Βάσει της νομοθεσίας, κάθε χρόνο η αρμόδια αρχή έχει την υποχρέωση να ενημερώνει τόσο την ΕΕ όσο και τη Βουλή για την αξιοποίηση των εσόδων από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών.
Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ενημέρωση της Βουλής για το θέμα, η οποία έγινε πριν από περίπου έξι μήνες, το κράτος είχε έσοδα €488,1 εκατ. από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών κατά την περίοδο από το 2012 έως το 2024. Η συνολική επιβάρυνση για τους καταναλωτές ηλεκτρισμού στην Κύπρο, από το κόστος των ρύπων, είναι σημαντικά μεγαλύτερη, καθώς δεν καταλήγουν όλα τα έσοδα στο κράτος και το πάγιο ταμείο.
Όπως ενημέρωσε η Κυβέρνηση τη Βουλή, τα €488,1 εκατ. που αποδόθηκαν στη Δημοκρατία διατέθηκαν για δράσεις και έργα που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στην προσαρμογή στις επιπτώσεις της.
Μεταξύ άλλων, τα προγράμματα αφορούν σχέδια ενεργειακής απόδοσης και εξοικονόμησης ενέργειας, την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τις πράσινες μεταφορές και τη βιώσιμη κινητικότητα, την περιβαλλοντική αποκατάσταση και την αναδάσωση, καθώς και την ενίσχυση ερευνητικών και τεχνικών δράσεων για τη μείωση των εκπομπών και την κλιματική προσαρμογή.
Ειδικά για το 2024, από τα συνολικά €94,6 εκατ., το μεγαλύτερο κονδύλι, ύψους €42 εκατ., διατέθηκε για την παροχή έκτακτης εισοδηματικής στήριξης σε πολίτες, με στόχο την ελάφρυνση του κόστους των λογαριασμών ηλεκτρισμού.
Συνολικά €3,8 εκατ. διατέθηκαν στο Πανεπιστήμιο Κύπρου για τη λήψη μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιριακών εγκαταστάσεων. Άλλα €10,1 εκατ. διατέθηκαν για τέλη ενοικίασης πτητικών και θαλάσσιων μέσων.
Για το 2025, εκτιμάται ότι τα καθαρά έσοδα της Κύπρου ανήλθαν σε €170 εκατ., χωρίς, ωστόσο, να έχουν δοθεί ακόμη πληροφορίες για τον τρόπο αξιοποίησης των κονδυλίων.
