Υπουργός Εργασίας: Μεταρρύθμιση δεν είναι μόνο οι αυξήσεις στις συντάξεις και το πέναλτι του 12%

Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση δεν αφορά μόνο την αύξηση στις συντάξεις, ή τη μείωση του πέναλτι του 12%. Έχει και μια κοινωνική υφή, η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει προβληθεί ενδεχομένως όσο θα έπρεπε.

Με τις αλλαγές που προτείνει η κυβερνητική πλευρά, θα επωφεληθούν μεταξύ άλλων οι μητέρες που αναγκάζονται να μείνουν σπίτι για να φροντίζουν τα μικρά τους παιδιά, τα ανάπηρα άτομα, οι άτυποι φροντιστές, καθώς επίσης οι νεοερχόμενοι στην αγορά εργασίας και οι φοιτητές. Ο Μαρίνος Μουσιούττας σε συνέντευξη του στον “Φ” αναφέρει ακόμη ότι είναι ανοικτός σε εισηγήσεις κάτω από δυο προϋποθέσεις, ενώ ξεκαθαρίζει τι ισχύει σε σχέση με τους χαμηλοσυνταξιούχους και το μικρό τσεκούδι.

Σύμφωνα με τις εμπειρίες που έχουμε μέχρι σήμερα, μια συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση πραγματοποιείται κατά προσέγγιση κάθε 20 – 30 χρόνια. Στην Κύπρο έχουμε ξεπεράσει τα 40. Οι στόχοι που είχατε θέσει ως κυβέρνηση όταν ξεκινούσε αυτή η διαδικασία, υλοποιούνται σήμερα με το νομοσχέδιο που ετοιμάσατε; Την ίδια ώρα καλύπτονται οι παράμετροι που αφορούν στην ενίσχυση της ποιότητας ζωής και της αγοραστικής δύναμης των συνταξιούχων νυν και μελλοντικών;

Καταρχήν να αναφέρω ότι η προηγούμενη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση είχε γίνει το 1980 άρα έχουν παρέλθει τα 20-30 χρόνια που αναφέρατε και βαδίζουμε στο 46^ο έτος.  Αποτελούσε αδήριτη ανάγκη να υλοποιηθεί αυτή η μεταρρύθμιση και να θυμίσω ότι περιλαμβανόταν στο προεκλογικό πρόγραμμα του Προέδρου Χριστοδουλίδη. Για να είμαστε δίκαιοι, η μεταρρύθμιση ξεκίνησε από τον προκάτοχο μου τον Γιάννη Παναγιώτου πριν δύο περίπου χρόνια. Είχαν κληθεί αναλογιστές από το Διεθνές Γραφείο Εργασίας το γνωστό ILO, οι οποίοι προχώρησαν με τη διενέργεια των απαραίτητων μελετών και ακολούθως στην ετοιμασία των προτάσεων τους με βάση τα σημερινά δεδομένα της χώρας μας. Τις νέες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν. Άλλη η Κύπρος του 1980 και άλλη του 2026.  Διότι όπως πολύ σωστά αναφέρατε και προηγουμένως, η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση δεν είναι κάτι στατικό που αφορά μόνο το σήμερα. Γίνεται και αφορά μια σαραντακονταετία  ή και πενηντακονταετία. Άρα οι αναλογιστές είχαν να λάβουν υπόψη τους τις συνθήκες τις σημερινές, αλλά και να προβλέψουν εκείνες που θα επικρατούν στο μέλλον.

Το τελικό αποτελέσμα που προέκυψε, είναι ότι οι συντάξεις αυξάνονται για όλους τους συνταξιούχους, για άλλους λίγο και για άλλους περισσότερο. Έχουν τεθεί κριτήρια για να υπολογιστεί το ύψος των αυξήσεων, όπως είναι τα χρόνια των εισφορών, το ύψος τους, η περιοδικότητα και άλλα λιγότερο σημαντικά κριτήρια. Η φιλοσοφία μας όμως είναι αυτή. Θέλουμε περισσότερη δικαιοσύνη, επάρκεια και ασφάλεια για κάθε γενιά. Τόσο για τους συνταξιούχους τους σημερινούς και για τους μελλοντικούς με βάση την 40ετία που αναφέραμε προηγουμένως. Οπότε, το αποτέλεσμα ήταν ότι αυξάνονται οι συντάξεις σε όλους, με βάση τα κριτήρια που αναφέραμε, σε άλλους λιγότερο και σε άλλους περισσότερο.

Κοινωνική υφή

Αντιλαμβανόμαστε ότι πέραν των αυξήσεων, στη μεταρρύθμιση έχουν περιληφθεί και άλλες προτάσεις, οι οποίες εν μέρει αγγίζουν και το κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής.

Ακριβώς. Έχουν ληφθεί αποφάσεις, οι οποίες να σημειώσω είναι σημαντικές για μας, με τις οποίες ενισχύονται ουσιαστικά κατηγορίες των εργαζομένων, οι οποίοι είναι σε δυσμενέστερη θέση για εργασία από άλλους. Για παράδειγμα, οι μητέρες που αναγκάζονται να μείνουν σπίτι για να φροντίζουν τα μικρά τους παιδιά. Με το νέο σύστημα, το κράτος μέσω των κοινωνικών ασφαλίσεων, επιδοτεί για τρία χρόνια τη φροντίδα των παιδιών, δηλαδή εμβάζει εκ μέρους τους τις εισφορές τους στο ταμείο. Για κάθε παιδί και για περίοδο τριών χρόνων, ώστε σε περίπτωση που επανέλθουν στην αγορά εργασίας, αυτές οι μονάδες να τους αυξήσουν στο τέλος την σύνταξή τους διότι θα προστεθούν στα εργασιακά χρόνια τους. Θα προσμετρηθούν δηλαδή στο τελικό ποσό της σύνταξης που θα λάβουν. Το ίδιο συμβαίνει και για με τα ανάπηρα άτομα και μάλιστα εφ’ όρου ζωής. Ένα άτομο το οποίο δεν είναι σε θέση να εργαστεί, δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνει στη ψάθα. Έρχεται το κράτος, μέσω του ΤΚΑ και του προσθέτει μονάδες χρόνο με το χρόνο, έτσι ώστε όταν έρθει η ηλικία συνταξιοδότησης στα 65 έτη να έχει μια σεβαστή σύνταξη. Ανάλογη απόφαση έχει ληφθεί και για τους άτυπους φροντιστές. Άτυπος φροντιστής είναι όταν για παράδειγμα μια γυναίκα φροντίζει την ηλικιωμένη μητέρα της στο σπίτι. Εννοείται αυτή η γυναίκα δεν θα είναι σε θέση να εργάζεται. Το κράτος θα έρθει και θα της προσθέσει μονάδες εφόρου ζωής, ώστε και αυτή η γυναίκα να απολαμβάνει μια σεβαστή σύνταξη. Φυσικά για όλα αυτά θα γίνονται οι απαραίτητοι έλεγχοι, ώστε να είμαστε βέβαιοι ότι τα χρήματα πηγαίνουν για τον σκοπό που δίνονται.

Προηγουμένως δεν υπήρχαν όλα αυτά;

Δίνονταν κάποιες πιστώσεις μονάδων για τα παιδιά. Που είναι διαφορετικό από το να σου εμβάσει κάποιος τις μονάδες που θα μεταφραστούν άμεσα σε χρήματα.

Υπάρχουν και άλλες κατηγορίες που θα επωφεληθούν;

Υπάρχουν ακόμα δύο κατηγορίες. Οι νεοερχόμενοι στην αγορά εργασίας και οι φοιτητές. Εδώ να βάλω μια παρένθεση. Με το σημερινό σύστημα, πιστώνονται μονάδες για την περίοδο που κάποιος φοιτά στο Λύκειο, για την περίοδο που κάνει τη θητεία του στο στρατό και για την περίοδο που σπουδάζει στο πανεπιστήμιο. Με τη μεταρρύθμιση, και πέραν των πιο πάνω, θα δίνεται χρηματική αναλογία. Στους φοιτητές, αφού τελειώσουν τις σπουδές τους θα προσφέρεται η χρηματική αναλογία ενός χρόνου, περίοδος κατά την οποία θεωρείται ότι ψάχνει για δουλειά. Ανάλογα και για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας. Κάποιος τελειώνει το Λύκειο και στη συνέχεια τη στρατιωτική του θητεία και ψάχνει για δουλειά. Για ένα χρόνο θα μπαίνουν μονάδες στο λογαριασμό του. Όπως αντιλαμβάνεστε, όλα αυτά προσδίδουν και μια κοινωνική υφή στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση.

Πέναλτι 12%

Θα ήθελα να μιλήσουμε λίγο και για την απόφαση της μείωσης της αναλογιστικής προσαρμογής σε όσους αφυπηρετούν στα 63. Δηλαδή το γνωστό πέναλτι του 12%.

Με την οικονομική κρίση, είχε ληφθεί απόφαση το όριο συνταξιοδότησης να αυξηθεί από το 63^ο έτος στο 65^ο και να εφαρμοστεί το πέναλτι του 12% με στόχο να διαφυλαχθεί η βιωσιμότητα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Σήμερα, παρόλο ότι έχουν διαφοροποιηθεί οι οικονομικές συνθήκες, αυτό το πέναλτι δεν μπορεί να καταργηθεί εξ ολοκλήρου για δυο βασικούς λόγους. Πρώτο, Θα τεθεί σε κίνδυνο η βιωσιμότητα του ΤΚΑ με αύξηση των εξόδων. Δεύτερο, αυτομάτως θα μειωθεί το όριο συνταξιοδότησης και πάλι στο 63^ο έτος, κάτι που δεν περιλαμβάνεται στην πολιτική μας. Καμία χώρα δεν μειώνει το όριο αφυπηρέτησης. Αντίθετα, η τάση είναι – λόγω και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής  – να αυξάνεται. Εμείς έχουμε πει ότι το όριο αφυπηρέτησης θα παραμείνει στα 65 έτη αλλά δεν μπορούμε να πάμε πιο κάτω.Αυτό που αποφασίσαμε, είναι να δώσουμε μια ελάφρυση της τάξης του 4,5% πάνω στην βασική σύνταξη, χωρίς να διαταραχθεί η βιωσιμότητα του Ταμείου και επομένως το 12% να γίνει 7,5% για κάποιον που θα αποφασίσει να συνταξιοδοτηθεί στα 63.

Μια διευκρίνηση επί τούτου. Γιατί η απόφαση που λήφθηκε κάνει λόγο για μείωση του πέναλτι μόνο στο βασικό κομμάτι της σύνταξης και όχι σε ολόκληρο το ποσό;

Η βασική σύνταξη στηρίζεται στα χρόνια εργασίας, ενώ η συμπληρωματική στηρίζεται πάνω στο ποσό των εισφορών που κατέβαλλε κάποιος. Επομένως έρχεσαι να βοηθήσεις αυτόν που είχε χαμηλότερο μισθό και επομένως δεν μπορούσε να καταβάλει  μεγαλύτερες εισφορές για να αυξηθεί το αναλογικό κομμάτι. Ενδεχομένως αυτός να εργαζόταν και περισσότερα χρόνια. Ενώ κάποιος άλλος ίσως να είχε την άνεση, λόγω ενδεχομένως και υψηλότερου μισθού, να καταβάλλει μεγαλύτερες εισφορές στο Ταμείο και επομένως να αυξήθηκε περισσότερο το αναλογικό κομμάτι.

Χαμηλοσυνταξιούχοι

Θα θέλαμε να μας δώσετε περισσότερες λεπτομέρειες για το κομμάτι που αφορά τους χαμηλοσυνταξιούχους, καθώς εκεί φαίνεται να έχει δημιουργηθεί σύγχυση.

Πέραν του πυλώνα 1 που αφορά τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις, υπάρχει και ο λεγόμενος πυλώνας 0 που αφορά το επίδομα του χαμηλοσυνταξιούχου. Να δώσω ένα παράδειγμα, το οποίοι θεωρώ ότι θα είναι υποβοηθητικό για να καταλάβει κάποιος τις αποφάσεις που έχουμε λάβει. Ένας συνταξιούχος ο οποίος παίρνει σήμερα 504 ευρώ, έχει δουλέψει για 49 χρόνια, δηλαδή είχε πλήρη εργασιακή ζωή και ο μισθός του ήταν περίπου 11.500 ευρώ το χρόνο, δηλαδή περίπου 900 ευρώ τον μήνα, βρισκόταν στην κατηγορία του χαμηλοσυνταξιούχου. Ως εκ τούτου, θα πάρει αύξηση 250 ευρώ και θα ανέλθει περίπου στα 754 ευρώ. Μια αύξηση της τάξης του 50%. Εδώ να ξεκαθαρίσουμε και το άλλο σημείο, για το οποίο υπήρχε μια μικρή παρεξήγηση. Οι αυξήσεις θα δοθούν σε βάθος πενταετίας. Τώρα, πάμε σε μια άλλη περίπτωση χαμηλοσυνταξιούχου, με παρόμοια χαρακτηριστικά, αλλά αυτός ενέπιπτε μέσα στα κριτήρια για να λαμβάνει και το λεγόμενο μικρό τσεκούδι. Αυτός παίρνει σήμερα 504 ευρώ σύνταξη και 230 ευρώ από το μικρό τσεκούδι. Άρα στο σύνολο λαμβάνει 734. Με τη μεταρρύθμιση, αυτό το άτομο θα πάρει αύξηση 80-90 ευρώ και θα ανέβει στα 824 περίπου ευρώ. Αυτό και ως απάντηση ορισμένων ότι «θα σας τα δίνουν από τη μια πλευρά και θα σας τα παίρνουν από την άλλη». Δεν ισχύει αυτό. Θα σμικρυνθεί κάπως το ποσό από το μικρό τσεκούδι, και αυτό είναι λογικό καθώς θα αυξηθεί η σύνταξη, αλλά το συνολικό ποσό που θα λάβει κάποιος σε καμία περίπτωση δεν θα είναι λιγότερο από ό,τι έπαιρνε προηγουμένως. Άρα συνοψίζω ότι κανένας συνταξιούχος που παίρνει μόνο σύνταξη και κανένας συνταξιούχος που παίρνει σύνταξη και το μικρό τσεκούδι δεν θα πάρει λιγότερα από ό,τι έπαιρνε προηγουμένως.

Δυο προϋποθέσεις

Έχοντας αναφέρει όλα τα πιο πάνω, και έχοντας φτάσει στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα, θα ήθελα να σας ρωτήσω κατά πόσο υπάρχει περιθώριο για ουσιαστική διαπραγμάτευση με τους κοινωνικούς εταίρους;

Έχω αναφέρει τόσο στα πλαίσια του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, όσο και σε δημόσιες δηλώσεις μου ότι είμαστε ανοικτοί σε οποιαδήποτε εισήγηση από οποιονδήποτε και αν προέλθει. Είτε από συντεχνίες, είτε από εργοδότες, είτε ακόμη και από οποιοδήποτε πολίτη, καθότι το νομοσχέδιο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση και σε διάστημα 15 ημερών μπορεί να υποβάλει οποιαδήποτε εισήγηση θέλει. Υπάρχουν όμως δύο προϋποθέσεις. Πρώτο, δεν θα αλλάξει η φιλοσοφία του συστήματος των Κοινωνικών Ασφαλίσεων και η ουσία της μεταρρύθμισης. Δεύτερο, οποιαδήποτε εισήγηση η οποία συνεπάγεται με πρόσθετη δαπάνη, θα πρέπει να συνοδεύεται και από ανάλογη εισήγηση για ισόποση μείωση του κόστους σε άλλο μέρος της μεταρρύθμισης. Με βάση τον Αναλογιστή, μετά από τις προτάσεις μας, το Ταμείο παραμένει βιώσιμο, αλλά βρίσκεται κοντά στα όρια του. Εάν προσθέσουμε και άλλες δαπάνες, τότε μπαίνουμε σε επικίνδυνη ζώνη. Φυσικά, μπορείς να προσθέσεις νέες δαπάνες, εάν διαφοροποιήσεις δυο παραμέτρους. Την αύξηση του ορίου αφυπηρέτησης και την αύξηση των εισφορών. Στο παρόν στάδιο, ούτε εμείς, ούτε οι κοινωνικοί εταίροι συζητούν ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Εν κατακλείδι, ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να δώσετε;

Με τη μεταρρύθμιση που προωθούμε, η πρώτη μετά το 1980, θα επωφεληθούν όλοι οι συνταξιούχοι. Προσφέρεται περισσότερη δικαιοσύνη, επάρκεια και ασφάλεια για τις επόμενες γενιές. Η κυβερνητική πρόταση που ετοιμάσαμε σε συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών είναι όντως ανοικτή σε εισηγήσεις όπως προαναφέραμε, αρκεί να τηρούνται οι δυο προϋποθέσεις. Παρά τις διαφορές που υπάρχουν, είμαι αισιόδοξος ότι στο τέλος θα βρούμε την κοινή συνισταμένη – κάτι που έχουμε πετύχει και σε άλλα δύσκολα θέματα με τους κοινωνικούς εταίρους. Παραμένει αμετάθετος στόχος μας η εφαρμογή της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης την 1.1.2027 για να μπορέσει ο κάθε συνταξιούχος να νιώσει την διαφορά από τις αυξήσεις στην τσέπη του με το πρώτο έμβασμα του έτους, είτε στο τέλος Ιανουαρίου ή αρχές Φεβρουαρίου το 2027.

Αναγκαία η εργοδότηση εργαζομένων από τρίτες χώρες

Πέραν του συνταξιοδοτικού, το οποίο λογικά αυτή την περίοδο απασχολεί τη μεγάλη μερίδα του πληθυσμού, ένεκα και της μεταρρύθμισης, με τον υπουργό Εργασίας μιλήσαμε και για ορισμένα άλλα θέματα τα οποία προβληματίζουν τόσο τους κοινωνικούς εταίρους όσο και την ίδια την κοινωνία. Μεταξύ άλλων θίξαμε το κομμάτι που αφορά τους ξένους εργάτες από τρίτες χώρες, τον κατώτατο μισθό, την ακρίβεια, καθώς και την ανάγκη καλύτερης διασύνδεσης μεταξύ της εκπαίδευσης και της εργασίας, ιδιαίτερα αυτή την περίοδο κατά την οποία επελαύνει η τεχνητή νοημοσύνη.

Καμιά ανοχή σε εκμετάλλευση εργαζομένων

Ένα ζήτημα το οποίο αναμένεται να τεθεί και πάλι στο τραπέζι των συζητήσεων,  είναι αυτό που αφορά την πρόσληψη και εργοδότηση αλλοδαπών εργαζομένων από τρίτες χώρες. Όπως προκύπτει, υπάρχουν έντονες διαφωνίες μεταξύ της εργοδοτικής και συνδικαλιστικής πλευράς, κυρίως στον κλάδο των οικοδομών και των ξενοδοχείων. Υπήρξε μάλιστα πρόσφατα και ένα θέμα με τους λεγόμενους ενοικιαζόμενους εργαζομένους. Ποια είναι η πολιτική που θα ακολουθήσει η κυβέρνηση στο συγκεκριμένο ζήτημα; Θεωρείτε ότι προκύπτει ανάγκη για εκ νέου ρύθμιση του ζητήματος;

Η θέση μας είναι ξεκάθαρη σε δύο επίπεδα. Πρώτον, καμία ανοχή σε φαινόμενα κατάχρησης ή εκμετάλλευσης εργαζομένων. Στους τομείς των κατασκευών και του τουρισμού η απασχόληση προσωρινών εργαζομένων απαγορεύεται δια νόμου. Η Υπηρεσία Επιθεωρήσεων εντατικοποιεί τους ελέγχους ειδικότερα σε αυτούς τους δύο τομείς, και όπου διαπιστώνονται παραβιάσεις ακολουθεί δικαστική δίωξη. Δεύτερον, η εργοδότηση εργαζομένων από τρίτες χώρες παραμένει αναγκαία. Η χώρα βρίσκεται σε περίοδο ανάπτυξης, με συνθήκες πλήρους απασχόλησης και έλλειψη εργατικού δυναμικού, και οι ανάγκες της οικονομίας δεν μπορούν πλέον να καλυφθούν από το ντόπιο δυναμικό.

Διασύνδεση εκπαίδευσης και εργασίας

Η αγορά εργασίας αλλάζει και αναδιαμορφώνεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια, ειδικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Μαζί – αργά ή γρήγορα – αναμένεται να αλλάξουν τόσο ο τρόπος λειτουργίας των επιχειρήσεων, όσο και οι συνθήκες εργασίας των εργαζομένων. Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται το σκηνικό στην κυπριακή αγορά; Ποιες κινήσεις πρέπει να γίνουν ώστε να είμαστε προετοιμασμένοι στο νέο περιβάλλον και πως πρέπει να επαναπροσδιοριστεί η σχέση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας;

Ήδη η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων. Καθώς αλλάζουν οι ανάγκες και οι απαιτήσεις της αγοράς, κάποιοι πιο παραδοσιακοί ρόλοι θα συρρικνωθούν. Ταυτόχρονα δημιουργούνται νέες ανάγκες, νέες ειδικότητες και καινούριες θέσεις εργασίας. Η ευθύνη μας είναι να μη βρεθεί κανείς εργαζόμενος απροετοίμαστος σε αυτή τη μετάβαση. Γι’ αυτό εστιάζουμε σε δύο πυλώνες: Να δώσουμε στους εργαζόμενους τα εφόδια και τις δεξιότητες ώστε να ανταπεξέλθουν στο νέο περιβάλλον, και να ενισχύσουμε τη διασύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος με τις νέες ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Εξετάζουμε την ωριαία απόδοση του κατώτατου

Ακούμε πολύ συχνά ένα μεγάλο ποσοστό των εργαζομένων να παραπονιέται ότι δεν αρκούν τα χρήματα για να βγει ο μήνας. Από τη μια το στεγαστικό, από την άλλη το ενεργειακό κόστος και στη μέση η ακρίβεια των αγαθών. Θεωρείτε ότι είναι καιρός να δούμε ξανά το θέμα των μισθών στη χώρα μας;

Καταλαβαίνω πολύ καλά το ερώτημα, γιατί το ακούω και εγώ. Υπάρχουν νοικοκυριά που, παρά το ότι δουλεύουν, δυσκολεύονται να βγάλουν τον μήνα. Ο εθνικός κατώτατος μισθός αυξήθηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου από 1/1/2026. Ήταν μια ισορροπημένη απόφαση, που προστατεύει 50.000 χαμηλόμισθους εργαζόμενους, ενισχύει την αγοραστική τους δύναμη και συμβαδίζει με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση, χωρίς να επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων ούτε να δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις. Η επόμενη αναπροσαρμογή προγραμματίζεται για την 1/1/2028. Η αναπροσαρμογή δεν γίνεται αυθαίρετα. Βασίζεται σε θεσμοθετημένα κριτήρια και δείκτες: την αγοραστική δύναμη, την οικονομική ανάπτυξη, τα επίπεδα απολαβών και τα ποσοστά ανεργίας. Και κάτι που θέλω να το πω εδώ: Αυτή τη στιγμή εξετάζουμε τη διασύνδεση του κατώτατου μισθού με την ωριαία απόδοση. Είναι ουσιώδης παράμετρος για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων.