Παντελής Χριστοφίδης και Γιώργος Βαλιαντής, Δικηγόροι – Διευθυντές Λ. ΠΑΠΑΦΙΛΙΠΠΟΥ & ΣΙΑ ΔΕΠΕ
Δικηγόροι και Νομικοί Σύμβουλοι
Είναι δεδομένο ότι η θέσπιση φορολογικών υποχρεώσεων πρέπει να είναι σύμφωνη με θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως το Δικαίωμα της Ιδιοκτησίας και το Δικαίωμα της Ιδιωτικής Ζωής, ως αυτά κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.
Περαιτέρω, πρέπει να είναι σύμφωνη με την Αρχή της Αναλογικότητας (όπως αυτή έχει ερμηνευθεί από τα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια), δηλαδή η επιβολή φορολογικών υποχρεώσεων πρέπει να είναι αναγκαία, κατάλληλη και ανάλογη stricto sensu. Άλλωστε, το ίδιο το άρθρο 24(1) του Συντάγματος, το οποίο αποτελεί τη συνταγματική βάση για επιβολή φορολογικών υποχρεώσεων, παραπέμπει στην τήρηση της Αρχής της Αναλογικότητας («έκαστος υποχρεούται να συνεισφέρει στα δημόσια βάρη αναλόγως των δυνάμεων αυτού»).
Επομένως, ερωτήματα που απασχολούν τους πολίτες, όπως «είναι αναγκαία η θέσπιση της συγκεκριμένης φορολογικής υποχρέωσης;», «είναι δίκαιο οι πολίτες να χωρίζονται σε κατηγορίες όσον αφορά τα ποσοστά φορολογίας;» «είναι δίκαιο και σωστό κατηγορίες πολιτών να απολαμβάνουν προνομίων και εξαιρέσεων, ενώ κάποιες άλλες όχι;», «είναι δίκαιο ο νομοθέτης να θεσπίζει μεν ελαφρύνσεις, προς προστασία του θεσμού της οικογένειας, αλλά αυτές να μην εφαρμόζονται καθολικά;» πρέπει να απαντώνται με βάση την Αρχή της Αναλογικότητας και όπου υπάρχουν αδικίες, ο πολίτης μπορεί να αποταθεί στο Δικαστήριο.
Πέραν της δυνατότητας για δικαστική προσβολή φορολογικών υποχρεώσεων, είναι επίσης δεδομένη η αναγκαιότητα επικαιροποίησης του φορολογικού νομοθετικού πλαισίου, ώστε αυτό να συνάδει με τις συνταγματικές και ευρωπαϊκές νομικές αρχές. Σύμφωνα με την Νομολογία των Ευρωπαϊκών Δικαστηρίων, η θέσπιση φορολογίας πρέπει να συμβαδίζει με το κράτος δικαίου και με βασικές αρχές όπως η αρχή της φοροδοτικής ικανότητας, η αρχή της τυπικής νομιμότητας του φόρου, η αρχή της ασφάλειας δικαίου, της χρηστής διοίκησης και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει αναγνωρίσει ότι το θεμελιώδες δικαιώματα της Ιδιωτικής Ζωής, καθώς και η Αρχή της Αναλογικότητας τυγχάνουν εφαρμογής στη θέσπιση φορολογικών υποχρεώσεων.
Περαιτέρω, ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ότι το αναφαίρετο Δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, παρέχει ενισχυμένο δίκτυ προστασίας από τυχόν αυθαιρεσίες από τις κρατικές, φορολογικές αρχές, με πρόσχημα την επιβολή φορολογικών υποχρεώσεων. Αναφερόμαστε ενδεικτικά στην πολύ πρόσφατη απόφαση του ΕΔΔΑ, ημερ. 08/01/2026 στις Αιτήσεις με αριθμούς 40607/19 and 34583/20 Ferrieri and Bonassisa v. Italy (η οποία εκδόθηκε μετά από τη δημοσίευση της νομοθεσίας που αφορά την πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση στην χώρα μας), όπου κρίθηκαν μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:
◗ η πληροφόρηση που οι Φορολογικές Αρχές αποκτούν από τραπεζικά έγγραφα αποτελούν προσωπικά δεδομένα που αφορούν ένα φυσικό πρόσωπο, ανεξάρτητα εάν αποτελούν ευαίσθητες πληροφορίες ή όχι,
◗ τέτοια δεδομένα μπορούν, επίσης, να αφορούν επαγγελματικές δραστηριότητες και δεν υπάρχει κατ’ αρχήν αιτιολόγηση ως προς τον αποκλεισμό επαγγελματικών ή επιχειρηματικών δραστηριοτήτων υπό την έννοια της Ιδιωτικής Ζωής,
◗ λεπτομέρειες των φορολογητέων εισοδημάτων, καθώς και των φορολογητέων περιουσιακών στοιχείων, καθώς και του ονοματεπωνύμου και της διεύθυνσης οικίας που επεξεργάζονται και δημοσιεύονται από Φορολογική Αρχή σε σχέση με το γεγονός κατά πόσον ένα φυσικό πρόσωπο έχει αποτύχει να εκπληρώσει τις φορολογικές του υποχρεώσεις, ξεκάθαρα αφορούν πληροφόρηση σε σχέση με την Ιδιωτική Ζωή, ανεξάρτητα με το εάν τα δεδομένα αυτά είχαν χαρακτηριστεί δυνάμει του Κρατικού Δικαίου, ως Πληροφόρηση για το Δημόσιο Συμφέρον,
◗ οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο Άρθρο 8 για περιορισμό του δικαιώματος στο σεβασμό στην Ιδιωτική Ζωή θα πρέπει να ερμηνεύονται με περιοριστικό τρόπο, σύμφωνα με την Αρχή της Αναλογικότητας, και θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να αποδεικνύονται με πειστικό τρόπο,
◗ ούτως ώστε μία Κρατική Νομοθεσία να είναι σύμφωνη με αυτά τα Νομικά προαπαιτούμενα, θα πρέπει να εμπεριέχει ένα μέτρο νομικής προστασίας από αυθαίρετη παρέμβαση Δημόσιας Αρχής επί των Δικαιωμάτων που προστατεύονται από την ΕΣΔΑ,
◗ όσον αφορά θέματα που επηρεάζουν θεμελιώδη δικαιώματα, θα ήταν ενάντια στην Αρχή του Κράτους Δικαίου, η εκτελεστική εξουσία να ερμηνεύει ή να εφαρμόζει την διακριτική της ευχέρεια, ως απόλυτη εξουσία,
◗ ενώ το λεκτικό του Άρθρου 8 δεν περιλαμβάνει κάποια ρητά διαδικαστικά προαπαιτούμενα, το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι οι έννοιες της Νομιμότητας και της Αρχής του Κράτους Δικαίου σε μία Δημοκρατική Κοινωνία, απαιτούν, επίσης, όπως μέτρα που επηρεάζουν Ανθρώπινα Δικαιώματα θα πρέπει να τίθενται υπό τον έλεγχο ενός Ανεξάρτητου Σώματος που είναι ικανό, στα πλαίσια αντιδικίας, να εξετάζει έγκαιρα τους λόγους στους οποίους βασίστηκε η εν λόγω Απόφαση της Αρχής,
◗ το ΕΔΔΑ είχε ήδη αποφασίσει ότι είναι νόμιμο για Κρατικές Αρχές να προβαίνουν σε πρόσβαση, αλλά ακόμη και αποκάλυψη, στα πλαίσια επίσημων διαδικασιών, τραπεζικών πληροφοριών ούτως ώστε να υπάρξει εξέταση του κατά πόσον ένα φυσικό πρόσωπο έχει εκπληρώσει τις φορολογικές του υποχρεώσεις ή όχι, και στη δεύτερη περίπτωση, να προχωρήσει στην αναγκαία νομική διαδικασία. Παρά ταύτα, σε μια τέτοια περίπτωση, το ΕΔΔΑ θα πρέπει να ικανοποιηθεί ότι υπήρχαν επαρκείς εγγυήσεις απέναντι σε αυθαίρετες ενέργειες, περιλαμβανομένης και της πιθανότητας αποτελεσματικού ελέγχου της συγκεκριμένου μέτρου,
◗ εντός αυτού του πλαισίου το ΕΔΔΑ είχε αποδεχθεί ότι θα μπορούσε να συμβαδίζει με την προστασία του δικαιώματος στην Ιδιωτική Ζωή η διενέργεια ελέγχων και/ή έρευνας από τις φορολογικές αρχές, στις περιπτώσεις όπου υφίστανται ξεκάθαρα και λεπτομερή κριτήρια, (π.χ σε δεσμευτικές Εγκυκλίους των Φορολογικών Αρχών), τα οποία μειώνουν τη διακριτική ευχέρεια των εν λόγω Αρχών, και τις υποχρεώνουν να δίδουν συγκεκριμένους λόγους για την λήψη ενεργειών, επιδεικνύοντας ότι ακολούθησαν τα συγκεκριμένα κριτήρια,
◗ στην συγκεκριμένη περίπτωση, υπήρξε παραβίαση του δικαιώματος δυνάμει του Άρθρου 8 ΕΣΔΑ, καθώς το Κρατικό Δίκαιο, πρώτον, έδωσε στις Κρατικές Αρχές πλήρης διακριτική ευχέρεια σχετικά με τις προϋποθέσεις και το εύρος των μέτρων που θα μπορούσαν να λάβουν, ενώ δεν προνόησε για επαρκής διαδικαστικές ασφαλιστικές δικλείδες ούτως ώστε τα εν λόγω μέτρα να δύνανται να τύχουν Δικαστικού ή Ανεξάρτητου Ελέγχου, μη δίδοντας, στα φυσικά πρόσωπα – Αιτητές, τον ελάχιστο βαθμό προστασίας που δικαιούνταν δυνάμει της ΕΣΔΑ.
Οι πιο πάνω Νομικές Αρχές θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναυσμα για επικαιροποίηση του Φορολογικού Πλαισίου της Κυπριακής Δημοκρατίας.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Λ. Παπαφιλίππου & Σια Δ.Ε.Π.Ε. Δικηγόροι & Νομικοί Σύμβουλοι
Ιφιγενείας 17, 2007 Στρόβολος Τ.Θ. 28541 2080 Λευκωσία, Κύπρος
Τηλέφωνο +357 22271000
Φαξ +357 22 271111
Email: info@papaphilippou.eu
Website: www.papaphilippou.eu
