Όταν στις 17 Ιανουαρίου έγινε γνωστό ότι η Κύπρος είναι ανάμεσα στις χώρες που έλαβαν πρόσκληση από τον Αμερικανό Πρόεδρο για το περιβόητο «Συμβούλιο Ειρήνης» για την Γάζα, η Κυβέρνηση το αντιμετώπισε ως μια ευκαιρία ανάδειξης του αναβαθμισμένου κύρους της χώρας διεθνώς. Το θετικό κλίμα ωστόσο γύρω από την νέα αυτή ιδέα, γρήγορα ανατράπηκε.
Αρχηγοί κρατών δημοσιοποίησαν αυτούσιο το περιεχόμενο της πρόσκλησης που είχαν λάβει, με αποτέλεσμα να εγερθούν σημαντικές και βάσιμες ανησυχίες για τις πραγματικές προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Είναι πλέον διάχυτη η καχυποψία διεθνώς ότι το Συμβούλιο φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν διεθνή οργανισμό που είτε θα λειτουργεί ανταγωνιστικά με τον ΟΗΕ, είτε θα υποκαταστήσει τον ρόλο του στον τομέα της επίλυσης συγκρούσεων. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται τόσο από τον αριθμό όσο και από τα ονόματα των χωρών που παρέστησαν στο Νταβός για την επίσημη παρουσίαση και την υπογραφή της ιδρυτικής διακήρυξης του νεοσύστατου συμβουλίου.
Η Κυβέρνηση παρά το αρχικό ζεστό καλωσόρισμα της πρόσκλησης του πλανητάρχη, στη συνέχεια αντιμετώπισε το ζήτημα με επιφύλαξη και προσοχή. Ο Υπουργός Εξωτερικών λίγες ώρες πριν την επίσημη παρουσίαση στο Νταβός είχε επιβεβαιώσει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα ήταν τελικά απούσα, για «πρακτικούς λόγους», συμπληρώνοντας πως όσον αφορά την ευρύτερη συμμετοχή στο συμβούλιο, γίνεται προσπάθεια στις Βρυξέλλες για διαμόρφωση μιας κοινής θέσης και στάσης. Σημειώνεται ότι τα μοναδικά κράτη-μέλη της ΕΕ που έδωσαν το παρών τους στο Νταβός ήταν η Ουγγαρία και η Βουλγαρία.
Το θέμα επανεμφανίστηκε στην επικαιρότητα στις αρχές αυτής της εβδομάδας, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε εκ νέου πρόσκληση -ανάμεσα σε άλλους- και στον ΠρόεδροΧριστοδουλίδη για να συμμετέχει στο πρώτο «Συμβούλιο Ειρήνης» που θα πραγματοποιηθεί στις 19 Φεβρουαρίου στην Ουάσιγκτον. Η νέα πρόσκληση κρίθηκε από την Λευκωσία ότι αφορά αποκλειστικά την ανοικοδόμηση της Γάζας, γι’ αυτό και η κατ’ αρχήν αντίδραση ήταν θετική. Από τα κράτη μέλη της ΕΕ, προσκλήσεις έλαβαν επίσης Ελλάδα, Ισπανία, Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Πολωνία και Σουηδία. Ο Αμερικανός Πρόεδρος προσκάλεσε επίσης τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μαρόκο, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αίγυπτο, την Ινδονησία, την Ιορδανία, το Πακιστάν, την Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Τουρκία, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία, την Αλβανία, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, το Καζακστάν, το Κόσοβο, την Ινδία, την Αυστραλία, τη Λευκορωσία και τη Νορβηγία.
Το ψήφισμα του ΟΗΕ και ο Τραμπ
Στις 17 Νοεμβρίου 2025 το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε το ψήφισμα 2803, το οποίο αποτελεί το επίσημο πλαίσιο της διεθνούς κοινότητας για τη μεταπολεμική διαχείριση της Γάζας. Το ψήφισμα μεταξύ άλλων: εγκρίνει συγκεκριμένο ειρηνευτικό σχέδιο για τερματισμό των εχθροπραξιών, προβλέπει μεταβατική περίοδο διοίκησης της Γάζας, εξουσιοδοτεί την ανάπτυξη διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης για την ασφάλεια και την προστασία των αμάχων, θέτει μηχανισμούς εποπτείας και τακτικές εκθέσεις προς το Συμβούλιο Ασφαλείας και καθορίζει χρονικό ορίζοντα εφαρμογής της μεταβατικής ρύθμισης. Ουσιαστικά, το ψήφισμα δίνει την εντολή και τον τρόπο με τον οποίο μέσα από το θεσμικό πλαίσιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών θα γίνει η μετάβαση από τον πόλεμο στη σταθερότητα και την ειρήνη, με τον τελευταίο λόγο να έχει η διεθνής κοινότητα στο σύνολο της, και όχι μεμονωμένα κράτη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, ανακοίνωσε λίγο αργότερα τη συγκρότηση ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» (Board of Peace), το οποίο παρουσιάζεται ως διεθνής πλατφόρμα για τον συντονισμό της ανοικοδόμησης της Γάζας, τη διαχείριση χρηματοδοτήσεων και επενδύσεων και την πολιτική εποπτεία της μεταβατικής περιόδου. Ωστόσο, ο προβληματισμός διεθνώς δημιουργήθηκε τόσο από δημόσιες δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου, όσο και από το περιεχόμενο του ιδρυτικού καταστατικού του συμβουλίου. Ο Τραμπ έχει αφήσει να νοηθεί ότι η πρωτοβουλία δεν περιορίζεται στη Γάζα, αλλά φιλοδοξεί να γίνει ένα «τολμηρό νέο μοντέλο» για την επίλυση διεθνών συγκρούσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, σύμφωνα με την ανάλυση του ίδιου του ιδρυτικού καταστατικού, δεν περιλαμβάνεται ρητή αναφορά ότι η οντότητα θα περιοριστεί αυστηρά στη μεταβατική διοίκηση και ανοικοδόμηση της Γάζας. Αντίθετα, επισημαίνεται ότι το συμβούλιο θα ακολουθήσει μια τολμηρή νέα προσέγγιση για την επίλυση συγκρούσεων, χωρίς αναφορά στη γεωγραφική περιοχή στην οποία αυτή θα εφαρμοστεί.
Δική μας η απόφαση, δικές μας και οι ευθύνες
Το γεγονός ότι δεν έλαβαν όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρόσκληση από τον Αμερικανό Πρόεδρο έχει τη δική του σημασία και ξεχωριστή διάσταση. Λόγω αυτής της ιδιαιτερότητας, η κάθε προσκεκλημένη χώρα θα πρέπει να λειτουργήσει υπό το καθεστώς αυτονομίας. Κάτι που σημαίνει πως θα είναι και η μοναδική υπόλογος των πράξεων και των αποφάσεων της.
«Η κάθε χώρα θα ζυγίσει τα δικά της δεδομένα», είχε δηλώσει την περασμένη Τετάρτη στην κρατική τηλεόραση ο αναπληρωτής Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Γιάννης Αντωνίου, κληθείς να τοποθετηθεί για το τι θα πράξει η Κυπριακή Δημοκρατία. Όπως είχε αναφέρει, η Κύπρος δεν έχει καμία αμφιβολία για το σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ σε σχέση με την Γάζα, υπενθυμίζοντας και την υποστηρικτική πρόταση που είχε καταθέσει ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης για το ανθρωπιστικό κομμάτι και το ζήτημα της ασφάλειας.
Επιβεβαίωσε επίσης ότι εκείνο που αντικρίζεται με επιφύλαξη από διάφορα κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι το καθεστώς που θα έχει αυτό το συμβούλιο στο διεθνές σύστημα. Υπογράμμισε πως σε καμία περίπτωση η Κυβέρνηση δεν επιθυμεί οποιαδήποτε προσπάθεια να λειτουργεί υπονομευτικά ή ανταγωνιστικά έναντι του ΟΗΕ, στον οποίο η χώρα στηρίζεται για να λύσει το δικό της εθνικό πρόβλημα.
Μπρός γκρεμός και πίσω ρέμα
Η πρόσκληση προς την Κυπριακή Δημοκρατία για συμμετοχή στο λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι μια συνηθισμένη διπλωματική πρόσκληση. Δεν είναι απλώς θέμα παρουσίας ή απουσίας από μια διεθνή διάσκεψη, αλλά μια επιλογή με πολιτικό βάρος και απρόβλεπτες προεκτάσεις. Η όποια απάντηση θα μπορούσε να επιφέρει από μεγάλα πλεονεκτήματα μέχρι καταστροφικές επιπτώσεις.
Η Κύπρος βρίσκεται εδώ και πενήντα χρόνια υπό τουρκική κατοχή και στηρίζει σταθερά τη θέση της στο διεθνές δίκαιο και στα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών. Ο ΟΗΕ αποτελεί το βασικό, και μέχρι σήμερα μοναδικό, διεθνές πλαίσιο μέσα στο οποίο κατοχυρώνεται η κυριαρχία και η διεθνής νομική υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οποιαδήποτε πρωτοβουλία που λειτουργεί εκτός αυτού του πλαισίου προκαλεί εύλογη ανησυχία και εμπεριέχει σοβαρούς κινδύνους.
Είναι σήμερα σαφές ότι το «Συμβούλιο Ειρήνης» δεν αποτελεί όργανο των Ηνωμένων Εθνών ούτε έχει προκύψει μέσα από κάποια συλλογική διεθνή διαδικασία. Παρουσιάζεται ως μια νέα πλατφόρμα συντονισμού και διαχείρισης κρίσεων, με έντονο όμως τον προσωπικό ρόλο του Αμερικανού Προέδρου. Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί για τη δομή του, ο Ντόναλντ Τραμπ προβλέπεται να διατηρεί τον κεντρικό ρόλο του προέδρου χωρίς σαφώς καθορισμένο χρονικό όριο θητείας, κάτι που στην πράξη μπορεί να οδηγήσει σε μια μορφή μόνιμης ηγεσίας, με ό, τι αυτή συνεπάγεται. Προβληματισμό προκαλεί επίσης το γεγονός ότι έχει καθοριστεί το ποσό του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ ως οικονομική εισφορά για την εξασφάλιση μόνιμης θέσης στο συμβούλιο.
Από την άλλη πλευρά, η πλήρης αποχή πιθανότατα δεν θα είναι χωρίς κόστος. Η Κύπρος επιδιώκει στενές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και επιθυμεί να έχει λόγο σε διεθνείς πρωτοβουλίες που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο. Η μη συμμετοχή θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποστασιοποίηση ή έλλειψη εμπιστοσύνης προς την Ουάσινγκτον και να πλήξει το καλό κλίμα που δημιουργήθηκε με αρκετή προσπάθεια, κόπο και ρίσκο.
Συνεπώς, το δίλημμα για τη Λευκωσία είναι δύσκολο και σκληρό. Αν συμμετάσχει χωρίς σαφείς όρους, ενδέχεται να δώσει την εντύπωση ότι αποδέχεται έναν παράλληλο μηχανισμό έξω από το πλαίσιο του ΟΗΕ, που μάλιστα ενδεχομένως να λειτουργεί ανταγωνιστικά και με στόχο να τον υποσκάψει. Αν απέχει, κινδυνεύει να απομονωθεί από μια σημαντική διεθνή πρωτοβουλία για τη Γάζα και να δυσαρεστήσει τον πιο απρόβλεπτο πλανητάρχη της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας.
Δρ. Ανδρέας Μαυρογιάννης: Μια εξόχως αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία
Η σύσταση του πολύκροτου Συμβουλίου Ειρήνης του Πρόεδρου Τραμπ παραμένει στην επικαιρότητα ως μια εξόχως αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία. Για πολλούς μια άσκηση παραπλάνησης, μια έκφραση ματαιοδοξίας, της παραίσθησης εξουσίας του Αμερικανού Προέδρου, καταστρατήγηση του διεθνούς δικαίου και αντιστράτευση προς τον ΟΗΕ και ενσάρκωση του νέου ηγεμονισμού. Από την άλλη, οι υμνητές επικαλούνται την ανάγκη αποτελεσματικότητας, την χρεωκοπία του ΟΗΕ και της συλλογικής ασφάλειας και την απαράκαμπτη και καλοδεχούμενη ηγεσία του Τραμπ κλπ.
Το δράμα είναι αφ’ ενός η, υπό μεταμφίεση, εκτροπή από το περιεχόμενο του ψηφίσματος 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας για την Γάζα της 17ης Νοεμβρίου 2025 και αφ’ ετέρου η χειραγώγηση μιας τόσο επείγουσας, σημαντικής και άκρως επιθυμητής προσπάθειας της διεθνούς κοινότητας να ειρηνεύσει και να ανοικοδομήσει την Γάζα, για να υπηρετήσει την αμφιβόλου αξιοπιστίας, και δυσκόλως πειστική, για τους λογικούς και τους καλόπιστους, ατζέντας του προέδρου Τραμπ, που μάλλον τρόμο και δέος προξενεί, παρά εμπιστοσύνη και ανακούφιση.
Ίσως η πρόσκληση προς τον Πρόεδρο της Κύπρου και τον Πρωθυπουργό της Ελλάδος να συμμετάσχουν, μαζί με άλλους ηγέτες, στην σύνοδο της 19 Φεβρουαρίου, να προσφέρει μια κάποια διέξοδο, νοουμένου ότι δεν προϋποθέτει την προσχώρηση, στην ιδρυτική πράξη του Συμβουλίου Ειρήνης. Θα μπορούσε να ήταν και η ευκαιρία να υπογραμμισθεί η ανάγκη σεβασμού της διεθνούς νομιμότητας και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και πως η μεταβατική διευθέτηση που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας, έχει συγκεκριμένη στόχευση και προσδιορισμένους όρους εντολής, σε συνάφεια με το κεφάλαιο 7 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ (έστω και αυτό συνάγεται χωρίς να διατυπώνεται με ευκρίνεια) για την ανοικοδόμηση της Γάζας, ενώ ο καταστατικός του Χάρτης του Συμβουλίου Ειρήνης και η παρούσα συγκρότησή του είναι τόσο sui generis (ιδιότυποι, μοναδικοί στο είδος τους) που εγείρουν σοβαρότατα ερωτηματικά ως προς την νομιμότητά τους, την συμμόρφωσή τους προς τον Χάρτη του ΟΗΕ και τις βασικές αρχές και αξίες της διεθνούς κοινότητας. Και… επιτέλους, ότι η διεθνής κοινότητα και ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών, όπως γεννήθηκε μέσα από τις στάχτες των Παγκοσμίων πολέμων και εδραιώθηκε στην συνείδηση της ανθρωπότητας, είναι θέσφατο για την οργανωμένη διεθνή κοινωνία και τον ανθρώπινο πολιτισμό στον 21ο αιώνα.
Δρ. Αντώνης Στυλιανού: Ερωτήματα με πολυσύνθετες απαντήσεις
Κάθε συζήτηση για το «Συμβούλιο για την Ειρήνη» και τη στάση της Κυπριακής Δημοκρατίας οφείλει να ξεκινά από το πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, τις παρούσες τάσεις στις διεθνείς σχέσεις και την παραδοχή ότι πρόκειται για μια αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία του Προέδρου των ΗΠΑ Τραμπ.
Η αρχική «ικανοποίηση» της Κυβέρνησης για την πρόσκληση στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός τον Ιανουάριο, η «εύσχημη» μη παρουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας τότε, η νέα πρόσκληση και ο σκεπτικισμός επ’ αυτής, δημιουργούν έτι περισσότερο σκεπτικισμό για την διαχείριση της κατάστασης ως αναφύεται, ένεκα και του δεδομένου ότι η Κυπριακή Δημοκρατία εδράζει, πολύ ορθά, την εξωτερική της πολιτική στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και του γεγονότος ότι είναι Κράτος – Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Προς επίρρωση των πιο πάνω, θα πρέπει να αναφερθεί ότι το «Συμβούλιο για την Ειρήνη» δεν έχει ξεκάθαρη (ή τουλάχιστον δημόσια) δομή που να εδράζεται στις αρχές και αξίες του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Η πρωτοβουλία του Τραμπ έρχεται σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο κομβικό σημείο για το ίδιο το θεμελίωμα του Διεθνούς Δικαίου που οι αξιακές του βάσεις σείονται συθέμελα ένεκα των μονομερών ενεργειών που αναλαμβάνονται, σε πλήρη αντίθεση με το υφιστάμενο δικαιϊκό σύστημα που εδράζεται στην πολυμέρεια, την ισότητα, την ασφάλεια, την σταθερότητα, που, αν και ως έννοιες είναι θεμελιώδεις στο Διεθνές Δίκαιο, εν τοις πράγμασι δοκιμάζονται καθημερινά.
Για να αντιληφθούμε πλήρως τις επιπτώσεις για την Κύπρο, σε σχέση με την συμμετοχή της ή όχι ή την οποιαδήποτε σχέση με το Συμβούλιο θα πρέπει να αναλύσουμε διεξοδικά τα ακόλουθα ερωτήματα: Πρώτον, ποιος ο στόχος του Τραμπ με την δημιουργία του Συμβουλίου. Δεύτερον, πόσο ξεφεύγει από την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων στο Διεθνές Δίκαιο. Τρίτον, ποιο το όφελος για την Κυπριακή Δημοκρατία από την συμμετοχή της. Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα προφανώς δεν είναι απλές, αλλά πολυσύνθετες και δημιουργούν έτι περισσότερα ερωτήματα.
Πολύ ακροθιγώς, καταληκτικά αναφέρεται ότι εάν, σε οποιαδήποτε παράμετρο των απαντήσεων, υπάρξει η υπόνοια ότι το Συμβούλιο στοχεύει στην απομάκρυνση από το υφιστάμενο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, τότε η μοναδική, ως θέση αρχής, θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι εκτός, αφού το πλέον σημαντικό θεσμικό ‘όπλο’ στην φαρέτρα μας είναι η σταθερή στοχοπροσήλωση σε αυτό και καμία έκπτωση δεν επιτρέπεται.
