Μηχανισμό ελέγχου εναρμόνισης προνοιών μιας συμφωνίας με το κοινοτικό κεκτημένο θα δημιουργήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε περίπτωση κατά την οποία οι διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό θα προχωρήσουν. Αυτή είναι η πρόθεση των Βρυξελλών, σε ό,τι αφορά την ουσιαστική εμπλοκή της Ε.Ε. στο Κυπριακό και θεωρείται αρκούντως σημαντική, υπό την έννοια ότι αυτό αποκλείει ρυθμίσεις, που δεν συνάδουν με τα όσα ισχύουν στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, δρομολογήθηκε και ο διορισμός απεσταλμένου, που θα αντικαταστήσει τον Γιοχάνες Χαν, ο οποίος ως γνωστό έχει παραιτηθεί. Υπήρξαν συζητήσεις σε διάφορα επίπεδα για το πρόσωπο που θα διορισθεί ενώ η τελική απόφαση ανήκει στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν.
Αυτός ο μηχανισμός θα είναι χρήσιμος, καθώς πέραν του ότι θα λειτουργήσει καταλυτικά στις διαπραγματεύσεις, στο περιεχόμενο μιας συμφωνίας, θα είναι παράλληλα σημαντικός και για τα Ηνωμένα Έθνη, που έχουν ρόλο διευκολυντή στη διαδικασία. Οι κατά καιρούς ιδέες που διαμορφώνονται στο Διεθνή Οργανισμό, και προωθούνται σε συζητήσεις αξιωματούχων της με τους εμπλεκόμενους, δεν λαμβάνουν κατά ανάγκη υπόψη τα όσα ισχύουν στην Ε.Ε.
Όπως ανέφεραν ενημερωμένες πηγές, ο νέος απεσταλμένος, που θα έχει πολιτικό ρόλο αλλά και ο μηχανισμός των τεχνοκρατών, θα συμβάλουν στην προσπάθεια να διαμορφωθεί μια δυναμική, που θα σπρώξει προς τα εμπρός τη διαδικασία. Από την μια, θα βοηθήσει στο περιεχόμενο μιας συμφωνίας και από την άλλη, θα ενισχύσει τα κανάλια επικοινωνίας με την Άγκυρα.
Επένδυση στα ευρωτουρκικά
Είναι σαφές πως η Λευκωσία προσπαθεί με κάθε τρόπο να υπάρξει εμπλοκή της Ε.Ε. στο Κυπριακό. Και στο πλαίσιο αυτό, είναι και οι κινήσεις που γίνονται αναφορικά με την διασύνδεση Κυπριακού με τα ευρωτουρκικά. Αυτή τη διασύνδεση τη δυσκολεύει, ωστόσο, η τουρκική συμπεριφορά ενώ είναι σαφές ότι ο τρόπος λειτουργίας του καθεστώτος Ερντογάν στο εσωτερικό της χώρας απομακρύνει την Τουρκία από την Ένωση. Η Τουρκία δεν βρίσκει πλέον πολλούς συμμάχους στα κράτη-μέλη, αλλά ούτε και στους θεσμούς. Ο Ερντογάν, που κάνει ό,τι μπορεί για να κερδίσει, μέσα από συνταγματικές μανούβρες, μια νέα θητεία, κατηγορείται για συστηματική χειραγώγηση θεσμών και για διώξεις της αντιπολίτευσης, σε βαθμό που γίνεται λόγος και για κυβερνητικό πραξικόπημα κατά αντιπάλων. Παράλληλα, υπάρχει μόνιμη προσπάθεια για έλεγχο της δικαιοσύνης αλλά και των ΜΜΕ. Όλα αυτά δεν περνούν απαρατήρητα από τους Ευρωπαίους. Κάποτε στην Ε.Ε. άνοιγαν, διάπλατα πόρτες στην Τουρκία, αυτή την περίοδο, ωστόσο, η κατοχική δύναμη αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα.
Παρόλα αυτά, κανάλια επικοινωνίας υπάρχουν καθώς τούτο εξυπηρετεί όλες τις πλευρές. Η ύπατη εκπρόσωπος της Ε.Ε. για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας και αντιπρόεδρος της Κομισιόν Κάγια Κάλας, σε συνέντευξή της στα αθηναϊκά ΝΕΑ, ανέφερε πως «αν κοιτάξουμε το γεωπολιτικό πλαίσιο, δεν συμφωνούμε με την Τουρκία σε όλα τα ζητήματα, αλλά πρέπει να συνεργαστούμε μαζί τους… Γνωρίζουμε ότι έχουμε κράτη-μέλη που έχουν πολύ κρίσιμα ζητήματα με την Τουρκία. Έχουμε αυτό επίσης κατά νου και το θέτουμε στις επαφές μας με την Τουρκία». Η Ευρωπαία αξιωματούχος έσπευσε να αναφέρει ότι «πραγματικά προσπαθούμε να βρούμε την ισορροπία».
Τουρκική ατζέντα
Η Τουρκία, πάντως, έχει ατζέντα στα ευρωτουρκικά, έχει θέσει τις απαιτήσεις της, αλλά δεν απαντά στο προφανές. Τι κάνει η ίδια για να προσεγγίσει την Ε.Ε.; Άλλωστε, όταν ο Φιντάν , στις επαφές του, κάνει λόγο για «πλήρη ένταξη», αποφεύγει να αναφέρει πώς αυτό θα επιτευχθεί υπό τα σημερινά δεδομένα. Ακόμη κι όταν ερωτάται σχετικά.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το μόνο που μπορεί να συζητηθεί, στο πλαίσιο των ευρωτουρκικών, είναι η έναρξη της διαδικασίας για αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, Τουρκίας-Ε.Ε. Αυτό, όμως, για να ξεκινήσει και να προχωρήσει, υπολογίζεται ότι θα διαρκέσει, περίπου δυο χρόνια. Προφανώς και δεν μπορεί- όπως ζητά ο Ερντογάν– να αναβαθμισθεί με πολιτική δήλωση της Ένωσης, καθώς υπάρχουν σημαντικά τεχνοκρατικά ζητήματα, που θα πρέπει να συζητηθούν και επιλυθούν.
Συνεπώς, σε μια ενδεχόμενη διασύνδεση Κυπριακού και ευρωτουρκικών, το μόνο θέμα που θα μπορούσε να τεθεί και να δελεάσει την Άγκυρα, είναι αυτό της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης.
Στρατηγική Συμφωνία
Στο τελευταίο ταξίδι της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στην περιοχή, η προσπάθεια της επικεντρώθηκε στην ανάγκη δέσμευσης των εμπλεκόμενων ότι, σε περίπτωση σύγκλησης άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό, θα υπάρχει συνέχεια. Να αποφασισθεί, δηλαδή, ότι αμέσως μετά την άτυπη σύναξη, που θα γίνει τέλος Ιουλίου, αρχές Αυγούστου, στη Γενεύη, θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις, με βάση ένα πλαίσιο που θα παρουσιάσει ο Γενικός Γραμματέας. Το πλαίσιο αυτό δεν αναμένεται ότι θα ξεφεύγει από τα όσα συζητούνταν κατά τη διάρκεια των προηγούμενων πρωτοβουλιών ( οι μέχρι τώρα συγκλίσεις) και τον πυρήνα των περί Κύπρου ψηφισμάτων. Ο μεγάλος στόχος του κ. Γκουτέρες είναι, στη βάση ενός πλαισίου που θα παρουσιάσει για να δεσμεύσει τους εμπλεκόμενους, να καταλήξουν οι συζητήσεις σε μια Στρατηγική Συμφωνία. Στόχος που, επί του παρόντος, φαντάζει δύσκολος.
Ο Γενικός Γραμματέας, πάντως, είναι ξεκάθαρο ότι δεν πρόκειται να προχωρήσει στην άτυπη Πενταμερή εάν δεν έχει τη δέσμευση των εμπλεκόμενων. Μέχρι στιγμής Λευκωσία και Αθήνα είναι ξεκάθαρα δεσμευμένες στο να συμμετάσχουν στην άτυπη συνάντηση αλλά πρωτίστως για τη συνέχεια. Η Άγκυρα στις επαφές με την κ. Ολγκίν δεν ήταν αρνητική, όχι όμως ξεκάθαρη. Κι αυτό γιατί ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, ο οποίος συνάντησε την Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. του ΟΗΕ, είπε μεν ότι η Άγκυρα θέλει να προχωρήσει η προσπάθεια, έσπευσε, ωστόσο, να επαναλάβει πως για την κατοχική πλευρά είναι μονόδρομος η συζήτηση στη βάση των δυο κρατών. Εξήγησε πως θα πρέπει να διασφαλισθεί εκ προοιμίου η αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας και το ίσο διεθνές καθεστώς.
Ο Χακάν Φιντάν, όπως και ο εγκάθετος της Άγκυρας στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν, ήγειραν στην κ. Ολγκίν θέμα για τις συμφωνίες της Κυπριακής Δημοκρατίας με τρίτα κράτη. Κυρίως αναφέρθηκαν στη συμφωνία με τη Γαλλία. Η κατοχική δύναμη θεωρεί πως αυτές οι συνεργασίες στρέφονται εναντίον της και πως συνιστούν απειλή για την ίδια! Αν κι αυτό το αφήγημα, περί της απειλής, φαντάζει υπερβολή, είναι προφανές ότι στην Άγκυρα υπάρχει έντονος προβληματισμός, καθώς θεωρούν ότι τα κράτη, που αναπτύσσουν αυτής της μορφής τις συμφωνίες με την Κύπρο, στρατιωτικού χαρακτήρα, ενισχύουν, αναβαθμίζουν την παρουσία τους στην περιοχή. Κι αυτό προκαλεί την αντίδραση της Τουρκίας, η οποία φαίνεται να αντιμετωπίζει προβλήματα στο «πλασάρισμα» του ρόλου της. Παραμένει μεγάλος παίκτης, πλην όμως είναι σαφές πως το σκηνικό που διαμορφώνεται δεν ευνοεί την γνωστή τακτική της Άγκυρας, σύμφωνα με την οποία θέλει να ισορροπεί μεταξύ της Δύσης και της συστηματικής γεωπολιτικού χαρακτήρα επιδίωξη της, για στρατηγική αυτονομία.
Είναι σαφές πως οι εξελίξεις στην περιοχή, ο αστάθμητος παράγοντας Τραμπ, δυσκολεύει τις επιδιώξεις της Άγκυρας. Ως εκ τούτου, η Τουρκία δεν θα ήθελε οι σχέσεις της Λευκωσίας, οι συμφωνίες που συνάπτει, να επηρεάσουν τους σχεδιασμούς της και να μειώσει τη γεωπολιτική της επιρροή.
Το ενδιαφέρον της Μαρίας για Γ.Γ. του ΟΗΕ.
Η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελ Ολγκίν, έχει πολλούς λόγους να πετύχει αυτή η αποστολή της. Πρώτο, έχει οδηγίες από τον Αντόνιο Γκουτέρες, να δεσμεύσει τους εμπλεκόμενους σε μια διαδικασία. Δεύτερο, που είναι και προσωπικό, η κ. Ολγκίν επενδύει σε μια επιτυχία στο Κυπριακό, την οποία θέλει να πιστωθεί, καθώς φαίνεται να ενδιαφέρεται για τη θέση του Γ.Γ. του ΟΗΕ.
Πανταχόθεν πιέσεις δέχεται ο Έρχιουρμαν, που
απέτυχε στο ρόλο του ισορροπιστή/ ακροβάτη
Σε κλοιό πιέσεων βρίσκεται ο κατοχικός ηγέτης, Τουφάν Έρχιουρμαν. Από την μια δέχεται κριτική από τους παλιούς συνεργάτες του στο κόμμα, το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα, και εκείνους τους ψηφοφόρους , οι οποίοι τον στήριξαν για το Κυπριακό, που διαπιστώνουν ότι… ακολουθεί πολιτική των αντιπάλων του. Από την άλλη, η Τουρκία αν και δεν έχει παράπονα από τη συνεργασία, δεν τον εμπιστεύεται και το δείχνει με διάφορες ενέργειες. Ουσιαστικά, η Άγκυρα φαίνεται να τον αγνοεί, δεν τον ενημερώνει, ούτε τον λαμβάνει υπόψη κατά τις συζητήσεις για το Κυπριακό. Αυτό το διαπιστώνει ο ίδιος ο κ. Έρχιουρμαν και εκφράζει παράπονα.
Είναι σαφές πως οι εκάστοτε εγκάθετοι της Άγκυρας έχουν περιορισμένα περιθώρια αυτόνομων κινήσεων. Στο παρελθόν, ο μόνος που επιχείρησε να αρθρώσει θέσεις, σε μια τουλάχιστον περίπτωση, προκαλώντας το θυμό του Ερντογάν, ήταν ο Ακιντζί.
Επί της ουσίας, ο Τουφάν Έρχιουρμαν, που ούτε οι ξένοι συνομιλητές του θεωρούν ότι μπορεί να έχει ρόλο και να ασκήσει επιρροή, δεν διατυπώνει διαφορετικές απόψεις από αυτές της Άγκυρας.
Ο Έρχιουρμαν καλύπτεται πίσω από γενικές διατυπώσεις. Αποφεύγει να αναφερθεί στη μορφή της λύσης του Κυπριακού, επαναλαμβάνοντας ότι αυτό που έχει σημασία είναι το περιεχόμενο και όχι τη ταμπέλα. Κι αυτό το πράττει σκόπιμα καθώς δεν θέλει να προκαλέσει αντιδράσεις Τουρκοκυπρίων αλλά και της Τουρκίας.
Σε πρόσφατες τηλεοπτικές του συνεντεύξεις, αναφέρθηκε στη θέση της Τουρκίας για «κυριαρχική ισότητα» και «ίσο διεθνές καθεστώς». Ο εγκάθετος της κατοχικής δύναμης ανέφερε πως «πρόκειται για ένα εννοιολογικό πλαίσιο που τέθηκε μετά το Κραν Μοντανά, το περιεχόμενο του οποίου, ωστόσο, δεν έχει συζητηθεί ή συμπληρωθεί επαρκώς μέχρι σήμερα». Με αυτή την τοποθέτηση δεν απορρίπτει τους όρους της Άγκυρας ( που διατύπωνε με έντονο τρόπο ο Ερσίν Τατάρ), οι οποίοι παραπέμπουν σε δυο κράτη.
Η τουρκική πλευρά κινείται σε μια λογική, χωριστής αυτόνομης περιοχής στα κατεχόμενα και συγκυριαρχίας σε σειρά πτυχές λειτουργίας της χώρας. Με προσεγγίσεις συνομοσπονδιακές, εγείρει θέμα συνδιαχείρισης, όπως το φυσικό αέριο, υποστηρίζοντας ότι αυτό μπορεί να ξεκινήσει και χωρίς λύση!
Με ψευδοκυβέρνηση
Είναι σαφές πως η Άγκυρα, διατηρεί καλύτερα κανάλια επικοινωνίας με τη ψευδοκυβέρνηση, την οποία και ενισχύει. Σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελε τη σημερινή «αντιπολίτευση», το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα, να αναλάβει τα ηνία του κατοχικού καθεστώτος. Ευνοεί την ύπαρξη ισορροπίας.
Την ίδια ώρα, είναι πρόδηλο ότι η προώθηση έργων υποδομής στα κατεχόμενα από την Τουρκία συνδέεται και με την ενίσχυση της ψευδοκυβέρνησης. Όπως η «συμφωνία», που θα υπογραφεί, την 1η Ιουλίου, για μεταφορά φυσικού αερίου από την Τουρκία στις κατεχόμενες περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό θα επισκεφθεί τα κατεχόμενα ο Αντιπρόεδρος της Τουρκίας, Cevdet Yılmaz. Σύμφωνα με τον ψευδοπρωθυπουργό, Ουνάλ Ουστέλ, την περίοδο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2026, θα ποντιστούν οι αγωγοί και θα αρχίσει επισήμως η υλοποίηση του έργου, το οποίο αναμένεται να ολοκληρωθεί το αργότερο μέχρι το 2029.
