Έρχιουρμαν: Απομονωμένος από την Άγκυρα, ο αδύνατος κρίκος της νέας προσπάθειας στο Κυπριακό

Σε δημόσιες παρεμβάσεις του, μετά και την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στο νησί, ο Τουφάν Έρχιουρμαν επιχείρησε να περάσει το μήνυμα ότι ελέγχει ο ίδιος την όλη διαδικασία, τη μεθοδολογία, ακόμα και όσα βρίσκονται στο τραπέζι. Πρόκειται για κινήσεις που απέχουν πολύ από την πραγματικότητα, καθώς επί της ουσίας ο ίδιος δεν είναι παρά θεατής των αποφάσεων και των κινήσεων της Άγκυρας, στον βαθμό βέβαια που η Άγκυρα φροντίζει να τον ενημερώνει για όσα η ίδια συζητά.

Την αμηχανία του σε κρίσιμες φάσεις των συζητήσεων πίσω από τις κλειστές πόρτες την εντοπίζουν όλοι οι συνομιλητές του. Κατά την επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες φάνηκε για ακόμη μια φορά η αδυναμία Έρχιουρμαν να είναι ουσιαστικός συνομιλητής απέναντι στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Γι’ αυτό, ενώ στο δείπνο εμφανίστηκε θετικός στη συμβιβαστική πρόταση του ΓΓ ΟΗΕ για άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, το επόμενο πρωί, στη νέα τριμερή συνάντηση, ο κατοχικός ηγέτης τα άλλαξε.

Ενόψει της νέας φάσης συνομιλιών και συναντήσεων ανάμεσα στους δύο ηγέτες, που θα ξεκινήσει στις 26 Αυγούστου, ένα από τα εύλογα ερωτήματα όσων εμπλέκονται ή παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις στο Κυπριακό είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει μια συζήτηση ανάμεσα σε Νίκο Χριστοδουλίδη και Τουφάν Έρχιουρμαν, όταν ο δεύτερος δεν έχει την ισχύ να προχωρήσει μόνος σε αποφάσεις που θα ωφελούσαν την τουρκοκυπριακή κοινότητα.

Ο Έρχιουρμαν κινείται πάνω σε μια πολύ συγκεκριμένη ατζέντα, από την οποία απουσιάζουν τα «σκληρά ζητήματα» του Κυπριακού.

Τον κρατά εκτός συζητήσεων

Ένα από τα ζητήματα που βρίσκονταν ψηλά στην ατζέντα των συζητήσεων, όταν επανεκκίνησε η προσπάθεια στο Κυπριακό στις αρχές του καλοκαιριού, ήταν, ως γνωστό, το κατά πόσο μπορεί να συγκληθεί μια νέα διευρυμένη διάσκεψη 5+1. Όσοι συζήτησαν το θέμα με τον κατοχικό ηγέτη λένε πως εκείνος απλώς άκουγε, χωρίς να μπορεί να τοποθετηθεί. Άφησε μάλιστα να διαφανεί πως σε τέτοια «σκληρά ζητήματα» ο ίδιος δεν είναι σε θέση να τοποθετηθεί κατά τρόπο που να δεσμεύει την Τουρκία.

Σε διπλωματικούς κύκλους κυκλοφορεί ευρέως η εντύπωση ότι σε θέματα όπως η πολυμερής διάσκεψη, η Άγκυρα μπορεί να μην κρατά καν ενήμερο τον Έρχιουρμαν, αλλά να τον κρατά μακριά από την όλη διαδικασία.

Σε αντίθεση με τη Λευκωσία και την Αθήνα, όπου υπάρχει επικοινωνία και γίνεται συχνά ανταλλαγή σημειώσεων, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν και την ελληνική κυβέρνηση, τίποτα ανάλογο δεν υπάρχει στην επικοινωνία μεταξύ Άγκυρας και Έρχιουρμαν. Ακόμα και για τις επαφές μεταξύ Τουρκίας και Ηνωμένων Εθνών, όπου θα ήταν αναμενόμενο να ενημερώνεται η τουρκοκυπριακή πλευρά, η Άγκυρα δεν δείχνει να αισθάνεται την ανάγκη «να δώσει λογαριασμό» στον εγκάθετό της στην Κύπρο.

Ούτε καν ΔΔΟ δεν μπορεί να ψελλίσει

Το πλέον χαρακτηριστικό της αδυναμίας του Τουφάν Έρχιουρμαν να πάρει θέση είναι πως ακόμα και γι’ αυτή τη μορφή λύσης του Κυπριακού, τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία (ΔΔΟ), της οποίας για χρόνια ήταν διαπρύσιος κήρυκας, τώρα δεν μπορεί να τοποθετηθεί δημόσια. Κι αυτό γιατί η Τουρκία έχει εδώ και μερικά χρόνια αποκηρύξει τη λύση της ΔΔΟ.

Όσοι παρευρέθηκαν στο δείπνο του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, το βράδυ της 28ης Ιουλίου 2026, περιγράφουν πόσο αρνητικός ήταν ο Τουφάν Έρχιουρμαν: έδειχνε εκνευρισμένος και διατεθειμένος να συγκρουστεί. Χαρακτηριστικό είναι ότι σηκώθηκε από το τραπέζι του δείπνου, κάτι που εκνεύρισε τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Αυτό στο οποίο επέμεινε εκείνο το βράδυ, και το οποίο επαναλαμβάνει έκτοτε συνεχώς, είναι τα τέσσερα σημεία του, επιχειρώντας παράλληλα να περάσει το μήνυμα ότι οι μετέπειτα εξελίξεις στο Κυπριακό θα βασίζονται στην ατζέντα των «τεσσάρων σημείων» του.

Ποια είναι τα τέσσερα σημεία

Αυτό που επικαλείται ο Τουφάν Έρχιουρμαν ως μεθοδολογία δεν είναι παρά τέσσερις όροι ή προϋποθέσεις που θέτει για τις διαπραγματεύσεις. Τα τέσσερα αυτά σημεία είναι:

• Πολιτική ισότητα: Η πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων (συμπεριλαμβανομένης και της εκ περιτροπής προεδρίας) να θεωρείται δεδομένη και να μην τεθεί ξανά υπό διαπραγμάτευση.
• Χρονοδιαγράμματα: Να καθοριστούν σαφείς και δεσμευτικές ημερομηνίες έναρξης και λήξης των διαπραγματεύσεων.
• Επιβεβαίωση συγκλίσεων: Να υπάρξει ρητή επιβεβαίωση όλων των προηγούμενων συγκλίσεων που επιτεύχθηκαν στις συνομιλίες πριν από το Κραν Μοντανά.
• Μη επάνοδος στο στάτους κβο: Σε περίπτωση που οι συνομιλίες αποτύχουν ή η ελληνοκυπριακή πλευρά αποχωρήσει, να μην υπάρξει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση (στάτους κβο), διασφαλίζοντας ότι οι Τουρκοκύπριοι δεν θα μείνουν απομονωμένοι.

Κατά την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ως γνωστό, συμφωνήθηκε να γίνει καταγραφή των συγκλίσεων, κάτι που περιλαμβάνεται στα τέσσερα σημεία του Έρχιουρμαν, αλλά το υποστήριζε και η ελληνοκυπριακή πλευρά. Μέχρι τις 26 Αυγούστου, όταν θα βρεθούν οι δύο ηγέτες, δεν αποκλείεται να είναι έτοιμη αυτή η καταγραφή. Ωστόσο, ούτε η καταγραφή των συγκλίσεων ούτε καν η από κοινού επιβεβαίωση των σημείων στα οποία οι δύο πλευρές συμφωνούν –και ποια απομένουν προς συζήτηση– αρκούν από μόνα τους για να επανεκκινήσει ουσιαστικά η διαδικασία, όπως ήταν ο στόχος που έθεσε ο ΓΓ ΟΗΕ ολοκληρώνοντας την επίσκεψή του στο νησί.

Στα «σκληρά ζητήματα» πλήρως ευθυγραμμισμένος

Ο Τουφάν Έρχιουρμαν εμφανίζεται δικαιωμένος από τις εξελίξεις: «Πριν 9,5 μήνες δεχόμασταν επικρίσεις ότι ‘λες πρώτα η μεθοδολογία’. Σήμερα η μεθοδολογία συμπεριλαμβάνεται στην επίσημη δήλωση του Γενικού Γραμματέα». Παρακάμπτει όμως όλο το φάσμα των δηλώσεων του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο, οι οποίες δείχνουν μια εντελώς διαφορετική μεθοδολογία και πορεία από εκείνη που υποστηρίζει ο κατοχικός ηγέτης.

Οι συνεντεύξεις του Έρχιουρμαν δίνουν αρκετή ευκρίνεια ως προς το περιθώριο κινήσεων που έχει ως ηγέτης της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Αν αφήσει κανείς στην άκρη τη διαδικασία –όπου ο ίδιος πανηγυρίζει για την υιοθέτηση της δικής του μεθοδολογίας– και προχωρήσει στην ουσία, δηλαδή από το πώς θα διαπραγματευτούν στο τι, η εικόνα αλλάζει ριζικά.

Στα τρία «σκληρά ζητήματα» της ενέργειας, της ασφάλειας και της κυριαρχίας, που άπτονται των συμφερόντων της Τουρκίας, ο Έρχιουρμαν ευθυγραμμίζεται πλήρως. Εξάλλου, απαντώντας σε ερωτήσεις για το εάν ο ίδιος διαφοροποιείται από την Άγκυρα, ξεκαθαρίζει πως «ενεργεί σε διαβούλευση με την Τουρκία».

• Συνιδιοκτησία: Για τα θέματα της ενέργειας υιοθετεί σχεδόν αυτούσια τη θέση της Άγκυρας. Υποστηρίζει ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά είναι «συνιδιοκτήτης στους φυσικούς πόρους του νησιού», ενώ χαρακτηρίζει «μονομερή τα ενεργειακά σχέδια της Κυπριακής Δημοκρατίας». Ζητά εκ νέου συζήτηση έργων όπως ο GSI «με τη συμμετοχή όλων των πλευρών», αμφισβητώντας, όπως και η Τουρκία, τα δικαιώματα της ΚΔ εντός της δικής της ΑΟΖ.
• Περικύκλωση: Ο Έρχιουρμαν δηλώνει ότι παρακολουθεί «με προσοχή» τις στρατιωτικές συμφωνίες που συνάπτει η «νότια Κύπρος» (υιοθετώντας το λεκτικό της Άγκυρας) με το Ισραήλ, τη Γαλλία και τις ΗΠΑ, καθώς και το άνοιγμα της βάσης στην Πάφο σε ξένες δυνάμεις –διατύπωση που αναπαράγει σχεδόν αυτούσιο το τουρκικό αφήγημα περί περικύκλωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Κυριαρχία: Υποστηρίζει πως σε μια ενδεχόμενη μεταβατική περίοδο –πριν από δημοψηφίσματα– θα μπορούσαν να εφαρμοστούν μόνο μέτρα «τα οποία θα μπορούσαν να ανακληθούν νομικά», όπως απευθείας εμπόριο ή πτήσεις, ενώ τοποθετεί εκτός θέματα όπως το περιουσιακό, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ντε φάκτο αποτέλεσμα από άποψη κυριαρχίας.

Ο Τουφάν Έρχιουρμαν ακολουθεί ανάλογη προσέγγιση με εκείνη της Άγκυρας και στα θέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Απορρίπτοντας την ευρωπαϊκή απόφαση σύμφωνα με την οποία στην ΕΕ έχει ενταχθεί το σύνολο του νησιού, αναφέρεται σε ένταξη των Ελληνοκυπρίων ή του «νότιου τμήματος».

Ο Έρχιουρμαν ήταν αρχικά αρνητικός στο να συναντήσει τον αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και απεσταλμένο στο Κυπριακό, Ραφαέλε Φίτο. Στην πρώτη επαφή που έγινε μαζί του για συνάντηση, ο κατοχικός ηγέτης έδειξε να αναζητά δικαιολογίες για να την αποφύγει. Εν τέλει αναγκάστηκε να δεχθεί να συναντήσει τον Ευρωπαίο αξιωματούχο, ενδεχομένως μετά από μήνυμα που έφτασε από την Άγκυρα.

Ο Χακάν Φιντάν φροντίζει να τον βάζει συνεχώς στη θέση του

Η Άγκυρα φροντίζει συνεχώς να υπενθυμίζει, δημόσια και ηχηρά, στον Τουφάν Έρχιουρμαν ποιο παραμένει το ζητούμενο για την ίδια στο Κυπριακό. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, με συνέντευξή του στο τουρκικό πρακτορείο «Ανατολού», φρόντισε να βάλει τα πράγματα «στη σωστή τους θέση» (όπως τουλάχιστον τα θέλει η Άγκυρα).

Σύμφωνα με τον Χακάν Φιντάν, για την Τουρκία η λύση στο Κυπριακό είναι η αναγνώριση ύπαρξης δύο κρατών: «Αυτή είναι η ιδανική λύση. Η ιδανική λύση είναι η υλοποίηση δύο κρατών».

Προχωρώντας, ο Τούρκος ΥΠΕΞ εξήγησε ακριβώς τι εννοεί με λύση «δύο κρατών»: «Μια δομή στην οποία τόσο οι Έλληνες όσο και οι Τούρκοι να διαθέτουν τα δικά τους κράτη και αυτά τα δύο κράτη να ζουν πλάι-πλάι στο νησί με ειρήνη και ηρεμία μεταξύ τους και να συμβάλλουν τόσο στην ευημερία του νησιού, όσο και στην περιφερειακή σταθερότητα».

Στην ίδια συνέντευξη, ο Χακάν Φιντάν επανέλαβε τον τουρκικό ισχυρισμό ότι αυτό που ενέταξε στους κόλπους της η Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 δεν είναι το κράτος που ιδρύθηκε με τις Συμφωνίες του 1960. Διαμαρτυρήθηκε ότι «ο ελληνοκυπριακός τομέας αναγνωρίζεται ως ένα κράτος που εκπροσωπεί ολόκληρη την Κύπρο» και ότι «παραγνωρίζονται οι Τούρκοι που ζουν στον βορρά».

Υπενθύμισε επιπλέον πως η Τουρκία παρέχει προστασία στους τομείς της οικονομίας και της ασφάλειας στο αποσχιστικό καθεστώς.

Στη συνέντευξή του στο «Ανατολού», αναφερόμενος στην παρουσία του τουρκικού στρατού στο νησί, έστειλε το μήνυμα πως αυτός δεν θα φύγει από το νησί όσο δεν βρεθεί λύση στο πρόβλημα:

«Κάτω από αυτές τις συνθήκες, όπου καμία από τις δύο πλευρές δεν συναινεί σε μια μόνιμη συμφωνία, υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να αποφευχθεί: οι Ελληνοκύπριοι λένε “το σύνολο του νησιού μου ανήκει”. Αν χρησιμοποιήσεις εναντίον των Τούρκων αυτές τις συντριπτικές δυνατότητες που κατέχεις, ποιος θα έρθει σε βοήθειά τους; Πάλι εμείς θα σπεύσουμε. Επομένως, σε έναν τόπο όπου δεν έχει βρεθεί μόνιμη λύση και οι συνθήκες παραμένουν ίδιες, δεν μπορείτε να περιμένετε να αλλάξουν οι ισορροπίες. Και δεν θα αλλάξουν».

Η Άγκυρα, με την πολιτική της στο Κυπριακό και χρησιμοποιώντας τον εκάστοτε ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, φροντίζει ώστε να μην μπορεί να βρεθεί μόνιμη συμφωνία, να παραμένουν οι συνθήκες ίδιες και να μην αλλάξει τίποτε ως προς την παρουσία του τουρκικού στρατού στο νησί.