Ένα οδοιπορικό μνήμης στην επαναστατημένη Λευκωσία

Εικόνες, που σκιαγραφούν γλαφυρά μια εποχή, μια κοινωνία, ανθρώπους μιας Κύπρου που πέρασε

Στην αρχή ξαφνιάστηκα. Ίσως γιατί τα τελευταία χρόνια εγκατέλειψα την κλασσικού τύπου λογοτεχνία και στράφηκα στο ιστορικό μυθιστόρημα [Θέμελης, Γαλανάκη, Καλπούζος], και στις νέες εκδόσεις βιβλίων με πολιτικό-ιστορικό περιεχόμενο. Με κράτησε η ροή της αφήγησης: Λιτή, μοντέρνα, αφτιασίδωτη, άμεση. Που με παρέσυρε σε άλλες εποχές, γνωστούς χώρους και κτίσματα, γνώριμες γειτονιές, οικεία ονόματα και των δικών μου παιδικών χρόνων.

Ο συγγραφέας άλλωστε, Ανδρέας Αντωνιάδης, μού είναι το ίδιο γνωστός και οικείος, καθώς συμπορευθήκαμε επαγγελματικά για μια περίοδο στο ΡΙΚ, προτού μετακομίσει στην Αθήνα, όπου συνέχισε την επαγγελματική του ενασχόληση με την τηλεόραση και το θέατρο, εκ παραλλήλου με τη λογοτεχνική δημιουργία.

 Όσο προχωρούσε η ανάγνωση, ζωντάνευε πιο πολύ και το ενδιαφέρον μου, αφού η λεπτομερής αναφορά του Ανδρέα Αντωνιάδη στον οικογενειακό του περίγυρο και την ανθρωπογεωγραφία των παιδικών και εφηβικών του χρόνων, συμπλεκόταν με συμβάντα που εξελίσσονταν παράλληλα, σημαδεύοντας καθοριστικά τη δική του ζωή και αυτήν της πατρίδας μας, στα επαναστατικά χρόνια της δεκαετίας του 1950, με την ένοπλη δράση της ΕΟΚΑ, της πρώτης, της γνήσιας, που συνεπήρε όλους, μεγάλους και μικρούς.

Τελικά, δηλαδή, είχα στα χέρια ένα ακόμη δείγμα του αγαπημένου μου λογοτεχνικού είδους με μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα: Ο συγγραφέας ξεφεύγει μαεστρικά από το καθιερωμένο πλαίσιο τού ιστορικού μυθιστορήματος, αποδεσμεύεται από την ανάγκη συμμόρφωσης σε πιστή και…έγκυρη ιστοριογραφία, και αφήνει τα συμβαίνοντα στον χώρο της πολιτικής δράσης [βρετανική αποικιοκρατία, απελευθερωτικός αγώνας για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα] να παρεμβάλλονται σχεδόν αθόρυβα, σίγουρα μακριά από τις συνήθεις περιγραφές για εθνικές-ηρωικές εξάρσεις, που συχνά καταντούν γραφικές. Είναι, θεωρώ, μία από τις αρετές του βιβλίου που, σε συνδυασμό με την ικανότητα τού συγγραφέα [προφανώς και λόγω της ιδιότητάς του ως θεατρικού-τηλεοπτικού σκηνοθέτη] να αφηγείται πλάθοντας εικόνες, που σκιαγραφούν γλαφυρά μια εποχή, μια κοινωνία, ανθρώπους μιας Κύπρου που πέρασε ή μας προσπέρασε. Έτοιμο, θα έλεγα, σενάριο για μια αυτοτελή τηλεταινία.

Οι ταινίες στα σινεμά και ο βίαιος θάνατος του Τζακ

Τη ραχοκοκαλιά του βιβλίου συναποτελούν απλά, καθημερινά της ζωής συμβάντα, φαινομενικά επουσιώδη, μπλεγμένα διαρκώς με πολλά [πραγματικά] ονόματα, δίκην οικογενειακού δέντρου, που ενώ θα μπορούσαν να κουράσουν τον αναγνώστη, τούτο δεν συμβαίνει. Αντίθετα, συνθέτουν λειτουργικά το πλαίσιο, που αναδεικνύει την εποχή, το ήθος, το έθος και το χρώμα της, την ώρα που στο ευρύτερο περιβάλλον εξελίσσεται και γράφεται η Ιστορία εν τω γίγνεσθαι {history in the making] του χώρου και των ανθρώπων, με κεντρικό άξονα, όπως προαναφέρθηκε, τον απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ.

Έτσι, εκεί που όλα κυλούν σχεδόν ανέμελα, με οικογενειακές συνάξεις και συχνές επισκέψεις του νεαρού Ανδρέα στις κινηματογραφικές αίθουσες της κυπριακής πρωτεύουσας με μόνιμο συνοδό τον θείο Κωστάκη [που ανελλιπώς τού αγοράζει σοκολάτα από τον μπουφέ του σινεμά], να η δυνατή γροθιά στο στομάχι, με την έφοδο των Εγγλέζων στο σπίτι του για έρευνες, που κατέληξε στον τραγικό θάνατο του Τζακ, του αγαπημένου του σκύλου. Η περιγραφή πολύ δυνατή, όπως και η δική του… ηρωική πράξη αντίδρασης, με το σπάσιμο του φλιτζανιού της Βασίλισσας Ελισάβετ. Ένα γεγονός που σημάδεψε τα παιδικά χρόνια όλων μας εκείνη την εποχή, αφού τα σπάζαμε ομαδικά, για να δείξουμε την απαρέσκειά μας στη νεαρή βασίλισσα της Αγγλίας και τη χώρα της, που στερούσε  την ελευθερία μας. Με πόνο ψυχής το κάναμε, ομολογώ, γιατί ήσαν τόσο όμορφα εκείνα τα φλιτζάνια και πολύ θέλαμε να τα κρατήσουμε, ιδίως εμείς, παιδιά φτωχών οικογενειών της κυπριακής υπαίθρου, που ούτε στα όνειρά μας δεν είχαμε δει κάτι τέτοιο.

Ωραίο εύρημα και η λειτουργική εναλλαγή του χρόνου, με την παρεμβολή στιγμών τού σήμερα τού συγγραφέα, με σύντομα περάσματα που θα μπορούσαν να τιτλοφορηθούν «Συνομιλώντας με την Ελένη», τη σύζυγο και συνοδοιπόρο στη ζωή του.

Το μυθιστόρημα έχει μεταφραστεί στα Ιταλικά και κυκλοφόρησε με τίτλο «Piccola trilogia cipriota» και εξώφυλλο την παλιά Λευκωσία, δημιουργία του Κύρου Ρωσσίδη, άλλου ταλαντούχου, παλιού συναδέλφου μας στο ΡΙΚ. Καλοτάξιδο και καλοδιάβαστο.

*Δημοσιογράφος, (pcpavlou@gmail.com)