Η Αφροδίτη της Λεύκολλας «επέστρεψε» στον τόπο της – ως αντίγραφο (εικόνες)

Η επιστημονικά πιστή αναπαραγωγή της μνημειακής κεφαλής της Αφροδίτης της Λεύκολλας παρουσιάστηκε την Κυριακή επίσημα στον Πρωταρά, σε μια εκδήλωση που έφερε στο προσκήνιο την αρχαία Λεύκολλα και τη σχέση της με τη σημερινή περιοχή του Παραλιμνίου.

Η Υφυπουργός Πολιτισμού Κλέα Παπαέλληνα, εκπροσωπώντας τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ακρίβειας ως προς το τι ακριβώς «επιστρέφει». Όπως σημείωσε, η αυθεντική κεφαλή της Αφροδίτης της Λεύκολλας παραμένει στο Neues Museum του Βερολίνου, όπου βρίσκεται εδώ και περισσότερο από ενάμιση αιώνα. «Δεν γιορτάζουμε σήμερα μια επιστροφή με τη στενή έννοια του όρου», ανέφερε, αλλά «την επιστροφή της γνώσης, της μνήμης και της ταυτότητας ενός τόπου στον ίδιο τον τόπο του».

Η κεφαλή, που θεωρείται το σημαντικότερο μέχρι σήμερα αρχαιολογικό εύρημα που συνδέεται με την αρχαία Λεύκολλα, στην ευρύτερη περιοχή του σημερινού Πρωταρά, εντοπίστηκε τον 19ο αιώνα. Πρόκειται για έργο της κυπριακής γλυπτικής του 4ου αιώνα π.Χ., λαξευμένο σε τοπικό ασβεστόλιθο και ενταγμένο, σύμφωνα με τις αρχαιολογικές εκτιμήσεις, σε ένα μεγαλύτερο γλυπτικό σύνολο αρχαίου ιερού. Η μορφή ανήκε σε άγαλμα υπερφυσικού μεγέθους και ξεχωρίζει για το επιβλητικό τειχόμορφο στέμμα της.

Η σημασία του ευρήματος δεν περιορίζεται στην καλλιτεχνική του αξία. Το ιδιαίτερο στέμμα της Αφροδίτης, που παραπέμπει στην ιδιότητά της ως προστάτιδας της πόλης και της ευημερίας της, συνδέεται με τον εξέχοντα ρόλο της λατρείας της θεάς στην αρχαία Λεύκολλα.

Στον χαιρετισμό της, η Υφυπουργός συνέδεσε μάλιστα την απεικόνιση της θεότητας με το ευρύτερο πολιτικό και θρησκευτικό περιβάλλον της αρχαίας Κύπρου, επισημαίνοντας τις αναλογίες του πυργωτού στεφάνου με στοιχεία που εμφανίζονται σε νομίσματα βασιλέων της Σαλαμίνας.

Από το Βερολίνο στον Πρωταρά

Η παρουσία του αντιγράφου στην Κύπρο είναι αποτέλεσμα συνεργασίας του Δήμου Παραλιμνίου-Δερύνειας με το Neues Museum και το Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου. Τα δύο γερμανικά ιδρύματα παραχώρησαν τρισδιάστατη ψηφιακή αναπαράσταση του πρωτοτύπου, ώστε να καταστεί δυνατή η δημιουργία επιστημονικά πιστού αντιγράφου. Η συμφωνία είχε ανακοινωθεί τον περασμένο Μάρτιο, έπειτα από πολύμηνες επαφές και συντονισμένες προσπάθειες του Δήμου.

Το αντίγραφο έφτασε στο Παραλίμνι τον Ιούνιο και τον Αύγουστο τοποθετήθηκε σε ειδικά κατασκευασμένη μουσειακή προθήκη και εκθεσιακό βάθρο. Τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την τοποθέτηση ανέλαβε ο Μανώλης Καμάσας, ειδικός στον σχεδιασμό μουσείων και εκθεσιακών χώρων.

Η χθεσινή εκδήλωση στον παραλιακό πεζόδρομο του Πρωταρά αποτέλεσε την κορύφωση αυτής της προσπάθειας.

Νωρίτερα, στο Δημοτικό Μέγαρο Παραλιμνίου-Δερύνειας, πραγματοποιήθηκε επιστημονική ημερίδα για την αρχαία Λεύκολλα. Ο καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Χούμπολτ Στέφαν Σμιτ παρουσίασε νέα στοιχεία και σκέψεις για την κεφαλή της Αφροδίτης, ενώ ο αρχαιολόγος Άγγελος Σμάγας μίλησε για τη ναυμαχία του 306 π.Χ. στη θάλασσα της Λεύκολλας.

Η διοργάνωση της ημέρας δεν περιορίστηκε, επομένως, σε μια συμβολική τελετή. Επιδίωξη του Δήμου ήταν να συνδεθεί η παρουσία του αντιγράφου με την επιστημονική έρευνα και την ανάδειξη της αρχαίας Λεύκολλας, υπενθυμίζοντας ότι η περιοχή του σημερινού τουριστικού Πρωταρά υπήρξε τμήμα ενός πολύ ευρύτερου ιστορικού και πολιτιστικού τοπίου.

«Να δει και να μεταλαμπαδεύσει»

Στον χαιρετισμό της, η Κλέα Παπαέλληνα χαρακτήρισε την πρωτοβουλία παράδειγμα συνεργασίας ανάμεσα σε τοπική αυτοδιοίκηση, διεθνή μουσειακά και ακαδημαϊκά ιδρύματα. Υπογράμμισε παράλληλα ότι τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν αξία ακριβώς επειδή επαναφέρουν την πολιτιστική κληρονομιά στο φυσικό της περιβάλλον και την καθιστούν προσβάσιμη στην τοπική κοινωνία.

Το αντίγραφο, άλλωστε, δεν παρουσιάζεται ως υποκατάστατο του πρωτοτύπου. Η ίδια η Υφυπουργός επέμεινε στη διάκριση. Η αξία του εγχειρήματος βρίσκεται στο ότι ένα αντικείμενο που σήμερα αποτελεί μέρος των συλλογών ενός μεγάλου ευρωπαϊκού μουσείου μπορεί να μελετάται και να γίνεται αντιληπτό και στον τόπο με τον οποίο συνδέεται ιστορικά.

«Αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο το υλικό αντικείμενο», ανέφερε χαρακτηριστικά, αλλά η δυνατότητα του Παραλιμνίου «να δει, να αγγίξει και να μεταλαμπαδεύσει στις επόμενες γενιές τη γνώση για τις ρίζες του».

Και κάπως έτσι, η Αφροδίτη της Λεύκολλας βρίσκεται ξανά απέναντι από τη θάλασσα της περιοχής όπου κάποτε υψωνόταν το άγαλμά της. Το πρωτότυπο παραμένει στο Βερολίνο· η μνήμη του, όμως, βρίσκεται πλέον και πάλι στον τόπο της.