Ποίηση και χιλιάδες λόγια τεχνητής νοημοσύνης

Παύλος Ανδρέου. Κινητό Ταραντούλα. Εκδόσεις Θράκα, Λάρισα 2026

Αν οι καιροί και οι τόποι μαζί με τα ζωτικής σημασίας ιστορικά συμβάντα και τα πολιτικοκοινωνικά τους δρώμενα πυροδοτούν ανάλογα συγγραφικά εναύσματα, η εποχή μας, εξόχως, συνιστά αστείρευτη πηγή λογοτεχνικής έμπνευσης είτε άλλης καταγραφής στα ποικιλώνυμα πεδία του επιστητού. Σύμφωνα με την προδρομική ρήση του Κικέρωνος «O tempora! O mores!», ασταθείς πλέον οι συνθήκες βίου σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο και μηχανικοί οι συνεπαγόμενοι ρυθμοί της ζωής εν όψει των επαναστατικών ανακαλύψεων και των πρωτόγνωρων τεχνολογικών φαινομένων, καθώς και των συνακόλουθων συναισθημάτων και των εναγώνιων προβληματισμών, που απασχολούν τον σύγχρονο σκεπτόμενο άνθρωπο.

Περίσκεπτες οι οπτικές των ευρηματικών ιδεών και των μεταφορικών συμβολισμών υπό το πρίσμα των επικαίρων επισημάνσεων, που τροφοδοτούν την ποιητική και αφηγηματική γραφή του νεαρού Παύλου Ανδρέου, ο οποίος επαξίως τιμήθηκε το 2022 με το κρατικό βραβείο νέου λογοτέχνη. Την τωρινή του συλλογή προϊδεάζει τόσο ο αλληγορικός τίτλος όσο και η εικαστική σύνθεση στο εξώφυλλο με τον χρωστήρα της Τεχνητής Νοημοσύνης ή τεχνητής επινόησης, κατ’ άλλη ακριβέστερη, εν προκειμένω, έκφραση: ένα έξυπνο κινητό τηλέφωνο –«smart phone»– πάνω σε ψηλό κλιμακωτό βάθρο, που ανοίγει τα σαν αρπάγες πλοκάμια της ταραντούλας-αράχνης του. Γύρω από το σουρεαλιστικό «μνημείο» οι χρήστες με δέος γονυκλισίας και προσευχής. Ποια μηνύματα, άραγε, να κομίζει στην κορυφή του μεταλλικού πλαισίου της οιονεί ειδωλολατρικής συσκευής το εικονιζόμενο κοκκινωπό περιστέρι;

Οι υπόρρητες απαντήσεις και οι συνδηλώσεις των αναπάντητων πολλαπλών ερωτημάτων διατρέχουν τις 38 σελίδες του βιβλίου με τα μικροσκοπικού μεγέθους γράμματα στα 19 ποιητικά και πεζόμορφα κείμενα, που υπαγορεύουν, προφανώς, την αποκωδικοποίηση της σημασιολογίας τους. Οι μυρμηγκοειδείς τυπογραφικοί χαρακτήρες παραπέμπουν στους σημερινούς ανθρώπους με τη δύναμη μυρμηγκιών μπροστά στην παντοδυναμία των Νέων Τεχνολογιών, ειδικότερα της ολοένα αναπτυσσόμενης Τ.Ν. Ενδεικτικοί οι στίχοι τού σκηνικά παραστατικού ομώνυμου ποιήματος, που αποτυπώνει την ως άνω τελετουργία: «Ο δήμαρχος στο βήμα/ με ένα σκεβρό χαμόγελο copy-paste/ είπε: “Aγαπητοί συμπολίτες/ ευλογημένη η αιώνια σύνδεση./ Ας μη μείνει ποτέ/ καμία οθόνη κλειστή”./ Tρόμαξα όταν έσκυψαν όλοι μαζί/ και γονατίζοντας/ άγγιξαν τη ραγισμένη πέτρα./ Πλησίαζα ζουμάροντας/ στον δισταγμό/ την περιέργεια/ τον φόβο./ Στο κέντρο υψωνόταν το άγαλμα./ Μεταλλικό./ Γυαλιστερό./ Με πόδια αράχνης/ γαντζωμένα στην πλατεία ολόγυρα./ Μια επιγραφή αναβόσβηνε φωτίζοντας εμφατικά/ το όνομα της θεότητας: “Kινητό ταραντούλα”».

Η ειρωνική διάθεση παιγνιώδης, μιας και το κινητό μετατράπηκε από χρηστικό εργαλείο σε δημοφιλές παιγνίδι και αυτοεμπαιγμός κατάχρησης στα χέρια μικρών και μεγάλων, στο διήγημα που τιτλοφορείται με τις αγγλόφωνες λέξεις «Smart and Heart», για να συνάδουν με την επίσημη γλώσσα της τεχνολογίας. Εδώ εξιστορούνται οι ευφάνταστες περιπέτειες ενός ανθρωπόμορφου τηλεφώνου, που δραπετεύει μεταμεσονυκτίως από το κομοδίνο του ιδιοκτήτη του. Ενώ ο ίδιος, ξυπνώντας, το ψάχνει απεγνωσμένα, εκείνο θα ζήσει στιγμές ελευθερίας «χωρίς το βάρος της απάντησης σε μήνυμα αδιάβαστο, χωρίς την κούραση των αναμονών μιας φορτικής πλατφόρμας…».

Ωστόσο, από τη σκέψη και την έγνοια του ποιητή-αφηγητή δεν δύναται να αποδράσει η ποίηση ως η κατ’ εξοχήν δημιουργική αποτύπωση του έντεχνου νοήμονος Λόγου και όχι ως κάποια τυποποιημένη ψευδεπίγραφη κατασκευή μιας Τ.Ν. Εξ ου και αντιτάσσεται απέναντί της η σύσταση και ο ρόλος της αληθινής ποίησης, η θέση και η αποστολή των πραγματικών ποιητών ανάμεσα στις απροσμέτρητες άναυδες φωνές ή τις ηχηρές κραυγές των αντιποιητικών καιρών μας. Τραγικές οι διαπιστώσεις και προειδοποιητικά τα σήματα κινδύνου στα εμφατικά ποιήματα ποιητικής, με επίκεντρο τη δραστική επενέργεια και τις αντιδημιουργικές συνέπειες της Τ.Ν. σε σχέση με την αυθεντικότητα και την πρωτοτυπία της ανθρώπινης δημιουργίας στη λογοτεχνική γραφή. Αποφθεγματικής διάγνωσης και απροκάλυπτης αινικτικής υπόδειξης οι στίχοι στις επιλογικές στροφές, που αποσπούμε αντιστοίχως: «Σάμπως και δεν το ξέραμε/ πως κάποιοι ποιητές/ γράφουν με χέρια τεχνητά/ εδώ και τόσα χρόνια.».  «“Μπορεί η ποίηση να διασπείρει πλέον/ χιλιάδες λόγια τεχνητής νοημοσύνης/ μα κάποτε, έστω για μια στιγμή/ υπαγορεύει συνείδηση θανάτου”». «Δυο τρία δάκρυα αρκούν/ για τον Θεό που απαρνήθηκες/ νομίζοντας πως είσαι ο από μηχανής Θεός/ στην τραγωδία μιας ανάλατης γραφής/ μαγειρεμένης στον ατμό του κινητού σου.». Ταυτόσημο το θέμα με επιτεινόμενα βέλη κεντρίσματος στο εισαγωγικό διήγημα αστυνομικής πλοκής, που συμπληρώνει η ακροτελεύτια διηγηματική παραβολή. Συγκεκριμένα, στην «Αστυνομία ποιητικών παραβάσεων» αποφαίνεται συμπερασματικά ο επιθεωρητής: «Το έγκλημά του ξεπερνάει τη λογοκλοπή. Το τμήμα μας συστάθηκε, για να εξετάσει αν τουλάχιστον αισθάνθηκε κάτι πριν γράψει κάποιο ποίημα.». Και στην «Ποιητική επιτάχυνση» ο καταπονημένος δρομέας της ποίησης στον στίβο της υπέρβασης δύσκαμπτων κυνικών εμποδίων εξαγγέλλει προεξάρχουσα την απόφαση: «Στο πλάι μου η μηχανή συνεχίζει να κερδίζει, να παράγει, ν’ αποθεώνεται.[…]Αρνούμαι να πειστώ. Αρπάζω τη σκυτάλη από ένα όνειρο και τρέχω!».  

Ο Παύλος Ανδρέου μέσα από την τρίτη του παρούσα συλλογή επιμόνως και σε πείσμα των εύκολων και πεπατημένων δρόμων επιζητεί τις δύσβατες ανηφορικές ατραπούς, ακολουθώντας όχι δεδομένα ομιχλώδη δρομολόγια αλλά τις προσήκουσες φωτεινές διαδρομές,  προς την «πολύ υψηλή της Ποιήσεως (τ)η σκάλα», κατά τον Καβάφη. Πέρα, όμως, από τις υπαρξιακές αναζητήσεις επώδυνων αγωνισμάτων και δύσκολων αναμετρήσεων για «των ιδεών την πόλι», δεν παύει να στοχάζεται και ν’ αναλογίζεται με γνώμονα την αφυπνισμένη συνείδηση και τα δικά του ποιητικά μέτρα τις ανατρεπτικές προκλήσεις των ημερών μας. Παράλληλα με το ορατό ή το απρόβλεπτο διακύβευμα των τεχνολογικών μηχανισμών, πληθώρα τα διαχρονικά ζητήματα με ετερόκλητες νοηματοδοτήσεις και γλωσσικές εκδοχές νεωτερικής παρενδυσίας τίθενται στο μικροσκόπιο του ποιητικού αισθητηρίου. Από την πολύμορφη διαφορετικότητα, τις πρωτεϊκές ερωτικές σχέσεις και τα είδη μητρότητας, τις τίμιες, υστερόβουλες έως και ανήθικες επαγγελματικές προσεγγίσεις μέχρι και τους απάνθρωπους χειρισμούς των ανέστιων μεταναστών, χωρίς να παραλείπονται οι καίριες αιχμές στο πρόβλημα της συνεχιζόμενης τουρκικής στρατιωτικής κατοχής της πατρίδας μας με προμετωπίδα την Αμμόχωστο. Στο ποίημα «Ξενάγηση» μεταφορικοί και κυριολεκτικοί οι στίχοι της τραγωδίας και του δράματος, καταγγέλλοντας πράσινη γραμμή και οδοφράγματα με τον οπλισμένο σκοπό να πυροβολεί τα τραύματά μας.

Μια αξιέπαινη συγκομιδή νοηματικής μέθεξης και πολύτροπης ποιητικής μετουσίωσης. 

    

               

Η ποιητική συλλογή του Παύλου Ανδρέου παρουσιάζεται το Σάββατο 3/10/2026 και ώρα 6μ.μ. στο Δημοτικό Θέατρο Λάρνακας «Γ. Λυκούργος».    

Φιλελεύθερος 28.9.2026