Αλεξάνδρα Ματθαίου: Η ευτυχία έχει γίνει άθλημα επίδοσης

Μέσα από την μικρού μήκους ταινία «Free Eliza», η βραβευμένη Αλεξάνδρα Ματθαίου μιλάει για την εμμονή μας με τη θετικότητα, και κυρίως με την απαίτηση να δείχνουμε διαρκώς καλά. Η πολλά υποσχόμενη Κύπρια σκηνοθέτιδα, που φέτος βρέθηκε στις Κάννες, λέει ότι διανύουμε μία από τις καλύτερες περιόδους του κυπριακού κινηματογράφου.

-Το γεγονός ότι η ταινία σου «Free Eliza» επιλέχθηκε να προβληθεί φέτος στο Φεστιβάλ των Καννών σημαίνει κάποιου είδους αναγνώριση για τη δουλειά σου; Όταν ανάμεσα σε χιλιάδες ταινίες ξεχωρίζει και επιλέγεται η δική σου, στο σημαντικότερο ίσως κινηματογραφικό φεστιβάλ του κόσμου, είναι σίγουρα πολύ τιμητι κό. Επειδή η σκηνοθεσία είναι μια δουλειά της οποίας ένα πολύ μεγάλο κομμάτι συνοδεύεται από δυσκολίες, αβεβαιότητα και απογοητεύσεις, είναι όμορφο να αισθάνεσαι πως αυτό που προσπάθησες να πεις βρίσκει ανταπόκριση.

-Πώς ένιωσες όταν βρέθηκες εκεί; Δεν προλαβαίνεις να το επεξεργαστείς γιατί όλα συμβαίνουν ταυτόχρονα. Από την άλλη, είναι πολύ εύκολο να παρασυρθείς από το πόσο λαμπερά μοιάζουν όλα, αλλά και αδύνατο  -όσο ωραία και αν περνάς- να ξεχάσεις τι συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο. Υπάρχει κάτι πολύ ανορθόδοξο στο να ζεις μια τόσο χαρούμενη προσωπική στιγμή μέσα σε μια τόσο βίαιη πραγματικότητα.

Η ταινία όμως έγινε η αφορμή να μαζευτούν μαζί οι άνθρωποι που αγαπώ, η οικογένειά μου, φίλοι και οι πολύτιμοι συντελεστές της, κι αυτό μόνο χαρούμενη με κάνει. Ας μου επιτραπεί να παραθέσω μερικές ευχαριστίες στο Υφυπουργείο Πολιτισμού της Κύπρου που στήριξε την ταινία πρώτο, στο Onassis Culture και στον ΕΚΚΟΜΕΔ. Η ταινία υλοποιήθηκε επίσης με την γενναιόδωρη συμβολή οργανισμών όπως  η Medochemie κα οι Υπεραγορές Αλφαμέγα. Άφησα για το τέλος το ξενοδοχείο Mediterranean στη Λεμεσό, και ιδιαίτερα τον Δήμο Δημοσθένους, που ουσιαστικά έδωσε στην ταινία το σπίτι της.

-Ποια ήταν η αφορμή για να φτιάξεις τον χαρακτήρα της Ελίζας; Αφορμή για τη γέννηση αυτής της ηρωίδας ήταν ένα αληθινό περιστατικό. Μια εργαζόμενη σ’ ένα ξενοδοχείο είχε, στα δικά μου μάτια τουλάχιστον, το πιο θλιμμένο βλέμμα στον κόσμο. Την παρατηρούσα και σχεδόν ασυναίσθητα άρχισα να φαντάζομαι τη ζωή της, να υποθέτω ότι ήταν δυστυχισμένη, ότι κάτι της έλειπε, ότι ήθελε να βρίσκεται κάπου αλλού. Και μετά σκέφτηκα: Κι αν κάνω εντελώς λάθος; Αν αυτό που βλέπω δεν έχει καμία σχέση με αυτό που πραγματικά είναι ή με τη ζωή που ζει; Κάπως έτσι γεννήθηκε η Ελίζα. Από την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που νομίζουμε ότι βλέπουμε και σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει μέσα σ’ έναν άνθρωπο.

-Ποιο θέμα πραγματεύεσαι; Η ταινία μιλάει για την εμμονή μας με τη θετικότητα, και κυρίως με την απαίτηση να δείχνουμε διαρκώς καλά. Ζούμε άλλωστε σε μια εποχή όπου η ευτυχία έχει γίνει σχεδόν άθλημα επίδοσης.

-Εσύ είσαι άνθρωπος που λειτουργεί έξω από τις νόρμες; Δεν ξέρω. Και όποιος απαντάει με μεγάλη βεβαιότητα «ναι» σε αυτή την ερώτηση, ίσως θα πρέπει να το ξανασκεφτεί. Αυτό που προσπαθώ να κάνω, είναι να εξετάζω τις επιλογές μου και να ξεχωρίζω ποιες είναι πραγματικά δικές μου και ποιες έχω κληρονομήσει χωρίς να το καταλάβω. Αν ορίζεσαι από την αντίδρασή σου στη νόρμα, πάλι η νόρμα σε καθορίζει. Ελευθερία είναι να μπορείς να αποφασίσεις τι θέλεις εσύ, ακόμη κι αν κάποιες φορές αυτό αποδειχθεί εντελώς συμβατικό.

-Έχεις κάποια σημεία αναφοράς από άλλους σκηνοθέτες και ταινίες; Οι αναφορές μου δεν είναι ποτέ αποκλειστικά κινηματογραφικές. Έρχονται εξίσου από τη λογοτεχνία και τις εικαστικές τέχνες. Νομίζω πως οι καλλιτέχνες, ή τα έργα που αγαπάμε, συσσωρεύονται μέσα μας και αναδύονται με πολλούς τρόπους. Από σκηνοθέτες, αν και είναι πολλοί, θαυμάζωτην Agnès Varda, τον Lynch και τον Fellini. Είναι δημιουργοί στους οποίους επιστρέφω ξανά και ξανά.

-Αυτή την περίοδο αναπτύσσεις την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία σου με τίτλο «Shibboleth». Θα δούμε δικές σου υπαρξιακές αναζητήσεις; Αναπόφευκτα. Νομίζω ότι γράφω πάντα ιστορίες γύρω από πράγματα που δεν έχω καταφέρει να λύσω μέσα μου. Το «Shibboleth» ξεκίνησε από τη δική μου εμμονή με τη θνητότητα και από ένα ερώτημα που με απασχολεί πολύ: Πώς ζεις γνωρίζοντας ότι θα πεθάνεις;

-Ξεκίνησες με σπουδές στη Νομική. Πώς συνέχισες μετά με τη σκηνοθεσία; Πολύ απλά, ήξερα ότι θα ήμουν βαθιά δυστυχισμένη αν περνούσε η ζωή μου χωρίς να έχω προσπαθήσει να κάνω σινεμά.

-Εξακολουθούν να είναι δύσκολα τα πράγματα για τις γυναίκες σκηνοθέτιδες; Μου αρέσει αυτό που έχει πει η Varda: «Δεν έβλεπα τον εαυτό μου ως μια γυναίκα που έκανε σινεμά, αλλά ως μια ριζοσπαστική κινηματογραφίστρια που ήταν γυναίκα. Είναι λίγο διαφορετικό». Νομίζω ότι κάπως έτσι θα ήθελα να το βλέπω κι εγώ. Είμαι γυναίκα, και αυτό αναπόφευκτα διαμορφώνει τον τρόπο που έχω υπάρξει στον κόσμο, άρα και τον τρόπο που τον κοιτάζω. Αλλά πρώτα απ’ όλα θέλω να κάνω σινεμά. Και ίσως η πραγματική πρόοδος θα φανεί όταν φτάσουμε κάποτε σ’ ένα σημείο όπου τέτοιες ερωτήσεις δεν θα χρειάζεται πια να τίθενται.

-Πώς βλέπεις το κυπριακό σινεμά και τη θέση του στο διεθνές κινηματογραφικό περιβάλλον; Είμαστε ένα μικρό κινηματογραφικό οικοσύστημα, με όλους τους περιορισμούς που αυτό συνεπάγεται, αλλά αισθάνομαι ότι διανύουμε μία από τις καλύτερες περιόδους. Για παράδειγμα, η Μυρσίνη Αριστείδου, με την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της, διαγράφει μια εξαιρετική πορεία, είναι η πρώτη επίσημη επιλογή της Κύπρου για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας, ενώ η Στελάνα Κληρή κατάφερε να φέρει μια κυπριακή ταινία σε ένα παγκόσμιο κοινό. Τίποτα από αυτά δεν είναι εύκολο να κατακτηθεί. Χαίρομαι τρομερά με τις επιτυχίες τους και τις χειροκροτώ. Σε μια τόσο μικρή χώρα, υπάρχει αυτή τη στιγμή μια δυσανάλογα μεγάλη κινητικότητα. Ελπίζω να είμαστε μόνο στην αρχή και εύχομαι η πολιτεία να το αντιληφθεί εγκαίρως. Άλλωστε, σε μια χώρα όπου -ας μη γελιόμαστε- οι αριθμοί έχουν πάντα τον πρώτο λόγο, ίσως ήρθε η ώρα να μετρήσουμε και τι μπορεί να αποδώσει μια ουσιαστική επένδυση στον πολιτισμό.

Info

Λεμεσός, Θέατρο Ριάλτο. Η ταινία της Αλεξάνδρας Ματθαίου «Free Eliza» θα προβληθεί στην έναρξη του 16ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Κύπρου που παρουσιάζεται από τις 10 εως τις 16 Οκτωβρίου.