Βαγγέλης Γέττος: Το κρητικό λαούτο είναι ένα trance όργανο

Ο πολυτάλαντος δημιουργός του συγκροτήματος Ιδαίον Project εξηγεί πώς γράφει στίχους, για να πει ιστορίες που του τρώνε τα σωθικά, ντυμένες σε ήχους folk stoner rock και πώς εκρήγνυται στα στοιχεία των θεμάτων που πραγματικά τον καίνε.

Μέσα από μια αφοπλιστική συνέντευξη, με αφορμή τη συναυλία του συγκροτήματος, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Λευκωσίας, αποκαλύπτει την αιχμηρή ματιά του απέναντι σε όλα όσα τον περιβάλλουν.

Αν κοιτάξει κανείς το βιογραφικό σημείωμα του Βαγγέλη Γέττου, θα διακρίνει μια πολυσχιδή δημιουργική διαδρομή, που κινείται ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία γνώσης και καλλιτεχνικής έκφρασης: Διεπιστημονικός καλλιτέχνης, νομικός και μουσικός, που ασχολείται επιπλέον με την ποίηση, το θέατρο, την παιδική πεζογραφία, το graphic novel, τα Μέσα Ενημέρωσης, το πειραματικό σινεμά και όλα με γνώμονα την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και την κοινωνική δικαιοσύνη, με το καλλιτεχνικό του όραμα να επικεντρώνεται στην αφήγηση ιστοριών και τον ιστορικό προβληματισμό…  

«Μπορεί να ακούγεται κάπως αφηρημένο και εστέτ, αλλά δεν έχω νιώσει ποτέ ότι οι διαφορετικές ιδιότητες ή δουλειές που έχω κάνει, διαχωρίζονται. Τα όλα ενώνει η επικοινωνία. Και το γεγονός ότι βαριέμαι εύκολα!», ξεκαθαρίζει.

Με μια εναλλακτική ματιά στη μουσική της Ανατολικής Μεσογείου, ο Βαγγέλης Γέττος και το Ιδαίον Project παρουσιάζουν, στη νέα τους εμφάνιση, τραγούδια από τον δίσκο «Ρους», που σηματοδοτεί μια δημιουργική καμπή για το συγκρότημα. Ο ήχος τους ηλεκτρίζεται, βαθαίνει και διευρύνεται, καθώς, μέσα από οκτώ κομμάτια, συνομιλεί με ιστορίες αντίστασης, απώλειας και αξιοπρέπειας: Aπό την Καισαριανή του 1944 μέχρι τις εξαφανισμένες ζωές στο Μεξικό.

«Σε επίπεδο συνεργασιών, συγκεντρώσαμε μια μικρή dream team μουσικών. Μερικές φορές, όταν σκέφτομαι ότι ηχογράφησα μαζί τους, απορώ με το θράσος μου», λέει ο ίδιος. Κατά τη διάρκεια της συναυλίας, θα παρουσιάσουν επιπλέον και κάποια επιλεγμένα τραγούδια από τον πρώτο τους δίσκο σε πιο heavy ενορχηστρώσεις. Και φυσικά οι ιστορίες, με τις οποίες πάντα πλαισιώνουν τη μουσική τους. «Η αφήγηση είναι οργανικό κομμάτι εντός κι εκτός κομματιών», εξηγεί. «Θα μας συντροφεύσουν οι guests μας, Γιώργος Καλογήρου, Άντρη Ηρακλέους, Μαρίνα Κατσαρή και Στέφανη Συμεού που έχουν ηχογραφήσει μαζί μας».

-Αλήθεια, από ποια ανάγκη δημιούργησες το Ιδαίον Project; Και τι θα έλεγες πως χαρακτηρίζει τη μουσική του; Ως ντουέτο με τον Μεξικανό ντράμερ Hugo Enrique Olivos, ξεκίνησε κάπως ψηλαφητά το 2021. Του πήγα το υλικό που πλέον αποτελεί τα κομμάτια του πρώτου ομώνυμου δίσκου μας και αρχίσαμε να τα δουλεύουμε. Όσον αφορά τη μουσική που γράφω, ακόμα και σήμερα δεν ξέρω να απαντήσω ποια ανάγκη την πυροδοτεί. Δεν με καλύπτει η στερεοτυπική δήλωση «Έχω ανάγκη να εκφραστώ». Θα μπορούσα να ασχοληθώ με την κηπουρική. Κάθε συγκεκριμένη μορφή έκφρασης έχει κάποια μοναδική αιχμή που σου ακίζει το μυαλό. Το γιατί κάνουμε τέχνη, είναι συνώνυμο του ερωτήματος γιατί υπάρχουμε. Σε πιο γειωμένο επίπεδο, απ’ όταν ασχολήθηκα με το κρητικό λαούτο, με τριβέλιζε πολύ η συνύπαρξή του με χρώματα που έρχονται από τον heavy ήχο. Το κρητικό λαούτο είναι ένα trance όργανο, πλέκει μια μπάσα σπείρα που δημιουργεί ιδανικές προϋποθέσεις για συνεύρεση με άλλα ετερόκλητα, μη παραδοσιακά όργανα. Στιχουργικά, ήθελα να πω τις ιστορίες που μου τρώνε τα σωθικά εδώ και χρόνια. Νιώθω ότι κάνουμε κάτι ταυτοτικό. Αν έπρεπε να το κατηγοριοποιήσω, θα έλεγα folk stoner rock, ειδικά με την τροπή που πήρε ο ήχος στον δεύτερο δίσκο μας.

–Μπορείς, με λίγες λέξεις, να περιγράψεις τη μουσική προσωπικότητα του συγκροτήματος; Είμαστε λίγο σαν ανέκδοτο: Ένας Καλαμαράς, ένας Μεξικάνος και ένας μισός Κύπριος και μισός Ρώσος. Ο Hugo είναι ένας εκρηκτικός ντράμερ και ένας γλυκός άνθρωπος. Φέρνει μαζί του το tribal στοιχείο της μουσικής μας, την ινδιάνικη τελετουργία με κάποιο τρόπο. Ο Αλέξης, ο Βενιαμίν της παρέας, είναι ένα από τα πιο τρελά μουσικά ταλέντα που έχω γνωρίσει στην Κύπρο. Πολυμήχανος δημιουργός και τεχνικός, γενναιόδωρος συνεργάτης, ένα διαολικό πολυεργαλείο.

–Πώς μεταφέρεται ένας παραδοσιακός κρητικός δρόμος ή ένας ρυθμός, σε ένα περιβάλλον prog rock, stoner ή metal, χωρίς να χάνει την ταυτότητά του; Η ισχύς, η ρώμη, η αντοχή της παράδοσης είναι ακριβώς η ανοιχτωσιά της σε άλλες επιρροές. Δημιουργήθηκε από κοινότητες για να τις εξυπηρετήσει. Πηγή της παράδοσης δεν είναι η αιθεροβάμων καλλιτεχνία αλλά η κάλυψη βασικών αναγκών της κοινότητας και η πλαισίωση τελετουργιών. Η παράδοση άντεξε, όχι γιατί ήταν η αρτιότερη, η πιο δεξιοτεχνική μουσική αλλά η πιο προσαρμόσιμη. Η προσαρμογή και η εξέλιξη είναι το υπερόπλο των παραδόσεων παγκοσμίως.

–Περιγράφεις τη ζωντανή παρουσία σας ως συνδυασμό τελετουργικής έντασης και εκρηκτικής ενέργειας… Μίλησέ μου γι’ αυτό… Όταν παίζω λαούτο και τραγουδάω με το Ιδαίον Project, νιώθω ότι απαρνιέμαι τον ρουτινιάρικο εαυτό μου και ότι εκρήγνυμαι στα στοιχεία των θεμάτων που πραγματικά με καίνε. Όταν π.χ. τραγουδάω τραγωδίες, όπως του ναζιστικού Ολοκαυτώματος της Κανδάνου ή τους αιώνιους σκωπτικούς στίχους του «Ερωτόκριτου» νιώθω ασύλληπα ασήμαντος και ταυτόχρονα πιο παρών από ποτέ. Αυτό είναι εκρητικά τελετουργικό και τελετουργικά εκρηκτικό!

–Ποια είναι η αντίδραση που μπορεί να έχει κάποιος για τη μουσική σας πριν σας ακούσει; Το κοινό ας αναμένει μια αυθεντική κατάθεση ιστοριών μέσα από τη μουσική. Νιώθω ότι πειραματιζόμαστε χωρίς επιτήδευση. Πιστεύω ότι δημιουργούμε κάτι που συνομιλεί με το παλιό, συγκρούεται και συνομιλεί έντονα μαζί του, το αγκαλιάζει και μαζί πάνε, περπατούν προς μια τρίτη κατεύθυνση.

–Υπάρχει κάποια στιγμή που αισθάνεσαι ότι η παράδοση «αντιστέκεται» στον ηλεκτρικό ήχο; Αντιστέκεται και παραδίδεται την ίδια στιγμή, κάθε στιγμή. Πιστεύω βαθιά ότι η μουσική είναι μία. Και όπως κάθε πολιτισμικό φαινόμενο, είναι ένα διαλεκτικό παιχνίδι. Όσα στοιχεία συγκρούονται σε μια δημιουργική διαδικασία δεν σημαίνει ότι είναι αντίθετα ή ασύμβατα. Αντίθετα, για να συγκρούονται, κάτι τα έλκει, κάτι τα φέρνει αντιμέτωπα για κάποιο λόγο.

–Τι διαφορετικό φέρνουν τα καινούργια κομμάτια στο «Ρους»; Αυτό θα το κρίνουν οι ακροατές και οι ακροάτριες. Σε επίπεδο δικών μας προθέσεων, επιδιώξαμε να δημιουργήσουμε ένα συνεκτικό άλμπουμ, να καταθέσουμε ένα μικρό όραμα με αρχή μέση και τέλος. Σε επίπεδο ήχου, έχουμε πατήσει πολύ γκάζι! Σε επίπεδο συνεργασιών, συγκεντρώσαμε μια μικρή dream team μουσικών που μερικές φορές στη σκέψη ότι ηχογράφησα μαζί τους απορώ με το θράσος μου.

–Γιατί η κρητική μουσική; Τι ήταν αυτό που σε γοήτευσε και σε οδήγησε σ’ αυτήν; Δεν έχω καμία βιολογική καταγωγή από την Κρήτη, όπως πολλοί νομίζουν! Είμαι από την Πάτρα. Ο πατέρας μου έπαιζε μπουζούκι και του άρεσαν τα ταμπαχανιώτικα, τα αστικά τραγούδια της μεσοπολεμικής Κρήτης που τραγουδιούνταν στους μαχαλάδες του Ηρακλείου, του Ρεθύμνου, των Χανίων. Θυμάμαι, πιτσιρίκι, να τον ακούω να τραγουδάει πανέμορφα και στιβαρά στα γλέντια με τους φίλους του το «Όσο βαρούν τα σίδερα» και να μου λέει «Αυτά τα τραγούδια, τα παίζουν στα βουνά της Κρήτης, σε ένα χωριό που το λένε Ανώγεια». Παρά την παροιμιώδη…ανακρίβεια της πληροφορίας, αυτή η εικόνα θεμελίωσε μια ουτοπία μέσα μου, η οποία με ακολουθεί ακόμα και σήμερα. Το κρητικό μουσικό ιδίωμα μού προσφέρει μια υπαρξιακή αρχιτεκτονική, κουρδίζει τη σκέψη μου, ρυθμίζει πολλά μέσα μου. Πολλά περισσότερα από όσα μπορώ να περιγράψω.

–Πόσα από την καλλιτεχνική μας ταυτότητα επιλέγουμε και πόσα διαμορφώνεται από το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε; Είχα πάντα ισχυρές αμφιβολίες για το αν πραγματικά υπάρχει η ελεύθερη βούληση. Δεν εννοώ ότι πιστεύω σε μια ανώτερη δύναμη που παίζει μαριονέτες με τα σώματά μας. Όμως, είμαστε «ζώα πολιτικά» και αυτό σημαίνει ότι οικιοθελώς εγκαταλείπουμε την ενική μας, καθαρή μοναδικότητα για χάρη της συνύπαρξης. Πιστεύω στην επιδίωξη της αυθεντικότητας. Κάθε καινοτόμα ιδέα μας, την έχουν σκεφτεί -ή έστω- την έχουν ψηλαφήσει πριν από εμάς πολλοί άλλοι. Αυτό δεν είναι πρόβλημα αλλά λόγος να συνεχίσουμε. Η ζωή ενός ανθρώπου, καλλιτέχνη ή μη, είναι η ανακάλυψη της σχέσης του με την ανθρωπότητα και τον κόσμο.

–Έχει μετακινηθεί από τότε ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι τον εαυτό σου ως δημιουργό; Πολλές φορές. Προσωπικά δεν αντιλαμβάνομαι πώς η τέχνη μπορεί να είναι «αποκαθαρμένη» από το τρέχον. Βουτάω στις εξελίξεις και εξορύσσω ιστορίες που νιώθω ότι συμπυκνώνουν το zeitgeist, την ανάταση της ομορφιάς των ανθρώπων ή την παρακμή του πολιτισμού μας. Μέσα στη σύγχρονη αμάχη, δεν θα μπορούσα να πιάσω στασίδι και να υποδύομαι τον απαράλλαχτο παρατηρητή.

–Μίλησες για τις μουσικές που σε βρήκαν όταν ήσουν παιδί — το μπουζούκι του πατέρα σου, τα ταμπαχανιώτικα, τα έγχορδα, αργότερα το λαούτο. Τώρα που είσαι εσύ πατέρας, ποια «μουσική» επιλέγεις να μοιραστείς μαζί με τον γιο σου; Τα πάντα. Με προσοχή προφανώς να μην του προκαλέσω συναισθήματα, που ίσως δεν μπορεί ακόμα να διαχειριστεί. Η νηπιαγωγός του μια μέρα φορούσε μπλούζα με το logo των Nirvana και πιάσαμε κουβέντα. Προχτές στο αυτοκίνητο, ο μικρός μου ζήτησε να βάλω τραγούδια τους. Έβαλα το «Smells Like Teen Spirit». Άκουσε το εισαγωγικό riff με κομμένη την ανάσα και γουρλωμένα μάτια, όπως κι εγώ όταν τους άκουσα λίγο μεγαλύτερός του. «Εν πολλά καλοί αυτοί!», μου φώναξε από το κάθισμά του παίζοντας τα φανταστικά του ντραμς. Ακούμε πολύ ραδιόφωνο. Πιστεύω ότι η τυχαιότητα του ακούσματος είναι μια πολύ σοβαρή εκπαιδευτική διαδικασία. Ακόμα και αν δεν σου αρέσει κάτι, επειδή σου αρέσει ο σταθμός, θα κάνεις υπομονή να τελειώσει και ίσως ανακαλύψεις τελικά κάτι που αξίζει μέσα στο κομμάτι. Είναι ένα μάθημα δημοκρατίας, με κάποιο τρόπο.

–Θεωρείς ότι η Μεσόγειος μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ενιαίος μουσικός χώρος, πέρα από τα σύνορα και τις διαφορετικές εθνικές ταυτότητες; Η Μεσόγειος είναι ο χώρος της πρώτης γενοκτονίας του 21^ου αιώνα. Αυτό την έχει καθορίσει, την έχει μολύνει. Είναι η στιγμή να αποφασίσουμε τι θέλουμε να θυμούνται τα παιδιά μας από εμάς: Ότι φροντίσαμε να αποκατασταθεί ο μακραίωνος μεσογειακός δίαυλος της ανταλλαγής ή ότι χαρίσαμε τη θάλασσά μας στο τέρας;

-Συνεχίζεις να ταξιδεύεις έχοντας ζήσει σε διαφορετικές πόλεις και κουλτούρες. Η Κύπρος θεωρείς πως είναι τόπος «μόνιμος» για σένα πια; Μετά από 12 χρόνια, είναι μια ακόμα πατρίδα. Είναι ο τόπος που επιλέξαμε με τη γυναίκα μου, ο τόπος που γεννήθηκε το παιδί μου, εδώ έζησα τον Covid, εργάστηκα, έκανα ένα δεύτερο μεταπτυχιακό, διαδήλωσα, έπαιξα μουσική, διάβασα τα περισσότερα βιβλία της ζωής μου, έγραψα το πρώτο μου θεατρικό. Τι άλλο είναι μια πατρίδα;

• ΙNFO: Η συναυλία του Ιδαίον Project δίνεται το Σάββατο 24 Οκτωβρίου, στις 19:00 & 21:00, στο Studio Δημοτικού Θεάτρου Λευκωσίας, στο πλαίσιο του «Διεθνούς Φεστιβάλ Λευκωσίας». Εμφανίζονται επίσης οι Andreas Krambias Quintet. Εισιτήρια: More.com

Χορηγός Επικοινωνίας: «Ο Φιλελεύθερος»

DownTown, 18.10.2026