Διπλή ευρωπαϊκή διάκριση καταγράφει η Κύπρος στα Βραβεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Europa Nostra 2026, με δύο έργα να τιμώνται σε διαφορετικές κατηγορίες, αναδεικνύοντας τη δυναμική της χώρας στον τομέα της πολιτιστικής έρευνας και της κοινωνικής συμμετοχής.
Στην κατηγορία της Ευαισθητοποίησης και Συμμετοχής Πολιτών, βραβεύτηκε το έργο «Sector 2: Nicosia – The Green Line Project» του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου Λευκωσίας, που εστιάζει στην ιστορία της Πράσινης Γραμμής στη Λευκωσία, μέσα από έρευνα, έκθεση και δράσεις που ενθαρρύνουν τον διάλογο μεταξύ των κοινοτήτων.
Η επιτυχία ολοκληρώνεται με τη βράβευση του ερευνητικού έργου της Νικολέττας Δημητρίου «Ο Κύπριος Βιολάρης» (The Cypriot Fiddler), το οποίο τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Europa Nostra 2026 στην κατηγορία της Έρευνας.
Τα βραβεία ανακοινώθηκαν σήμερα Τρίτη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Europa Nostra. Πρόκειται για διακρίσεις υψηλού κύρους. Τα βραβεία, τα οποία συγχρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη», αναδεικνύουν εξαιρετικά επιτεύγματα στους τομείς της διατήρησης, την έρευνας και της προβολής της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το γεγονός ότι η απονομή των βραβείων θα πραγματοποιηθεί φέτος στην Κύπρο και συγκεκριμένα στο Δημοτικό Θέατρο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας, στις 28 Μαΐου, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Συνόδου Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Κατά τη διάρκεια της τελετής, θα ανακοινωθούν τα ονόματα πέντε νικητών του Μεγάλου Βραβείου (Grand Prix) -οι οποίοι επιλέχθηκαν μεταξύ των φετινών νικητών- και ενός νικητή του Βραβείου Κοινού, καθένας από τους οποίους θα λάβει €10.000. Η ηλεκτρονική ψηφοφορία για το Βραβείο Κοινού ξεκινά σήμερα.
Η τελετή θα διεξαχθεί παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, ως ανώτατου εκρποσώπου της χώρας που ασκεί την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, του Ευρωπαίου Επιτρόπου Πολιτισμού, Νεολαίας και Αθλητισμού Γκλεν Μικάλεφ και του εκτελεστικού προέδρου της Europa Nostra, Χέρμαν Πάρτσινγκερ, αναδεικνύοντας τη χώρα ως επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτιστικής συζήτησης.
Ένα σπουδαίο πρότζεκτ για την Πράσινη Γραμμή
Με ιδιαίτερη συγκίνηση και υπερηφάνεια, το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας δέχτηκε τα νέα ότι το έργο του «Sector 2: Nicosia – The Green Line Project» τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Europa Nostra στην κατηγορία «Citizens’ Engagement & Awareness-raising. Το βραβείο απονέμεται σε εξαιρετικά έργα με επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά, που προάγουν τον διαπολιτισμικό διάλογο και ενισχύουν την ενεργό συμμετοχή και την υπευθυνότητα των πολιτών.
Το έργο «Sector 2: Nicosia – The Green Line Project» αποτελεί σύλληψη, ανάπτυξη και υλοποίηση της ομάδας του Μουσείου και επαναπροσεγγίζει τη δημιουργία της Πράσινης Γραμμής που διατρέχει τη Λευκωσία μέσα από τη ματιά των ανθρώπων της πόλης και το κοινό τραύμα που αυτοί εξακολουθούν να βιώνουν. Στον πυρήνα του βρίσκεται η έκθεση «Sector 2: Λευκωσία», όπου προφορικές μαρτυρίες, αντικείμενα, φωτογραφίες και προσωπικά ενθύμια συνδέονται με αρχειακό υλικό, δημιουργώντας μια προσωρινή έκθεση που συνταιριάζει ατομικές μνήμες με τη συλλογική ιστορία.
Η σημαντική απήχηση του έργου οδήγησε στη δημιουργία παράλληλης έκθεσης στην Αθήνα στο πλαίσιο του Πολιτιστικού Προγράμματος της Κυπριακής Προεδρίας, στον χώρο του Καπνεργοστασίου της Βουλής των Ελλήνων.
Όπως αναφέρει το η ομάδα του Μουσείου: «Η διάκριση αυτή αποτελεί ιδιαίτερη τιμή και ανήκει σε όλους όσοι συνέβαλαν. Το “Sector 2” είναι μια ανοιχτή πρόσκληση να δούμε τη Λευκωσία αλλιώς, να αφουγκραστούμε, να κατανοήσουμε και να συνδεθούμε. Αφιερώνεται στους ανθρώπους της Λευκωσίας και της Κύπρου που συνεχίζουν να ονειρεύονται μια ενωμένη πόλη… μια ενωμένη πατρίδα».
Η κριτική επιτροπή σημείωσε ότι το έργο «Sector 2: Nicosia – The Green Line» ασχολείται με ένα εξαιρετικά ευαίσθητο πλαίσιο και εμπλέκει όλες τις κοινότητες στην καταγραφή και την παρουσίασή του. «Μέσα από τις μαρτυρίες των μαρτύρων, το πρόγραμμα προωθεί έναν ανοιχτό και στοχαστικό διάλογο σε ένα πολύπλοκο αστικό και κοινωνικό περιβάλλον.»
Έργο-γέφυρα ανάμεσα σε κοινότητες
Ο «Κύπριος Βιολάρης», με επιστημονική υπεύθυνη τη δρα Νικολέττα Δημητρίου, αποτελεί μια μακροχρόνια εθνογραφική έρευνα που καταγράφει τις ζωές και τις μαρτυρίες Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων παραδοσιακών μουσικών.
Μέσα από περισσότερα από 15 χρόνια επιτόπιας έρευνας, συνεντεύξεων και οπτικοακουστικού υλικού, το έργο:
- διασώζει προφορικές αφηγήσεις και ιδιώματα της κυπριακής διαλέκτου
- καταγράφει μουσικές πρακτικές που μεταδίδονταν προφορικά
- φωτίζει την κοινή πολιτιστική ζωή πριν από τη διαίρεση της Κύπρου
Το υλικό παρουσιάζεται μέσα από βιβλίο, ντοκιμαντέρ και ανοιχτή ψηφιακή πλατφόρμα, διασφαλίζοντας την προσβασιμότητα και τη διαχρονική του αξία.
Η κριτική επιτροπή των βραβείων υπογράμμισε ότι το έργο «προστατεύει μια κοινή άυλη πολιτιστική κληρονομιά και ενισχύει την κατανόηση μεταξύ των κοινοτήτων, ενθαρρύνοντας τις νέες γενιές να εκτιμήσουν την παραδοσιακή μουσική έκφραση».
Η διάκριση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι τα φετινά βραβεία της European Commission και της Europa Nostra απονεμήθηκαν σε μόλις 30 έργα από 18 χώρες, ανάμεσα σε 261 υποψηφιότητες.
Η διοργάνωση της τελετής και της Συνόδου στη Λευκωσία, υπό το σύνθημα «Heritage as the Soul of Mare Nostrum», ενισχύει τη διεθνή παρουσία της Κύπρου και αναδεικνύει τον ρόλο της ως κόμβου πολιτιστικού διαλόγου στην ευρύτερη Μεσόγειο.
Το Europa Nostra Heritage Hub στη Λευκωσία συνέβαλε ενεργά στην επιτυχία, υπογραμμίζοντας τη σημασία των τοπικών πρωτοβουλιών με ευρωπαϊκή απήχηση.
Οι νικητές του 2026
Συνολικά, τα βραβεία κάλυψαν πέντε κατηγορίες, από αποκαταστάσεις ιστορικών μνημείων έως εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις κοινωνικής συμμετοχής, επιβεβαιώνοντας τη διεύρυνση της έννοιας της πολιτιστικής κληρονομιάς στη σύγχρονη Ευρώπη.
Στην κατηγορία της Έρευνας, πέρα από το κυπριακό ερευνητικό έργο, διακρίθηκαν επίσης το Ιστορικό Αρχείο Ιταλών Συντηρητών (Ιταλία), που συγκεντρώνει και διασώζει ιδιωτικά αρχεία Ιταλών συντηρητών έργων τέχνης, καθιστώντας τα προσβάσιμα μέσα από ανοιχτή ψηφιακή βάση δεδομένων και το FENIX Project της Σεβίλλης (Ισπανία), το οποίο αναπτύσσει καινοτόμα εργαλεία με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και δορυφορικών δεδομένων για την πρόληψη και διαχείριση κινδύνων σε χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σε διαφορετικές κατηγορίες ξεχωρίζουν μεταξύ άλλων η αποκατάσταση της Κρατικής Όπερας της Ουγγαρίας στη Βουδαπέστη, το αστικό πολιτιστικό εγχείρημα DumBO στην Μπολόνια, το πρόγραμμα Pacijenca για την αναβίωση της δαντέλας στο Μαυροβούνιο, το Gardens of Peace Project σε Γαλλία και Βέλγιο και ο οργανισμός Din l-Art Ħelwa στη Μάλτα για τη μακρόχρονη προσφορά του στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
