Στεγαστική κρίση: Η Κομισιόν προτείνει πλαίσιο για περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις και τα κενά σπίτια

Νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα διευκολύνει τις εθνικές και τοπικές αρχές να αντιμετωπίζουν τη στεγαστική κρίση, θέτοντας υπό προϋποθέσεις περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις και μέτρα για τις κενές και δεύτερες κατοικίες, πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος είναι η αύξηση της διαθεσιμότητας κατοικιών και η προστασία της οικονομικά προσιτής στέγασης στις περιοχές που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις.

Η προτεινόμενη πράξη για την οικονομικά προσιτή στέγαση επιδιώκει να αποσαφηνίσει πότε και πώς μπορούν να παρεμβαίνουν οι αρμόδιες αρχές, χωρίς τα μέτρα τους να προσκρούουν στους κανόνες της ενιαίας αγοράς.

Πρόκειται για νομοθετική πρόταση, η οποία θα εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, και όχι για κανόνες που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ.

Σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο που επικαλείται η Επιτροπή, περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους των πόλεων θεωρούν τη στέγαση άμεσο και επείγον πρόβλημα στον τόπο διαμονής τους. Η Κομισιόν επισημαίνει επίσης ότι η έλλειψη προσιτής κατοικίας περιορίζει τις δυνατότητες μετακίνησης για εργασία και σπουδές, επηρεάζοντας την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.

Πότε θα μπορούν να περιορίζονται οι βραχυχρόνιες μισθώσεις

Η πρόταση προβλέπει κοινή μεθοδολογία για τον εντοπισμό «περιοχών υπό στεγαστική πίεση». Οι αρχές που επιλέγουν να παρέμβουν θα πρέπει να τεκμηριώνουν ότι η συγκεκριμένη χρήση κατοικιών επιδεινώνει το πρόβλημα και ότι τα μέτρα είναι στοχευμένα, αναγκαία και αναλογικά.

Για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι περιορισμοί θα πρέπει να αφορούν δραστηριότητες που μειώνουν το διαθέσιμο απόθεμα για μακροχρόνια κατοίκηση, ιδίως λόγω της κλίμακας, της συχνότητας ή του εμπορικού χαρακτήρα τους.

Πριν επιβληθούν περιορισμοί, οι αρχές θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι:

• Η δραστηριότητα είχε σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις στη διαθεσιμότητα ή την οικονομική προσιτότητα της στέγασης για τουλάχιστον τρία χρόνια.
• Λιγότερο περιοριστικά μέτρα δεν θα ήταν εξίσου αποτελεσματικά.

Παράλληλα, θα πρέπει να εφαρμόζουν τον υφιστάμενο ευρωπαϊκό κανονισμό για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, περιλαμβανομένων των απαιτήσεων καταχώρισης και της αφαίρεσης ή απενεργοποίησης μη συμμορφούμενων καταχωρίσεων. Όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα που συλλέγονται βάσει του κανονισμού, αυτά θα πρέπει να αξιοποιούνται για την τεκμηρίωση των παρεμβάσεων.

Τι προβλέπεται για δεύτερες και κενές κατοικίες

Το προτεινόμενο πλαίσιο καλύπτει επίσης μέτρα που επηρεάζουν την απόκτηση ή τη χρήση οικιστικών ακινήτων, όπως παρεμβάσεις για τις δεύτερες κατοικίες και για σπίτια που παραμένουν κενά για μεγάλο διάστημα.

Η πρόταση προβλέπει ότι οι όροι που συνδέονται με την απόκτηση ακινήτου δεν μπορούν να εφαρμόζονται αναδρομικά, ενώ απαιτούνται κατάλληλες μεταβατικές ρυθμίσεις.

Στην περίπτωση των μακροχρόνια κενών κατοικιών, τα μέτρα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη δικαιολογημένες περιόδους κατά τις οποίες ένα ακίνητο δεν κατοικείται.

Οι αποφάσεις παραμένουν στις αρμόδιες αρχές

Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η απόφαση για το αν θα ληφθούν μέτρα και ποια θα είναι αυτά παραμένει σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αποσκοπεί στην παροχή μεγαλύτερης νομικής σαφήνειας, καθώς ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη αντιμετωπίσει νομικές αμφισβητήσεις για τη συμβατότητα των στεγαστικών παρεμβάσεών τους με το δίκαιο της ΕΕ.

Τα μέτρα θα πρέπει να στηρίζονται σε στοιχεία, να επανεξετάζονται με την πάροδο του χρόνου και να συνοδεύονται από δράσεις αύξησης της προσφοράς κατοικιών. Παράλληλα, επιδιώκεται μεγαλύτερη προβλεψιμότητα για ιδιοκτήτες και επενδυτές που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές τοπικές αγορές.

Ταχύτερες άδειες, ανακαινίσεις και αλλαγές χρήσης

Τη νομοθετική πρόταση συνοδεύει σύσταση για την ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών στις περιοχές με τις μεγαλύτερες ανάγκες.

Μεταξύ των παρεμβάσεων που προωθούνται είναι η επιτάχυνση του σχεδιασμού και της αδειοδότησης νέων κατασκευών και ανακαινίσεων, η αλλαγή χρήσης υφιστάμενων κτιρίων και η διευκόλυνση επενδύσεων.

Οι αρχές ενθαρρύνονται να οργανώσουν τις προσπάθειές τους μέσα από σχέδια επιτάχυνσης της στέγασης, ώστε οι παρεμβάσεις στις υφιστάμενες κατοικίες να συνδυάζονται με την προσθήκη νέων.

Φον ντερ Λάιεν: Ζήτημα δικαιοσύνης

Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνέδεσε την πρωτοβουλία με τη δέσμευση που είχε αναλάβει έναν χρόνο νωρίτερα για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος.

Τόνισε ότι εργαζόμενοι σε βασικές υπηρεσίες και φοιτητές αδυνατούν να καλύψουν το κόστος κατοικίας εκεί όπου εργάζονται ή σπουδάζουν, χαρακτηρίζοντας την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση ζήτημα δικαιοσύνης.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης, μαζί με τις παρεμβάσεις για τις κρατικές ενισχύσεις και την ευρωπαϊκή στρατηγική κατασκευής κατοικιών.

Συμπληρώνει τους υφιστάμενους κανόνες για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι οποίοι, σύμφωνα με την Επιτροπή, εφαρμόζονται από τον Μάιο του 2026 και αφορούν κυρίως τη διαφάνεια και την πρόσβαση σε δεδομένα.