Θαλάσσια ρύπανση στη Λεμεσό: 22 στοχευμένες δράσεις για αντιμετώπιση της κατάστασης – Αποκαλύπτουμε το σχέδιο του Υφυπουργείου Ναυτιλίας

Στους κινδύνους από θαλάσσια ρύπανση, που δυνατό να έχουν επιπτώσεις στις ακτές της Κύπρου και ειδικότερα της Λεμεσού, επικεντρώνεται η συζήτηση στην κοινοβουλευτική Επιτροπής Περιβάλλοντος, αφού πέραν της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, επηρεάζονται αρνητικά και σημαντικοί τομείς της οικονομίας.

Με συγκεκριμένο ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης, το Υφυπουργείο Ναυτιλίας ηγείται της προσπάθειας με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, και θέτει σε εφαρμογή ένα ολιστικό πλαίσιο διακυβέρνησης που τερματίζει τον κατακερματισμό των αρμοδιοτήτων και υποχρεώνει όλες τις εμπλεκόμενες κρατικές υπηρεσίες σε πλήρη λογοδοσία, διαφάνεια και αυστηρά χρονοδιαγράμματα.

Μετά από διαβουλεύσεις με εμπλεκόμενους φορείς καταρτίστηκε το πλαίσιο δράσης γύρω από επτά άξονες. Το Σχέδιο περιλαμβάνει πρόσθετες κατάλληλες δράσεις για την πρόληψη, παρακολούθηση και αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης σε δύο χρονικούς ορίζοντες: α) τις βραχυπρόθεσμες δράσεις, οι οποίες τέθηκαν ή αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή εντός του 2026 και β) τις μεσοπρόθεσμες δράσεις, με ορίζοντα υλοποίησης εντός του 2027.

Οι 7 βασικές βραχυπρόθεσμες δράσεις (2026)

Δράση 1: Εντατικοποίηση της παρακολούθησης των υδάτων κολύμβησης

Αύξηση της συχνότητας δειγματοληψιών σε δεκαπενθήμερη βάση σε παραλίες με γαλάζια σημαία και ευαίσθητες περιοχές (Δερύνεια – Αγία Θέκλα, Μονή – Ακρωτήρι / Lady’s Mile, Δεκέλεια – Μακένζυ), ενώ στις υπόλοιπες περιοχές πραγματοποιείται σε μηνιαία βάση.

Φορείς υλοποίησης: Τμήμα Περιβάλλοντος, Υγειονομική Υπηρεσία, Γενικό Χημείο του Κράτους και Φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Δράση 2: Αγορά εξειδικευμένων υπηρεσιών παρακολούθησης και αντιμετώπισης περιστατικών ρύπανσης

Εφαρμογή προγράμματος σε καθορισμένες ευαίσθητες θαλάσσιες περιοχές και λιμενικές εγκαταστάσεις μέσω κονδυλίων που εξασφάλισε το Υφυπουργείο Ναυτιλίας για τις τοπικές αρχές.

Φορείς υλοποίησης: Δήμοι Λεμεσού, Αμαθούντας, Λάρνακας, Παραλιμνίου-Δερύνειας, Αγίας Νάπας, Γεροσκήπου και Πάφου.

Δράση 3: Εντατικοποίηση της επιτήρησης μέσω μη επανδρωμένου αεροσκάφους (MEA / Drone)

Θαλάσσια επιτήρηση και καταγραφή περιστατικών ρύπανσης σε επιλεγμένες περιοχές (Λεμεσό, Ελεύθερη Αμμόχωστο, Πόλη Χρυσοχούς, Λάρνακα, Πάφο) σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA).

Φορέας υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας σε συνεργασία με άλλους εμπλεκόμενους φορείς.

Δράση 4: Εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης (αισθητήρων)

Τοποθέτηση αισθητήρων σε επιλεγμένες θαλάσσιες περιοχές και λιμενικές εγκαταστάσεις (π.χ. λιμάνια Λεμεσού και Λάρνακας) για καταγραφή ενδείξεων ρύπανσης σε πραγματικό χρόνο και άμεση διαβίβαση των δεδομένων.

Φορέας υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας σε συνεργασία με άλλους εμπλεκόμενους φορείς, ενώ έχει ληφθεί προσφορά από το Κυπριακό Ινστιτούτο για τη Θάλασσα και τη Ναυτιλία (CMMI).

Δράση 5: Αποκατάσταση προβληματικών περιοχών

Υλοποίηση σχεδίου καθαρισμού/ διαχείρισης οχετού στην περιοχή Ακρωτηρίου (πλησίον λίμνης Μακριάς) για αντιμετώπιση εκροών με υψηλό μικροβιολογικό φορτίο. Παράλληλα, οικονομική στήριξη στο Δήμο Αγίας Νάπας για την αντιμετώπιση του τοπικού θαλάσσιου φαινομένου (μάλλα).

Φορέας υλοποίησης: ΕΟΑ Λεμεσού, Υφυπουργείο Ναυτιλίας και Τοπικές Αρχές.

Δράση 6: Στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού

Διοργάνωση ενημερωτικών ημερίδων (ιδίως για ιδιοκτήτες ακτοπλοϊκών σκαφών), επισκέψεις σε μαρίνες/λιμάνια, δημιουργία τηλεοπτικών/ραδιοφωνικών σποτ και οργάνωση εθελοντικών καθαρισμών παραλιών.

Φορείς υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας, Αρχή Λιμένων Κύπρου, Τμήμα Αλιείας, Υφυπουργείο Τουρισμού, Τοπική Αυτοδιοίκηση, ΜΚΟ.

Δράση 7: Εντατικοποίηση επιθεωρήσεων σε θαλάσσιες και χερσαίες δραστηριότητες/εγκαταστάσεις

Διενέργεια στοχευμένων και έκτακτων επιθεωρήσεων σε αγκυροβολημένα πλοία, ακτοπλοϊκά σκάφη (περί τα 230), λιμάνια, μαρίνες, καθώς και κάλυψη κόστους επιθεωρητή και δειγματοληψιών για χερσαίες εγκαταστάσεις.

Φορείς υλοποίησης: Υφυπουργείο Ναυτιλίας, Αρχή Λιμένων Κύπρου, Τμήμα Αλιείας, Υφυπουργείο Τουρισμού, Τμήμα Περιβάλλοντος, Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Μεσοπρόθεσμες δράσεις (2027)

Οι δράσεις που δρομολογούνται για το μεσοπρόθεσμο στάδιο περιλαμβάνουν:

Πρόσθετες θεσμικές ρυθμίσεις και αυστηροποίηση ποινών

Θέσπιση του νόμου και κανονισμών περί ναυσιπλοΐας αναψυχής, καθώς και ετοιμασία νομοσχεδίου για τη δημιουργία Ακτοφυλακής. Περιλαμβάνονται αυστηρότερες ποινές για παραβάσεις που σχετίζονται με τη θαλάσσια ρύπανση.

Αξιοποίηση τεχνολογίας στα ακτοπλοϊκά σκάφη

Εγκατάσταση ειδικών αισθητήρων στις δεξαμενές κατακράτησης λυμάτων όλων των ακτοπλοϊκών σκαφών σε συνεργασία με τη CYTA πριν την έναρξη της τουριστικής περιόδου του 2027. Οι αισθητήρες θα μετρούν τη στάθμη των λυμάτων και θα καταγράφουν τις γεωγραφικές συντεταγμένες του σκάφους σε περίπτωση απόρριψης.

Ανάπτυξη ψηφιακής πλατφόρμας διαχείρισης δεδομένων

Εγκατάσταση και πλήρης αξιοποίηση της ψηφιακής πλατφόρμας EMMERA εντός του 2027 στο πλαίσιο περιφερειακής συνεργασίας Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ για τη συγκέντρωση, καταγραφή, παρακολούθηση και ανάλυση όλων των αναφορών, δειγματοληψιών, ελέγχων, πηγών κινδύνου και δεικτών απόδοσης (KPIs).

Πλάνο με 15 εξειδικευμένες δράσεις μετά το περιστατικό στη Μονή

Πέραν των πιο πάνω βασικών δράσεων και λαμβάνοντας υπόψη τα πρόσφατα περιστατικά ρύπανσης που σημειώθηκαν (π.χ. περιστατικό στον Σταθμό Επεξεργασίας Λυμάτων στη Μονή) και κατόπιν εισηγήσεων από εμπλεκόμενους φορείς (π.χ. αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, επιστημονικοί φορείς, οργανωμένα σύνολα, ευρύτερο κοινό κτλ), διαμορφώθηκε νέο πλαίσιο δράσεων το οποίο περιλαμβάνει15 στοχευμένες δράσεις και δύναται να συμπεριλάβει και νέες.

1. Καταγραφή υφιστάμενης κατάστασης

1.1 Ενιαίο τemplate αποτύπωσης: Αποστολή και συμπλήρωση ερωτηματολογίου από όλες τις Αρχές για καταγραφή αρμοδιοτήτων, προσωπικού, ελέγχων και συμβάσεων (ΥΦΥΝ/  Επιτροπή για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Θαλάσσιας Ρύπανσης- ΕΠΑΘαΡ).

1.2 Ενιαία χαρτογράφηση ελέγχων: Ενοποίηση στοιχείων για εντοπισμό συχνότητας ελέγχων, επικαλύψεων και κενών κάλυψης (ΥΦΥΝ/ΕΠΑΘαΡ).

2. Ενοποίηση δεδομένων μέσω πλατφόρμας EMMERA

2.1 Συμβατική υλοποίηση: Έναρξη 1ου συμβατικού έτους EMMERA (02/10/2026–01/10/2027) από το Πανεπιστήμιο Frederick.

2.2 Ενεργοποίηση ροών δεδομένων: Σύνδεση workflows περιστατικών, web forms και APIs για σταδιακή ένταξη φορέων.

2.3 Ενσωμάτωση περιβαλλοντικών δεδομένων: Καταχώριση τακτικών/έκτακτων δειγματοληψιών και νερών κολύμβησης πριν από τη θερινή περίοδο.

2.4 Εφαρμογή πολιτών & διαφάνεια: Λειτουργία εφαρμογής αναφορών και δημόσιας ενημέρωσης για την κατάσταση υδάτων έως τις 30/04/2027.

3. Επιστημονική υποστήριξη Ομάδας Εποπτείας και Συντονισμού Αντιμετώπισης Ρύπανσης (ΟΕΣΑΡ)

3.1 Έναρξη υπηρεσίας: Ενεργοποίηση συμβατικών παραδοτέων (communication/KPI framework, Concept Note/Gantt) από την Κοινοπραξία Frederick + MER.

3.2 Συνεχής παρακολούθηση: Διεξαγωγή 6μηνιαίου κύκλου αξιολόγησης προόδου, εντοπισμού καθυστερήσεων και υποβολής βελτιωτικών εισηγήσεων.

4. Βέλτιστη αξιοποίηση πόρων

4.1 Μητρώο διαθέσιμων μέσων: Καταγραφή σκαφών, drones, εξοπλισμού και προσωπικού όλων των εμπλεκόμενων Αρχών (ΑΛΚ, Λιμενική, ΤΑΘΕ, Τμήμα Περιβάλλοντος, Τοπικές Αρχές).

4.2 Κοινός risk-based προγραμματισμός: Συντονισμός περιπολιών και επιθεωρήσεων βάσει εκτίμησης κινδύνου.

4.3 Διερεύνηση εξωτερικής χρηματοδότησης: Υποβολή προτάσεων σε ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα και χορηγίες (Frederick University / ΕΟΑ Λεμεσού).

5. Καθορισμός ρόλων και λογοδοσίας

5.1 Επίσημη έγκριση master plan: Συμφωνία όλων των φορέων επί των KPIs, των προθεσμιών και των αποδεικτικών ολοκλήρωσης.

5.2 Δίμηνη ανασκόπηση ΕΠΑΘαΡ: Θεσμοθέτηση τακτικών συνεδριάσεων για παρακολούθηση καθυστερήσεων και λήψη διορθωτικών μέτρων.

6. Πλήρης έλεγχος χερσαίων πηγών

6.1 Έρευνα ακτογραμμής: Φυσική και τεχνική έρευνα σε όλη την ακτογραμμή για εντοπισμό κάθε σωλήνα, αγωγού, οχετού ή ρέματος.

6.2 Ενιαίο μητρώο εκροών: Γεωγραφική και φωτογραφική καταγραφή (GPS) όλων των land-to-sea σημείων στο EMMERA.

6.3 Έλεγχος αδειοδότησης: Διασταύρωση εκροών με υφιστάμενες άδειες και εντοπισμός μη αδειοδοτημένων σημείων (Τμήμα Περιβάλλοντος).

6.4 Στοχευμένοι έλεγχοι premises: Επιθεωρήσεις σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, εργοτάξια (dewatering) και παράκτιες αναπτύξεις.

6.5 Risk classification: Κατάταξη πηγών σε κατηγορίες επικινδυνότητας και καθορισμός συχνότητας δειγματοληψιών.

6.6 Υποθαλάσσιες έρευνες: Χρήση ROV και δυτών για έλεγχο μη ορατών ή αβέβαιων υποθαλάσσιων εκροών.

6.7 Διορθωτικές ενέργειες: Αυστηρό πρωτόκολλο συμμόρφωσης και επιβολής κυρώσεων για κάθε παράβαση.

7. Στοχευμένες δειγματοληψίες υδάτων

7.1 Κοινό sampling plan: Ανασχεδιασμός σημείων και συχνότητας λήψης δειγμάτων βάσει ιστορικού ρύπανσης (Τμήμα Περιβάλλοντος / ΤΑΘΕ).

7.2 Ενισχυμένη κάλυψη hotspots: Αύξηση ελέγχων σε ευαίσθητες περιοχές, όπως το Lady’s Mile και η Μονή.

8. Συντονισμένη θαλάσσια επιτήρηση

8.1 Πρόγραμμα drones & περιπολιών: Συντονισμένη αεροπορική και θαλάσσια επιτήρηση (ΑΛΚ drones, EMSA, Λιμενική Αστυνομία).

8.2 Διαχείριση αποδεικτικού υλικού: Πρωτόκολλο αξιοποίησης φωτογραφικού και βιντεοληπτικού υλικού για νομικές ενέργειες.

9. Αυστηρός έλεγχος λιμένα και αγκυροβολίου

9.1 Σχέδιο ελέγχων πλοίων: Εντατικοποίηση επιθεωρήσεων σε εμπορικά πλοία, πλοία σε ακινησία (laid-up) και κατά την παράδοση καυσίμων/αποβλήτων (ΥΦΥΝ / ΑΛΚ).

9.2 Απαγόρευση απορρίψεων: Συστηματικός έλεγχος για απορρίψεις λυμάτων/φαιών υδάτων και χημικές αναλύσεις ευρημάτων.

9.3 Αξιολόγηση κινδύνου αγκυροβολίου: Τεχνική, επιχειρησιακή και νομική μελέτη κινδύνων, περιλαμβανομένης της εξέτασης καθορισμού ελάχιστης απόστασης αγκυροβολίας.

10. Έλεγχος ακτοπλοϊκών & μικρών σκαφών αναψυχής

10.1 Μητρώο σκαφών & μαρινών: Καταγραφή τουριστικών σκαφών, μαρινών και διαθέσιμων υποδομών παραλαβής λυμάτων (reception facilities).

10.2 Επαλήθευση παράδοσης αποβλήτων: Στοχευμένοι έλεγχοι παραστατικών παράδοσης λυμάτων από τα σκάφη.

10.3 Ψηφιακή παρακολούθηση: Τεχνική αξιολόγηση τοποθέτησης αισθητήρων/ψηφιακών καταγραφέων σε σκάφη.

11. Έλεγχος λοιπών θαλάσσιων δραστηριοτήτων

11.1 Ενιαίο μητρώο αδειών: Καταγραφή μονάδων υδατοκαλλιέργειας, αφαλάτωσης, ενεργειακών έργων και θαλάσσιων σπορ (ΤΑΘΕ / Τμήμα Περιβάλλοντος).

11.2 Αξιολόγηση περιβαλλοντικού κινδύνου: Επαλήθευση της επάρκειας των περιβαλλοντικών όρων λειτουργίας τους.

12. Θεσμικές και νομοθετικές βελτιώσεις

12.1 Μητρώο εισηγήσεων: Συγκέντρωση και ιεράρχηση όλων των θεσμικών προτάσεων των υποεπιτροπών.

12.2 Επιχειρησιακά πρωτόκολλα (SOPs): Καθορισμός σαφών διαδικασιών εμπλοκής Αρχών ανά τύπο περιστατικού ρύπανσης.

12.3 Νομοθετικές προωθήσεις: Επίσημη διαβίβαση και παρακολούθηση νομοσχεδίων στα αρμόδια Υπουργεία.

12.4 Σωρευτική επιβάρυνση: Συνυπολογισμός της συνολικής περιβαλλοντικής καταπόνησης κατά την αδειοδότηση νέων έργων.

13. Ενημέρωση και συμμετοχή πολιτών

13.1 Πρωτόκολλο δημόσιας ενημέρωσης: Διαδικασία άμεσης ανακοίνωσης επιβεβαιωμένων περιστατικών και των διορθωτικών ενεργειών.

13.2 Citizen communication function: Ενεργοποίηση της δημόσιας λειτουργίας του EMMERA για πληροφόρηση των πολιτών.

14. Ενίσχυση τοπικής ετοιμότητας πρώτης ανταπόκρισης

14.1 Ορισμός SLA με τοπικές αρχές: Καθορισμός ρόλων, χρόνου ανταπόκρισης και ορίων δράσης των Δήμων.

14.2 Εξοπλισμός και πόροι: Προσδιορισμός αναγκών σε προσωπικό, σκάφη, drones και εκπαίδευση για μικρά περιστατικά.

14.3 Επιχειρησιακή ενεργοποίηση: Πλήρης ενεργοποίηση και δοκιμαστική άσκηση της υπηρεσίας πριν από τη θερινή περίοδο.

15. Διορθωτικές παρεμβάσεις σε hotspots

15.1 Μητρώο περιοχών αποκατάστασης: Ιεράρχηση σημείων που απαιτούν άμεση φυσική ή τεχνική παρέμβαση.

15.2 Αγωγός ομβρίων κάθετου δρόμου (Ακρωτήρι): Καθαρισμός του οχετού και εγκατάσταση μόνιμης αντλίας (χειροκίνητης ή με αισθητήρα) από τον ΕΟΑ Λεμεσού για αποτροπή παράνομων εκροών.

15.3 Μονάδα βιολογικής επεξεργασίας λυμάτων Μονής: Σχεδιασμός και κατασκευή δεξαμενής έκτακτης ανάγκης έως τις 31/03/2027 από τον ΕΟΑ Λεμεσού, με στόχο την πλήρη αντικατάσταση/ακύρωση του υφιστάμενου αγωγού έκτακτης ανάγκης.