…καμιά φορά, παίζοντας με αυτούς. Διαστρεβλώνοντάς τους. Όπως βλέπουμε να γίνεται σε περιόδους πολέμου, όπως τώρα στο Ισραήλ. Και οι δύο πλευρές έχουν το «χάρισμα», αλλά μακράν καλύτεροι είναι οι τζιχαντιστές της Χαμάς κι όσοι τους υποστηρίζουν. Ακόμα και ονομαζόμενες «ανθρωπιστικές» και μη κυβερνητικές οργανώσεις που φροντίζουν να τροφοδοτούν τα μέσα ενημέρωσης με τις διαμφισβητούμενες πληροφορίες και δημοσιεύσεις τους.
Για αυτό, η στήλη έχει μια δικλίδα ασφαλείας, που πολλές φορές με έχει προστατεύσει από fake news. Λέγεται Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), το οποίο, πολλά χρόνια πριν, δημιούργησε εσωτερικά ένα ad-hoc τμήμα, που παρακολουθεί τα κοινωνικά δίκτυα και κάνει ενδελεχή έλεγχο πληροφοριών (fact-checking).
Τον Ιούνιο του 2019, παρακολούθησα τις εργασίες της Συνόδου του Παγκόσμιου Δικτύου Διευθυντικών Στελεχών μεγάλων μέσων ενημέρωσης (GEN, Global Editors Network), στην Αθήνα. Σε αυτήν, η αξιοπιστία των πληροφοριών που μεταδίδονται και σχολιάζονται από τα ΜΜΕ –και που βεβαίως χρησιμοποιούνται κατά το δοκούν από άπειρους … ενδιαφερόμενους– ήταν από τα βασικά θέματα.
Στην εποχή των ακραίων ειδησεογραφικών φαινομένων, το ερώτημα είναι τι κάνει ο δημοσιογράφος και το μέσον το οποίο εκπροσωπεί για να προστατεύσει και τον εαυτό του, αλλά κυρίως το κοινό του από τέτοιες κακοτοπιές;
Τέθηκε ευθέως το ερώτημα σε εκείνη τη σύνοδο. Η Σόφι Νίκολσον, υποδιευθύντρια του τμήματος του AFP που παρακολουθεί τα κοινωνικά δίκτυα και ηγείται της ομάδας που κάνει έλεγχο πληροφοριών (fact-checking), περιέγραψε πώς το πρακτορείο, από τις γαλλικές εκλογές το 2017 με την επικράτηση Μακρόν, άρχισε να εστιάζει στην ακρίβεια των μεταδιδόμενων ειδήσεων, κυρίως στις αναρτήσεις των σόσιαλ μίντια.
«Εκπαιδεύουμε το προσωπικό πώς να χρησιμοποιεί διάφορα εργαλεία (κυρίως ντίτζιταλ) αλλά και ορισμένες πρακτικές μεθόδους για το fact checking. Περίπου 40 δημοσιογράφοι του οργανισμού σε όλο τον κόσμο απασχολούνται αποκλειστικά με αυτό και αναρτούν θέματα που ανακαλύπτουν ότι είναι ψεύτικα».
Αυτή, θα αναρωτηθεί κάποιος, δεν είναι έτσι κι αλλιώς η δουλειά του δημοσιογράφου;
Η Νίκολσον απαντά ότι τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει δραματικά ο τρόπος δουλειάς μας. Τώρα, κοιτάμε και την online πληροφόρηση για θέματα που γίνονται viral, και τα τσεκάρουμε. Θέματα που «φεύγουν» μ’ ένα κλικ, με φοβερή ταχύτητα και σε τρομερό όγκο (κτυπήματα) και που, ίσως, επηρεάζουν ακόμα και την άσκηση της πολιτικής – την ατζέντα της.
Τον Νοέμβριο του 2017 η κυβέρνηση του Καναδά ανακοίνωσε ότι σε 3 χρόνια θα υποδεχτεί και θα ενσωματώσει στην κοινωνία της 1 εκατ. πρόσφυγες από άλλες χώρες. Σημαντική είδηση. Άλλες χώρες κλείνουν τα σύνορά τους. Ο Καναδάς τα ανοίγει. Μεταδόθηκε από όλα τα σοβαρά πρακτορεία ειδήσεων και ΜΜΕ και «ταξίδεψε παντού».
Κάποια στιγμή, η ομάδα της κ. Νίκολσον, διάσπαρτη σε διάφορα μέρη του κόσμου, άρχισε να παρατηρεί μια «διαφορετική διαχείριση» της συγκεκριμένης είδησης σε πολλές χώρες, που, μάλιστα, απέφερε πολλαπλάσια κτυπήματα από την αρχική.
«Ο πρωθυπουργός του Καναδά ζητά από τη Νιγηρία ένα εκατομμύριο μετανάστες», έγραφε ενημερωτικό site αφρικανικής χώρας. Η είδηση έκανε «μπαμ». Ήταν επί μέρες στις «πιο δημοφιλείς». Και μπήκε και στην πολιτική ατζέντα, με δηλώσεις μελών της κυβέρνησης, της αντιπολίτευσης και άλλων.
Μετά από λίγες μέρες, η ίδια είδηση, με ακριβώς τον ίδιο τίτλο, για άλλη χώρα, την Κένυα. Viral και αυτή. Σχεδόν ταυτόχρονα, η είδηση έσκασε πάλι, τούτη τη φορά από Ασία. Ό,τι και ο πρόεδρος των Φιλιππίνων, Ροντρίγκο Ντουτέρτε, δέχτηκε αίτημα από τον Τζάστιν Τριντό να του στείλει στον Καναδά ένα εκατομμύριο Φιλιππινέζους μετανάστες!
Όλα αυτά, λοιπόν, εντοπίζονται με το cross-check, που στην ουσία διασταυρώνει τις πληροφορίες του AFP με εκείνες που βλέπουν σε δεδομένες στιγμές να μεταδίδονται στο διαδίκτυο.
Το Γαλλικό Πρακτορείο έχει παρουσία σε περισσότερες από 150 χώρες και απασχολεί περίπου 1.500 δημοσιογράφους, 80 διαφορετικών εθνικοτήτων. Για αυτό και να το προτιμάτε, στα μεγάλα, αλλά και στα μικρά θέματα.
(*) Σήμερα, λοιπόν, δεν παραθέτουμε αριθμούς. Περιγράφουμε τα τρωτά τους, αλλά και τους μηχανισμούς που τους επιβεβαιώνει ή τους διαψεύδει…
