Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ για μια συμφωνία δεν σταμάτησαν ποτέ τις τελευταίες μέρες. Η πιθανότητα μιας νέας συμφωνίας μεταξύ τους επανέρχεται στο διεθνές προσκήνιο, σε μια περίοδο όπου η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε διαρκή αναταραχή και η παγκόσμια οικονομία παραμένει ευάλωτη σε γεωπολιτικούς κραδασμούς. Παρά τις αντιφάσεις και τα εμπόδια, οι πρόσφατες διπλωματικές κινήσεις δείχνουν ότι οι δύο πλευρές εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο επαναπροσέγγισης με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, της Αιγύπτου και της Τουρκίας. Μια τελευταία είδηση μιλά για επίσκεψη στην Τεχεράνη του αρχηγού των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγού Asim Munir. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει συμφωνία, αλλά και τι θα σημαίνει αυτή για την ευρύτερη διεθνή σκηνή.
Το γεγονός ότι οι συνομιλίες είναι έμμεσες και διεξάγονται μέσω τρίτων χωρών αντανακλά το βάθος της δυσπιστίας που χαρακτηρίζει τις δύο πλευρές. Παρά τις ενδείξεις προόδου, επισημαίνεται ταυτόχρονα παραμένουν «σημαντικά κενά». Το Ιράν, από την πλευρά του, αποφεύγει τις δημόσιες δεσμεύσεις, επιμένοντας στην ανάγκη άρσης κυρώσεων και σεβασμού της κυριαρχίας του. Διαμορφώνεται η εικόνα μιας διαδικασίας που κινείται, αλλά δεν έχει ακόμη αποκτήσει σταθερή κατεύθυνση. Ενδιαφέρον για μεσολάβηση έδειξαν η Κίνα και η Ρωσία.
Σε αυτό το τοπίο δυσπιστίας προστίθενται και οι αλλοπρόσαλλες δηλώσεις το Τραμπ του στυλ «Ανοίγω τα Στενά του Ορμούζ για την Κίνα, «ο πρόεδρος Σι θα μου δώσει μια μεγάλη, ζεστή αγκαλιά όταν φτάσω εκεί σε λίγες εβδομάδες. Συνεργαζόμαστε έξυπνα και πολύ καλά! Δεν είναι καλύτερο από το να πολεμάμε; ΑΛΛΑ, ΘΥΜΗΘΕΙΤΕ, είμαστε πολύ καλοί στον πόλεμο, αν χρειαστει, πολύ καλύτεροι από οποιονδήποτε άλλο!!!»Την ανάγκη φιλοτιμία ποιούμενος φυσικά, γιατί δεν μπορούσε να εμποδίσει τα κινεζικά πλοία. Είναι και οι επιθέσεις εναντίον του Πάπα και οι αναρτήσεις του ως Ιησού και άλλες αστειότητες.
Οι διαπραγματεύσεις αγγίζουν τρεις πυλώνες που εδώ και χρόνια αποτελούν πηγή έντασης:πυρηνικό πρόγραμμα, οικονομικές κυρώσεις, περιφερειακή επιρροή. Στο πυρηνικό πρόγραμμα οι ΗΠΑ επιδιώκουν αυστηρούς περιορισμούς και ενισχυμένη επιτήρηση. Το Ιράν ζητά εγγυήσεις ότι δεν θα επαναληφθεί η μονομερής αποχώρηση των ΗΠΑ από μια μελλοντική συμφωνία και επιμένει στον εμπλουτισμό ποσοτήτων ουρανίου. Για τις οικονομικές κυρώσεις η Τεχεράνη θεωρεί την άρση τους απαραίτητη για την οικονομική της ανάκαμψη. Η Ουάσιγκτον θέλει σταδιακή και υπό όρους άρση. Για την περιφερειακή επιρροή ο ρόλος του Ιράν σε Συρία, Ιράκ, Λίβανο και Υεμένη αποτελεί σημείο έντονης ανησυχίας για ΗΠΑ και Ισραήλ αλλά το Ιράν δεν θα εγκαταλείψει τους συμμάχους του
Η πολυπλοκότητα αυτών των ζητημάτων καθιστά δύσκολη την επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας, αλλά αφήνει περιθώριο για μια πιο περιορισμένη, σταδιακή προσέγγιση. Ως προς τις διεθνείς αντιδράσεις υπάρχει μια επιφυλακτική αισιοδοξία αλλά και ένας σκεπτικισμός για τη δυνατότητα κατάληξης σε μια συμφωνία.
Η Ευρώπη το μόνο που κάνει είναι να «συσκέπτεται» και να αερολογεί. Ουσιαστικά είναι ανύπαρκτη. Κατά κανόνα καταδικάζει το Ιράν και σιωπά για τις βιαιότητες του Ισραήλ, ειδικά στο Λίβανο, όπου δεν δολοφονούνται μόνο μουσουλμάνοι αλλά και χριστιανοί.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας Ιράν-ΗΠΑ με ανησυχία, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα ενισχύσει την ιρανική επιρροή και θα αφήσει ανοιχτό το πυρηνικό ζήτημα.
Τα κράτη του Κόλπου βλέπουν ταυτόχρονα κίνδυνο και ευκαιρία: φόβο για ενίσχυση της Τεχεράνης, αλλά και αποκλιμάκωση που την έχουν ανάγκη σε μια περιοχή που έχει πληγεί από συγκρούσεις και χρειάζεται ανοικοδόμηση.
Η Κίνα και η Ρωσία υποστηρίζουν την ιδέα μιας συμφωνίας, καθώς θα ενίσχυε τη δική τους επιρροή στην περιοχή και θα περιόριζε την αμερικανική μονομέρεια.
Μια συμφωνία θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις παγκόσμιες αγορές, ειδικά τις τιμές του πετρελαίου, μέσω αύξησης της ιρανικής παραγωγής. Θα επηρεαστούν επίσης οι διεθνείς επενδύσεις, εφόσον αρθούν ή χαλαρώσουν οι κυρώσεις όπως και οι διεθνείς εμπορικές σχέσεις, ιδιαίτερα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Από την άλλη πλευρά, η απουσία συμφωνίας θα διατηρούσε την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας και θα ενίσχυε τον κίνδυνο περιφερειακών συγκρούσεων.Το ερώτημα είναι πόσο ρεαλιστική είναι μια συμφωνία αυτή τη στιγμή.
Η ουδέτερη αποτίμηση είναι ότι οι πιθανότητες υπάρχουν, αλλά δεν είναι πολύ μεγάλες. Οι δύο πλευρές έχουν κίνητρα να προχωρήσουν, αλλά και σημαντικούς εσωτερικούς περιορισμούς. Στις ΗΠΑ, η πολιτική σκηνή είναι βαθιά πολωμένη γύρω από το ζήτημα του πολέμου ενώ στο Ιράν, οι σκληροπυρηνικές τάσεις παραμένουν ισχυρές και επιφυλακτικές απέναντι σε κάθε συμβιβασμό.
Η συμφωνία, αν υπάρξει, πιθανότατα θα είναι σταδιακή, περιορισμένης εμβέλειας και υπό συνεχή αξιολόγηση για να πηγαίνει παραπέρα. Αυτός που χρειάζεται πάντως επειγόντως τη συμφωνία είναι ο Τραμπ. Με τον πληθωρισμό και τις τιμές των καυσίμων να αυξάνονται και την εκλογική βάση του να αντιδρά έντονα, με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν μια συμφωνία του είναι απαραίτητη. Έχει ήδη υποστεί μια στρατηγική ήττα και συνέχιση του πολέμου δεν πρόκειται να του αποφέρει τίποτε περισσότερο. Εκτός και αν ο Νετανιάχου και το Ισραήλ τον σύρουν ακόμη πιο βαθιά στο χάος.
Συμπέρασματικά, η ευκαιρία συμφωνίας υπάρχει αλλά θα εξαρτηθεί περισσότερο από την αμερικανική διαχείριση. Η πιθανή συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν είναι ούτε βέβαιη αλλά ούτε και απίθανη. Είναι πάντως μια ευκαιρία που προκύπτει από την ανάγκη σταθερότητας σε μια περιοχή που επηρεάζει ολόκληρο τον κόσμο.
Σε μια εποχή όπου η διεθνής σκηνή χαρακτηρίζεται από ρευστότητα, μια συμφωνία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάσα σταθερότητας και για την Ελλάδα και την Κύπρο.Ειδικά όσο πλησιάζει η τουριστική περίοδος με τις παράπλευρες ζημιές που προκαλεί ο πόλεμος.Υπό τον όρο ότι θα αντιμετωπίσουν την εσωτερική πολιτική κρίση με τα σκάνδαλα και τη διαφθορά που τις ταλανίζουν. Και ότι θα υιοθετήσουν μια εξωτερική πολιτική που θα ξεφεύγει από την εξάρτηση και μια παροιμιώδη μονοδιάστατη πορεία που δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα τους.
ΥΓ Ανυπαρξία κράτους και θεσμών με το τελευταίο σκάνδαλο στην Κύπρο. Κάθε μέρα μεγαλώνει η σύγχυση και το θέατρο του παράλογου. Δεν υπάρχουν άμεσες, ταυτόχρονες και συντονισμένες ενέργειες διερεύνησης του. Τόσοι πρωταγωνιστές, πολύ πιο σημαντικοί, μπλεγμένοι στο σκάνδαλο, μόνο τον Κληρίδη βρήκαν να ερευνήσουν με δικαστικό ένταλμα. Στο μεταξύ τηλέφωνα χάνονται, μαρτυρικό υλικό αλλοιώνεται ή καταστρέφεται, δεν φαίνεται να υπάρχει σοβαρή προσπάθεια διερεύνησης. Και στην κοινωνία δημιουργείται η εντύπωση ότι μάλλον γίνεται προσπάθεια συγκάλυψης. Κι αυτό γιατί φαίνεται να υπάρχει διασύνδεση με παλιότερα σκάνδαλα που πάνε ως το χρηματιστήριο, τον Βγενόπουλο, την focus, τις τράπεζες και άλλα.
Αν και αυτή τη φορά δεν υπάρξει πλήρης διαφάνεια και αν δεν αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στο κράτος και τους θεσμούς, η Κύπρος θα υποστεί διεθνώς μεγάλη ζημιά. Σε μια στιγμή που θέλουμε να διαπραγματευτούμε το Κυπριακό, και εκεί χωρίς πυξίδα και στρατηγική, και με την Τουρκία να μας απειλεί συνεχώς και για άλλη μια φορά να επεμβαίνει στη νεκρή ζώνη, μας ταλανίζει ανίκητη η διαφθορά που εξευτελίζει διεθνώς την Κύπρο και υποσκάπτει τα θεμέλια του κράτους δικαίου.
*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας. Email stephanos.constantinides@gmail.com
