Διάβασα κι εγώ το πολυσυζητημένο μανιφέστο 22 σημείων της διαβόητης εταιρείας τεχνολογίας Palantir στο Χ και ας πούμε ότι βρίσκω αναμενόμενο τον σάλο που προκάλεσε, δεδομένου ότι ο νους μας εξακολουθεί ακόμη να δυσκολεύεται να μεταβολίσει το γεγονός ότι διάγουμε την εποχή της απόλυτης κυνικότητας και ιταμότητας.
Η Palantir δεν δίστασε στο σημείωμα αυτό να «συνοψίσει» το πολύκροτο βιβλίο «The Technological Republic» που έγραψε ο ίδιος ο CEO της, Άλεξ Καρπ, σε συνεργασία με τον επικεφαλής εταιρικών υποθέσεων Νίκολας Ζαμίσκα.
Δεν χρειαζόμασταν βέβαια τους «τεχνοφεουδάρχες» για να μας επιβεβαιώσουν τη φουκωική διαίσθηση ότι γνώση και εξουσία δεν είναι έννοιες ξεχωριστές. Σ’ αυτή την κρίση ειλικρίνειας (μεταξύ κατεργαραίων) της Palantir, υποβόσκει κάτι σχεδόν… ανακουφιστικό. Σε μια εποχή όπου η εξουσία προτιμά να κρύβεται πίσω από λέξεις όπως «καινοτομία», «πλατφόρμα», «εργαλεία» κ.ο.κ., αυτός ο αμφιλεγόμενος κολοσσός της ανάλυσης δεδομένων (που έχει συμβάσεις με μη εξαιρετέες κυβερνήσεις, ένοπλες δυνάμεις και επιχειρήσεις ανά τον κόσμο), επιλέγει να βγει από την ντουλάπα και να μας πει ανοιχτά τι πιστεύει. Και πιστεύει ότι πλέον έχουμε περάσει στην εποχή που η τεχνολογία είναι και επίσημα πεδίο σύγκρουσης.
Η αίσθηση είναι σαν να βρισκόμαστε μέσα σε μια ταινία επιστημονικής φαντασίας όπου ο φωτισμός ανεπαίσθητα αλλάζει και ξαφνικά συνειδητοποιούμε ότι πλέουμε στην καρδιά της δυστοπίας. Τόσες και τόσες τέτοιες ταινίες έχουμε παρακολουθήσει, από το «1984», το «Blade Runner», το «Brazil», το «RoboCop» και τον «Εξολοθρευτή», μέχρι το «Gattaca», το «Minority Report», το «Matrix» και το πιο πρόσφατο «Snowpiercer». Ε, όλες έχουν αρχίσει να ωχριούν μπροστά στην πραγματικότητα! Εκείνοι που «Ζουν ανάμεσά μας», όπως στην ταινία του Κάρπεντερ, δεν έχουν πλέον ανάγκη να κρύβονται και τους βλέπουμε χωρίς ειδικά γυαλιά.
Η Palantir παραδέχεται αφοπλιστικά ότι στόχος της είναι να επιβάλει την πεποίθηση πως η εποχή της «ήπιας ισχύος» τελείωσε και ότι στην 3η δεκαετία του 21ου αιώνα η δημοκρατία, για να επιβιώσει, πρέπει πέρα από υψηλής τεχνολογίας φονικές μηχανές να οπλιστεί και με λογισμικό. Με άλλα λόγια, η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι η πυρηνική βόμβα της εποχής μας.
Δεν μιλάμε για μια απλή και ουδέτερη τεχνολογική παρέμβαση, αλλά για μια εξόχως πολιτική νέα αφήγηση για τη δημοκρατία, όπου η Silicon Valley οφείλει να εγκαταλείψει τον ρόλο του «παρόχου εργαλείων» και να επιστρατευτεί επίσημα ως ενεργός βραχίονας της κρατικής ισχύος. Ο Ψυχρός Πόλεμος του σήμερα δεν χαρακτηρίζεται από την πυρηνική αποτροπή, αλλά το Δόγμα της MAD, της Αμοιβαία Εξασφαλισμένης Καταστροφής, τέμνει πλέον μια αντίστοιχη λογική με όπλα τεχνητής νοημοσύνης.
Θα υπέθετα ότι αυτά τα λέει το ίδιο το ΑΙ που έχει ήδη αναλάβει τα ηνία και προσπαθεί να μας προειδοποιήσει ή να μας φέρει προ τετελεσμένων, αν δεν ήμουν πεπεισμένος ότι μόνο ο άνθρωπος μπορεί να είναι τόσο κτηνωδώς κυνικός. Το αφήγημα της Palantir στηρίζεται στην παραδοχή πως ο κόσμος έχει πλέον μπει σε μια φάση αναπόφευκτου, μη αναστρέψιμου ανταγωνισμού, όπου η ανάπτυξη «σκοτεινών» εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης είναι μονόδρομος. Άρα το μόνο ερώτημα που μένει είναι ποιος θα προλάβει, που έχει να κάνει με τη διαχείριση μιας προδιαγεγραμμένης συνθήκης. Λες κι η Ιστορία είναι κάτι που ρέει μόνο του, ανεξάρτητα από εμάς.
Το Δόγμα της Palantir άπτεται μιας συνεκτικής πολιτικής θεωρίας που μετακινεί το κέντρο βάρους από τη δημοκρατική πολυφωνία προς την ανάγκη συνοχής, πειθαρχίας και ισχύος. Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι μια εκπεφρασμένη καχυποψία απέναντι στον πλουραλισμό, η πεποίθηση ότι η πολλαπλότητα απόψεων και αξιών σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο δεν συνιστά πηγή δύναμης αλλά αδυναμίας.
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι της συγκέντρωσης «όπλων» τεχνητής νοημοσύνης έχει ήδη προηγηθεί μια υπερσυγκέντρωση δεδομένων και μια ικανότητα μετατροπής ενός ασύλληπτου όγκου διάσπαρτης πληροφορίας σ’ ένα συνεκτικό σύστημα γνώσης. Εκεί είναι που παράγεται πλέον η πραγματική ισχύς. Ένα εργαλείο ταξινόμησης, διασύνδεσης και αξιοποίησης των δεδομένων είναι συγκεντρωτικό και πανίσχυρο. Αυτός που το ελέγχει μπορεί να προβλέπει, να παρεμβαίνει, να κατευθύνει.
Η υποδομή που αξιοποιεί την ΤΝ προκύπτει μέσα από ένα πανίσχυρο πλέγμα συγκεκριμένων σχέσεων εξουσίας, στο οποίο συμπράττουν σχεδόν αδιαχώριστα κράτη και εταιρείες (που εμφανίζονται ως «πάροχοι λύσεων), οδηγώντας και σε μια σύγχρονη μορφή τεχνοδιαπλοκής που κάνει τις προηγούμενες να μοιάζουν σχεδόν πταισματικές.
Υπενθυμίζω ότι δεν διαβάζετε αυτή τη στιγμή ένα διήγημα επιστημονικής φαντασίας ή μια ακραία θεωρία. Η τεχνολογία αυτή έχει ήδη εφαρμοστεί, λ.χ. σε στρατιωτικά συστήματα που βασίζονται σε ανάλυση δεδομένων και αλγορίθμους που χρησιμοποιούνται για εντοπισμό και επιλογή στόχων. Αυτό αλλάζει την ίδια τη φύση της βίας. Την κάνει πιο γρήγορη, πιο συστηματική, πιο αποτελεσματική και λιγότερο εξαρτημένη από την άμεση ανθρώπινη κρίση. Σε αντίθεση με την πυρηνική ισορροπία, που βασίζεται στο ότι η χρήση των όπλων ήταν σχεδόν αδιανόητη, τα νέα αυτά εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιούνται διαρκώς, σε μικρότερη κλίμακα, χωρίς το ίδιο πολιτικό κόστος. Αυτό δεν οδηγεί απαραίτητα σε σταθερότητα, αλλά σε μια πιο διάχυτη και συχνή χρήση αυτοματοποιημένης βίας.
Ακόμη μια ενδιαφέρουσα πτυχή είναι ότι η τεχνολογία, εκτός από το να πλήττει στόχους, χρησιμοποιείται κατά κόρον – μέσα από αλγορίθμους, πλατφόρμες, deepfakes, bots- για να παράγει, να διαχειρίζεται και να διακινεί πληροφορίες, να κατασκευάζει συναίνεση και να διαμορφώνει συνειδήσεις και αντιλήψεις, μαζί με την εικόνα του τι θεωρούμε πραγματικό και πώς αυτό ερμηνεύεται. Εν προκειμένω, εδώ μας πλασάρει μια αναδιοργάνωση της δημοκρατίας γύρω από την έννοια της διαρκούς απειλής.
Άρα, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο ποιος και για ποιο σκοπό θα έχει τα πιο προηγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως αναφέρει το σημείο 5 του μανιφέστου της Palantir. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και ποιος διαμορφώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτά τα συστήματα αποκτούν νόημα- και «σκοπό».
Δεν μπορεί να είναι προϋπόθεση της δημοκρατίας η συγκέντρωση μιας ισχύος που περνά μέσα από ιδιωτικές υποδομές και αδιαφανείς μηχανισμούς και στην ουσία υπονομεύει την ίδια τη δημοκρατία. Η αντίφαση είναι τόσο κραυγαλέα που δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης. H δημοκρατία δεν θα σωθεί υιοθετώντας τη λογική της πολιορκίας. Ή, καλύτερα, δεν αξίζει να σωθεί.
Ελεύθερα, 26.4.2026
