Δεν βρήκα τελικά το βιβλίο που έψαχνα χθες στη βιβλιοθήκη μου, έπεσα όμως πάνω στις «Ισπανικές Θερμοπύλες» («Spanish Thermopylae»), ένα βιβλίο γραμμένο στα αγγλικά, του εκπαιδευτικού και ιστορικού Paul Philippou Strongos, Κύπριου δεύτερης γενιάς γεννημένου στην Αγγλία που θυμίζει τη ξεχασμένη και άγνωστη για πολλούς, ιστορική σχέση Κύπρου – Ισπανίας. Πρόκειται για μια ενδελεχή και αξιόπιστη έρευνα για τους 57 Κύπριους εθελοντές του Ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου (1936-1939). Σημειώνω ότι δεν επρόκειτο για Κύπριους που ζούσαν στην Κύπρο, αλλά για μετανάστες, κυρίως στο Λονδίνο και μερικούς στις ΗΠΑ και στον Καναδά. Το βιβλίο βασίζεται σε συνεντεύξεις με συγγενείς εθελοντών και ιστορικούς και σε συστηματική πολύχρονη έρευνα του συγγραφέα στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, την Αμερική, τη Ρωσία, την Κύπρο και αλλού.
Συμπτωματικά, συμπληρώνονται αυτές τις μέρες 15 χρόνια από τον Ιούνιο 2011 που τοποθετήθηκε στο κοιμητήριο της περιοχής Fuencarral της Μαδρίτης, όπου είναι θαμμένοι οι πεσόντες των Διεθνών Ταξιαρχιών κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο, τιμητική πλάκα «στη μνήμη των Κυπρίων εθελοντών που αγωνίσθηκαν και θυσίασαν τη ζωή τους για την υπεράσπιση της δημοκρατίας στην Ισπανία», όπως γράφει η σχετική επιγραφή στην ελληνική και την ισπανική γλώσσα.
Πρόκειται για 19 συμπατριώτες μας που συμμετείχαν στον Ισπανικό Εμφύλιο με την πλευρά των δημοκρατικών και αριστερών δυνάμεων της τότε ισπανικής κυβέρνησης και σκοτώθηκαν σε μάχες με τα εξεγερθέντα φασιστικά στρατεύματα του στρατηγού Φράνκο. Ανάμεσα στους 57 που είχαν καταταγεί στις Διεθνείς Ταξιαρχίες ήταν και ο 28χρονος τότε κομμουνιστής, Εζεκίας Παπαϊωάννου, μετέπειτα γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ (από το 1949 μέχρι το θάνατό του το 1988) που τον Δεκέμβρη 1936 έσπευσε με φίλους του από το Λονδίνο στην Ισπανία μέσω Γαλλίας να πολεμήσει τους Ισπανούς πραξικοπηματίες στο όνομα της διεθνιστικής αλληλεγγύης.
Κομμουνιστές ήταν οι περισσότεροι εθελοντές των Διεθνών Ταξιαρχιών στην Ισπανία, Κύπριοι και ξένοι, αλλά όπως έγραψε και ο Εζεκίας Παπαϊωάννου στο βιβλίο του «Ενθυμήσεις από τη ζωή μου» «υπήρχαν και εθελοντές που ήταν απλοί αντιφασίστες». Να υπομνήσω ότι το αντι-φρανκικό Λαϊκό Μέτωπο που κυβερνούσε τότε την Ισπανία και συμπεριλάμβανε το μικρό Κομμουνιστικό Κόμμα, αποτελείτο από άλλα πέντε αριστερά, σοσιαλιστικά και κεντρώα δημοκρατικά κόμματα, με ισχυρότερο το αναρχικό FAI (Federation Anarchista Ibereo), που ήταν τότε η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη στη χώρα.
Τρεις γυναίκες περιλαμβάνονταν στους 57, η Τούλα Ιωάννου, Μαρία Νικολάου και Ελένη Νικηφόρου, όλες νοσοκόμες προερχόμενες από τον Καναδά που μαζί με τους 54 άντρες πήγαν στην Ισπανία και έβαλαν έτσι την τότε αποικιοκρατούμενη και ασήμαντη Κύπρο στον χάρτη του κόσμου, τη στιγμή που ο κόσμος αναποδογυριζόταν και άλλαζε για πάντα.
