Αυγουστιάτικοι στοχασμοί

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας των διακοπών, ο μήνας για «τα μπάνια του λαού». Είμαστε τυχεροί που στην Κύπρο (ένα όμορφο νησί) και ο πιο φτωχός έχει τη δυνατότητα να κολυμπήσει στη θάλασσα ή να ανεβεί στα βουνά. Οι διακοπές επιβάλλονται για να ξεφύγει κάποιος από τα καθημερινά προβλήματα, να ξεχάσει τις σκοτούρες του, να έρθει σε επαφή με άλλους ανθρώπους.

Στις δικές μου διακοπές επέλεξα να είμαι με την επιστημονική κοινότητα, μια κοινότητα πολύ αυστηρή με όσους λένε βλακείες. Η βασική διαδικασία που ακολουθείται για την παραγωγή αξιόπιστης γνώσης είναι η επιστημονική μέθοδος. Τα βασικά βήματα της μεθόδου είναι 1) παρατήρηση, 2) διατύπωση ερωτήματος, 3) υπόθεση, 4) πείραμα, 5) ανάλυση δεδομένων και 6) συμπέρασμα με επιβεβαίωση ή απόρριψη της υπόθεσης. Η επιστημονική μέθοδος διδάσκεται στη Β΄ Γυμνασίου οπότε μεταφέρω αυτούσιο το σχετικό υλικό:

«Ο μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης ισχυρίστηκε ότι τα βαρύτερα σώματα πέφτουν πιο γρήγορα. Σύμφωνα με την παράδοση ο Γαλιλαίος άφησε να πέσουν από τον κεκλιμένο πύργο της Πίζας σφαίρες διαφορετικού βάρους. Οι μαθητές του παρατήρησαν ότι οι σφαίρες έφθαναν στο έδαφος ταυτόχρονα. Αυτό το αποτέλεσμα διέψευσε την άποψη του Αριστοτέλη για την πτώση των σωμάτων. Ο Γαλιλαίος εφάρμοσε για πρώτη φορά την επιστημονική μέθοδο. Θεώρησε την άποψη του Αριστοτέλη ως υπόθεση, την αλήθεια της οποίας έπρεπε να ελέγξει. Με ποιο τρόπο; Αναπαράγοντας το φαινόμενο της πτώσης κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες, δηλαδή με πείραμα. Από το ίδιο ύψος άφηνε διαφορετικά σώματα και μετρούσε τον χρόνο που διαρκούσε η πτώση τους. Τα αποτελέσματα διέψευσαν την άποψη του Αριστοτέλη» (υπόψη ότι για πολύ ελαφριά σώματα (φτερό) υπεισέρχεται και η αντίσταση του αέρα που αλλοιώνει το αποτέλεσμα).

Δεν απέτρεψε τον Γαλιλαίο το «βαρύ» όνομα του Αριστοτέλη (ή «καρέκλα» που κάθεται κάποιος) για να τον αμφισβητήσει και να τον αποδείξει λάθος.

Η επιστημονική μέθοδος, είναι η μέθοδος παραγωγής γνώσης μέσω της συλλογής δεδομένων με τρόπο συστηματικό, ακριβή και επαναλήψιμο.

Όμως, η συλλογή δεδομένων πρέπει να είναι ακριβής και κατάλληλη. Δηλαδή, αν θέλεις να μετρήσεις το οικονομικό επίπεδο των Κυπρίων θα ήταν λάθος να πάρεις τους 10 πλουσιότερους και να τους επιδεικνύεις. Αν θέλεις να υπολογίσεις το επίπεδο των δημόσιων σχολείων δεν παίρνεις τους 10 πρωτεύσαντες στις εξετάσεις (που ήδη παραδέχτηκαν δημόσια ότι έκαναν συστηματικά φροντιστήρια) και να τους περιφέρεις πανηγυρικά μπροστά στις κάμερες. Το επίπεδο των σχολείων κρίνεται με τυχαίο δείγμα και κατάλληλες εξετάσεις. Η Κύπρος συμμετέχει στη διεθνή έρευνα TIMSS από το 1995, με συντονιστή στην Κύπρο το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (πρώην διευθύντρια Αθηνά Μιχαηλίδου). Η έρευνα έδειξε κατακόρυφη πτώση επιπέδου δημόσιων σχολείων. Εξάλλου, έχουμε γεμίσει με φροντιστήρια και ιδιωτικά σχολεία. Τυχαίο;

Είχα την ευκαιρία να αναστοχαστώ το καλοκαίρι, για την εξέλιξη της κάθε νέας εφεύρεσης. Αρχικά, υπάρχει ανακούφιση επικεντρώνοντας στη χρησιμότητα και τα θετικά που θα ευκολύνουν τη ζωή των ανθρώπων. Στην πορεία, ανακαλύπτεται και η αρνητική πλευρά.

Για παράδειγμα, όταν κυκλοφόρησαν τα πρώτα αυτοκίνητα ο κόσμος αναθάρρησε, θα μπορούσε να ταξιδεύει μεγάλες αποστάσεις, να μένει στην ύπαιθρο και να μετακινείται εύκολα στην εργασία του. Αρχικά, ήταν μεγάλη πολυτέλεια για μια οικογένεια να διαθέτει αυτοκίνητο. Μέχρι που η κάθε οικογένεια διαθέτει 3-4 αυτοκίνητα και όπου κινηθείς υπάρχουν κυκλοφοριακά μποτιλιαρίσματα, που μπορεί να σε καθηλώσουν για ώρες στο αυτοκίνητο (φορτηγό ανετράπη δρόμο Λεμεσού) και πάρα πολλά ατυχήματα (27 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους μέχρι τα τέλη Αυγούστου του 2026).

Με την ανακάλυψη των ΜΜΕ (Facebook, Viber, What’s up) ο κόσμος θεώρησε ότι θα μπορούσε να έχει καθημερινή επαφή με αγαπημένα πρόσωπα που βρίσκονται μακριά. Αν οι γονείς είναι στην Κύπρο και το παιδί σπουδάζει στην Αμερική, δεν είναι ανάγκη να περιμένει να μάθει νέα κάθε φορά που θα έρχεται επιστολή. Συνδέεται μέσω του διαδικτύου με μια από αυτές τις εφαρμογές και συνομιλούν σε πραγματικό χρόνο. Αυτό είναι σπουδαίο. Όμως, ενώ συνδέθηκαν οι «μακρινοί», αποσυνδέθηκαν οι «κοντινοί». Τις προάλλες, πρόσεξα μια οικογένεια (4 άτομα) που καθόταν σε ένα κέντρο, το κάθε μέλος της οικογένειας κρατούσε ένα κινητό τηλέφωνο και ήταν συνδεδεμένο στο δικό του κόσμο. Δεν μιλούσαν, δεν επικοινωνούσαν, απλά κάθονταν μαζί. Τα περισσότερα παιδιά αντί να παίζουν στις αλάνες όπως πριν, σπαταλούν τον χρόνο τους μπροστά σε μια οθόνη, ενίοτε παρακολουθώντας ακατάλληλο υλικό. Άσε που κάποιοι ανακάλυψαν τη δυνατότητα να δημιουργούν ψεύτικους λογαριασμούς και να βρίζουν ή να κακολογούν. Όπως, πολύ σωστά το είπε ο Ουνβέρτο Έκο, δόθηκε η δυνατότητα σε λεγεώνες ηλιθίων να εκφράζουν δημόσια άποψη.

Όταν ανακαλύφθηκε το πλαστικό χρήμα έδινε πολλές δυνατότητες στον άνθρωπο. Τι πιο ωραίο να μην χρειάζεται να βγαίνεις από το σπίτι σου για να πληρώσεις τους φόρους, το ηλεκτρικό ρεύμα, το νερό κ.ά. Τέρμα η ταλαιπωρία να περιμένεις στην ουρά για να γίνει η δουλειά σου. Ψωνίζεις από το διαδίκτυο, πληρώνεις με την πλαστική κάρτα, δίνοντας τα στοιχεία σου (αριθμό κάρτας, ημερομηνία λήξης, κωδικός) και τέλος. Όμως, προχώρησαν και οι απατεώνες. Ενώ κάθεσαι στην πολυθρόνα σου ανίδεος για το τι θα συμβεί, κάποιος επιτήδειος υποκλέπτει τα στοιχεία της κάρτας και πριν καταλάβεις τι γίνεται ο τραπεζικός σου λογαριασμός αδειάζει.