Η δημοκρατία βρίσκει πάντα τρόπο να διορθώνει

Το τι πραγματικά συνέβη στις 3 Νοεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να είναι πιο απλό απ’ όσο το παρουσιάζουν οι εκατοντάδες αναλύσεις που γράφονται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Το μήνυμα που έφυγε μέσα από την κάλπη είναι απλό: η δημοκρατία βρίσκει πάντα τον τρόπο για να διορθώνει.

Την επόμενη φορά που θα ακούσουμε για την άσκηση του δημοκρατικού δικαιώματος του εκλέγειν, θα πρέπει να έχουμε κατά νουν αυτό που συνέβη στις ΗΠΑ στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026. Το αμερικανικό εκλογικό σώμα επέλεξε να δώσει απάντηση μέσα από την ίδια την κάλπη, όχι μέσα από τους δρόμους και τις εντάσεις.

Σύμφωνα με το Election Lab του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, ψήφισαν περίπου 124 εκατομμύρια πολίτες, ρεκόρ για ενδιάμεσες εκλογές. Η προκαταρκτική εκτίμηση ανεβάζει τη συμμετοχή στο 49,4% των εχόντων δικαίωμα ψήφου, έναντι 46,1% το 2022.

Επέλεξαν τη συμμετοχή και όχι την αποχή. Οι Αμερικανοί αντιλήφθηκαν πως μέσα από την αποχή απλά έδιναν το δικαίωμα σε άλλους να αποφασίζουν για τους ίδιους. Και η διαμαρτυρία τους έχει μεγαλύτερο εκτόπισμα όταν ασκείται στην κάλπη και όχι αλλού, πολύ λιγότερο στα λεγόμενα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το αμερικανικό σύστημα με όλα τα κακά που μπορεί να εντοπίσει κάποιος, είναι φτιαγμένο για να διορθώνει. Και αυτό οφείλεται στους Ιδρυτές των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν πίστευαν ότι οι άνθρωποι της εξουσίας θα ήταν πάντα ενάρετοι και γι’ αυτό σχεδίασαν ένα σύστημα που δεν στηρίζεται στην αρετή τους.

Ο Τζέιμς Μάντισον το διατύπωσε στο 51ο κείμενο του «Ομοσπονδιακού», το 1788: «Η φιλοδοξία πρέπει να αντιμάχεται τη φιλοδοξία». Είναι αυτό που επικράτησε ως «checks and balances», δηλαδή το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών. Η εξουσία μοιράζεται κατά τρόπο ώστε κανείς να μην μπορεί να τη συγκεντρώσει όλη.

Οι ενδιάμεσες εκλογές είναι ένα από τα βασικά γρανάζια αυτού του μηχανισμού. Στο μέσο της προεδρικής θητείας, δύο χρόνια μετά την εκλογή του Προέδρου, ο αμερικανικός λαός καλείται να τον κρίνει χωρίς να τον ψηφίζει, δίνοντας ή αφαιρώντας του τη νομοθετική στήριξη που χρειάζεται.

Το αμερικανικό σύστημα δεν εμποδίζει τις υπερβολές εκ των προτέρων, γι’ αυτό και μπορεί να προκύψουν Πρόεδροι τύπου Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, το ίδιο αυτό σύστημα έχει τη δυνατότητα να τιμωρεί εκ των υστέρων και δεν ανέχεται τη μόνιμη συγκέντρωση της εξουσίας, όποιος κι αν την επιδιώκει.

Η διόρθωση όμως δεν είναι θεραπεία. Έχει τα δικά της όρια:

Το πρώτο είναι ο χρόνος. Μια διόρθωση έρχεται πάντα μετά τη ζημιά. Ό,τι έγινε τα δύο προηγούμενα χρόνια στους θεσμούς, τα δικαστήρια και την εξωτερική πολιτική δεν ακυρώνεται με μια κάλπη. Ο πόλεμος με το Ιράν δεν τελείωσε και οι συνέπειές του θα υφίστανται ακόμα και μετά το 2028.

Το δεύτερο είναι οι συνθήκες. Το σύστημα δοκιμάστηκε μέσα σε «καλό καιρό», με αποτέλεσμα που δεν άφηνε χώρο για αμφισβήτηση. Το πραγματικό τεστ θα ήταν μια οριακή αναμέτρηση, και αυτό δεν ήρθε.

Το τρίτο είναι η φύση της ψήφου. Ο ίδιος ο Μπέρνι Σάντερς παραδέχτηκε ότι οι Δημοκρατικοί «δεν είναι πολύ δημοφιλείς», παρά τη νίκη. Οι ψηφοφόροι τιμώρησαν τις τιμές και τον πόλεμο με το Ιράν, δεν έδωσαν λευκή επιταγή στην αντιπολίτευση.

Το τέταρτο είναι το βέτο. Ο Πρόεδρος έχει ήδη δεσμευτεί να μπλοκάρει την ατζέντα του νέου Κογκρέσου. Το πιθανότερο είναι να δούμε αμοιβαία αναστολή και όχι αλλαγή πολιτικής.

Οι ψηφοφόροι λοιπόν διόρθωσαν την πορεία. Τα ρήγματα που φάνηκαν πριν την κάλπη είναι όμως ακόμη εκεί.

Ποιο είναι το δίδαγμα για εμάς και την Ευρώπη;

Οι θεσμοί αντέχουν όταν οι πολίτες τους χρησιμοποιούν, η αποχή δεν είναι διαμαρτυρία, είναι αποχώρηση από το μόνο εργαλείο που διορθώνει χωρίς βία.

Η δημοκρατία από μόνη της δεν εγγυάται ότι θα κυβερνηθούμε καλά. Εγγυάται ότι όσοι κυβερνούν κακά δεν θα κυβερνούν για πάντα.