«Δεν είναι η UNESCO που προτείνει ή προσδιορίζει την ένταξη ενός μνημείου, αλλά η χώρα στην οποία βρίσκεται το μνημείο. Η αίτηση για αποδοχή στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς υποβάλλεται από τη συμβαλλόμενη χώρα». 

H Κύπρος αντιπροσωπεύεται στον Παγκόσμιο Χάρτη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ουνέσκο από τα μνημεία της Πάφου (1980), τις εκκλησίες του Τροόδους (1985), και τη Χοιροκοιτία (1998). Στη δοκιμαστική λίστα (tentative list) στην οποία παραμένουν δια νόμου για ένα χρόνο, βρίσκονται η εκκλησία της Παναγίας στο Κούρδαλι (2002), το Φικάρδου (2002), ο Μαθιάτης, τα Κιόνια, τα Χανδριά και ο κορυφή του Ολύμπου, όλα ως μέρος του Οφιόλιοθου του Τροόδους, το γεφύρι της Μαλούντας και της Κλήρου (2002), η εκκλησία των Βαρνάβα και Ιλαρίωνα στην Περιστερώνα (2004), η Παναγία η Αγγελόκτιστη (2015) και το Χάλα Σουλτάν (2016).

Για να τα καταφέρει ένα μνημείο να ενταχθεί στον Χάρτη πρέπει να πληροί το σημαντικότερο κριτήριο που λέγεται αγγλιστί Outstanding Universal Value, τουτέστιν να έχει Εξαιρετική Οικουμενική Αξία, άλλα και άλλα εννέα κριτήρια. Πρέπει η αίτηση να συνοδεύεται από ένα έγγραφο που περιλαμβάνει επιστημονικές μελέτες, την παρουσίαση των εθνικών νομοθετικών προστατευτικών μέτρων που θα εγγυώνται την προστασία του μνημείου, λεπτομερείς χάρτες και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης. Αφού υποβληθεί ο φάκελος της υποψηφιότητας θα αξιολογηθεί από εμπειρογνώμονες που συμβουλεύουν την Επιτροπή για την πρακτική εφαρμογή της Σύμβασης της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Σημαντικότερη προϋπόθεση για ένταξη στον Χάρτη είναι η Εξαιρετική Οικουμενική Αξία [Outstanding Universal Value]που καθορίζει τον βαθμό στον οποίο το εν λόγω μνημείο είναι σημαντικό για όλη την ανθρωπότητα και επομένως αξίζει προστασία και διατήρηση.

Και ερωτώ; Τα πρόσφατα δέκα μνημεία [που αναφέρω πιο πάνω] που προτάθηκαν από το κράτος μας και βρίσκονται στη δοκιμαστική λίστα εν αναμονή της ένταξής τους στον Χάρτη είναι πιο σημαντικά από την Αμμόχωστο και τη Λευκωσία;

Ή μήπως υπάρχουν άλλοι λόγοι που μας εμποδίζουν και μας ενοχλούν για να τις προτείνουμε; Μήπως είναι καιρός να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους; Δεν θέλουμε η μεσαιωνική Αμμόχωστος και η μεσαιωνική Λευκωσία να ενταχθούν στον Παγκόσμιο Χάρτη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς γιατί κατοικούνται, η μεν Αμμόχωστος εξ’ ολοκλήρου από  Τουρκοκύπριους, η δε Λευκωσία στο πιο σημαντικό της κομμάτι! Τόσο τραγικό!

Το γεφύρι της Κλήρου έχει μεγαλύτερη οικουμενική αξία, από τους καθεδρικούς ναούς της Αγίας Σοφίας και του Αγίου Νικολάου! Από τα αναγεννησιακά τείχη, από τις άλλες πολυάριθμες εκκλησίες, τις πλατείες, τις οικοδομές, τους δημόσιους χώρους, τα τζαμιά, τα χαμάμ, τους μεντρεσέδες… όλα που συναποτελούν τη σύνολη ιστορία μας. Οι αιώνες της ευρωπαϊκής κατάκτησης και της οθωμανικής κυριαρχίας έχουν καταντήσει να είναι παρένθεση αμελητέα στην ιστορία μας επειδή δεν είναι ούτε ελληνικοί ούτε ορθόδοξοι!

Είναι κυρίως η διαχρονική ιστορία κυρίως της Αμμοχώστου, αλλά και αυτή της Λευκωσίας που μας προσφέρει τη δυνατότητα να στεκόμαστε όρθιοι σήμερα, να περηφανευόμαστε για το παρελθόν και την αξιοσύνη του, και  να μιλάμε ισάξια με τα μεγάλα και πανίσχυρα κράτη που μας περιβάλλουν.

Να σημειώσω ότι στο παρελθόν η Αμμόχωστος με αίτημα των Τουρκοκυπρίων κατοίκων της βρίσκεται σήμερα στην Κόκκινη Λίστα της Ουνέσκο και θεωρείται ως «endangered city», πόλη δηλαδή υπό απειλή κινδύνου.

Η Αμμόχωστος και η Λευκωσία θα μπορούσαν μέσω της ένταξης τους στον κατάλογο  της Ουνέσκο ν’ αποκτήσουν και προστασία και διατήρηση, αλλά και την απαραίτητη οικονομική στήριξη. Οι σεισμοί που τρίζουν το έδαφος κάτω από τα πόδια μας, και φαίνεται ότι θα συνεχίσουν λόγω της γεωγραφικής μας θέσης, έφεραν στην επιφάνεια τα τρωτά σημεία των μνημείων μας, το πόσο εύθραυστα και ευάλωτα είναι, και πόση πραγματική ανάγκη υπάρχει για την προστασία τους για τις μελλοντικές γενιές. Πρόσφατο δημοσίευμα TK εφημερίδας έφερε στο φως τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο λαμπρότερος γοτθικός ναός της Κύπρου, ο Άγιος Νικόλαος. Ναι, έγινε τζαμί το 1571 δεν παύει όμως να είναι ένα δημιούργημα όχι μόνο των κατακτητών, αλλά και δικό μας. Εμείς το κτίσαμε, εμείς κόβαμε και κουβαλούσαμε τις πέτρες από τα γύρω λατομεία, οι Σύριοι που ήρθαν από απέναντι συνέβαλαν στο κτίσιμο ψηλών ναών και στη τεχνική των σταυροθολίων. Εμείς χαράξαμε τον πωρόλιθο, εμείς σκαλίσαμε και φτιάξαμε αυτό το απαράμιλλο έργο τέχνης όπου στέφονταν και θάβονταν οι βασιλείς της Κύπρου, της Ιερουσαλήμ και της Αρμενίας… ας μη ξεχνάμε ποτέ ότι η πλειοψηφία της Αμμοχώστου εκείνα τα χρόνια είμαστε εμείς…οι Έλληνες ορθόδοξοι που εκδιωχθήκαμε στη συνέχεια και μας έστειλαν εξορία στο «varos», το προάστειο δηλαδή.

Ένας είναι ο πολιτισμός του τόπου και αξίζει ολικής προστασίας και διάσωσης. Δεν είναι τα δικά τους μνημεία και τα δικά μας. Ιδού Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης ουσιαστικά και ωφέλιμα για τις πόλεις μας, αλλά και για τους ανθρώπους τους που έχουν τόση ανάγκη ελπίδας, συνύπαρξης και συνεργασίας. Η μελλοντική πολιτική πορεία θα κρίνει κατά πόσον έχουμε χάσει τη σχέση μας με τη λογική και κυρίως το αίσθημα της ευθύνης έναντι του τόπου.

* Φωτ: Ο Άγιος Νικόλαος, ο καθεδρικός ναός της Αμμοχώστου. Πέτρος Φιάκκας

Ελεύθερα, 26.2.2023