Η προσωπική ελευθερία του ατόμου είναι μια από τις σημαντικότερες διατάξεις της Μάγκνα Κάρτα (1215) και το άρθρο 11 στον χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρεται ρητά στην ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης. Με αφορμή την Πανδημία του Covid-19, αλλά και τη γενέθλιο Ημέρα του Περιβάλλοντος, είμαστε σίγουροι για την πληροφόρηση και την αντιμετώπιση που έχουμε; Είμαστε έτοιμοι να ξεπεράσουμε μια πραγματική πανδημία; Μια πανδημία που θα ξεγυμνώσει το όποιο σύστημα υγείας και θα αδειάσει τις όποιες παράλογες αποφάσεις του όποιου Υπουργικού Συμβουλίου; Χάσαμε, πιστεύω, μία μοναδική ευκαιρία να θωρακίσουμε το σύστημα υγείας και να προστατεύσουμε ουσιαστικά την ανθρώπινη ζωή, αφού αναγκάσαμε τον συνάνθρωπό μας να εφαρμόσει μέτρα (σχεδόν όλα στερούνταν σοβαρής επιστημονικής τεκμηρίωσης), με το πρόσχημα ότι αν δεν τα τηρήσει θα τον κλείσουμε στο σπίτι χωρίς να του πούμε ποτέ το γιατί.
Έχουμε, όμως, και άλλες, πολλές προκλήσεις. Ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τη ρύπανση, την οποία προκαλεί για να καλύψει τις ανάγκες του, και η πανδημία του COVID-19 μπροστά στην πανδημία της ρύπανσης και των κλιματικών αλλαγών θα μοιάζει με μυρμήγκι. Και το ερώτημα είναι: Γιατί δεν παίρνουμε ουσιαστικά μέτρα για τις βιομηχανίες αφού προκαλούν τόση ρύπανση (>60%), γιατί δεν επιβάλλουμε ένα καθολικό «βιομηχανικό Lockdown»; Μάλλον επειδή αποτύχαμε να συνδέσουμε, στον βαθμό που πρέπει, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα με την οικονομική ανάπτυξη. Τη στιγμή που οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει καινοτόμες πρακτικές/ στρατηγικές για την Κυκλική Οικονομία και την Πράσινη Συμφωνία, στην Κύπρο ταλαντευόμαστε ακόμα ανάμεσα στο «κάμε το κουμπάρε τζαι έν έσιει πρόβλημα» και στο «πληρώνω όσο πετάω» (που μάλλον είναι πετάω μόνο). Η πανδημία του Covid-19 μετρά σε όλο τον κόσμο, σε διάρκεια 2 ετών, περίπου 3-4 εκατομμύρια θανάτους, όμως, ο ΠΟΥ καταγράφει 7-8 και 3-4 εκατομμύρια θανάτους λόγω έκθεσης σε μολυσμένο αέρα και εσωτερικά μολυσμένο αέρα αντίστοιχα, ενώ 9 στα 10 άτομα αναπνέουν αέρα πάνω από τα επιτρεπτά όρια. Το 2015 καταγράφονται περίπου 5 εκατομμύρια θάνατοι παιδιών κάτω των 5 λόγω περιβαλλοντικών προβλημάτων, ενώ η έκθεση του ΟΗΕ «Global Environment Outlook» καταγράφει ότι το ένα τέταρτο των πρόωρων θανάτων και ασθενειών παγκοσμίως σχετίζεται με τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Το 2025 (δηλαδή αύριο), ο μισός πληθυσμός του πλανήτη θα ζει σε συνθήκες υψηλής πίεσης για πρόσβαση σε νερό και αν μέχρι το 2050 η ρύπανση δεν αντιμετωπιστεί, θα οδηγήσει στον θάνατο περισσότερους ανθρώπους εξαιτίας του καρκίνου και θα κοστίζει παγκοσμίως περισσότερο από το μέγεθος της τρέχουσας αγοράς. Οι θάνατοι που καταγράφονται από τη ρύπανση (κανένα εμβόλιο ή Lockdown δεν μπορεί να ανατρέψει το φαινόμενο), οφείλονται σε πνευμονία, ανακοπή καρδίας, χρόνια αναπνευστικά προβλήματα και σε καρκίνο.
Αν όλα αυτά δεν είναι αρκετά για να πειστούμε, οι κλιματικές αλλαγές μας έχουν προ πολλού κτυπήσει την πόρτα. Επηρεάζουν όλα τα πλάτη και μήκη του πλανήτη και είναι εδώ και τώρα που πρέπει να αντιληφθούμε ότι το περιβάλλον, παρόλες τις πολιτικές και εθνικιστικές προσκλήσεις, δεν αναγνωρίζει κανένα σύνορο. Θα έχουμε αύξηση στη μέση θερμοκρασία του αέρα κατά 4οC και αύξηση της μέσης μέγιστης διάρκειας ξηρής περιόδου κατά 10-20 περίπου ημέρες, με εξαιρετικά αυξημένο κίνδυνο για πυρκαγιές, μείωση της βροχόπτωσης, ενώ θα αυξηθεί το κύμα καύσωνα στην Ευρώπη με πολλαπλούς θανάτους (το 2003 είχαμε 70.000). Ως το 2050 στην Ελλάδα αναμένονται περίπου 1.000-1.500 θάνατοι ετησίως από τον καύσωνα και περίπου 100-200 στην Κύπρο. Η αύξηση της θερμοκρασίας θα επηρεάσει την εξάπλωση ασθενειών που μεταφέρουν έντομα και τρωκτικά, ενώ το 2080 εκτιμάται ότι περισσότεροι από 350 εκ. άνθρωποι επιπλέον θα προσβληθούν από ελονοσία και θα διπλασιαστεί ο αριθμός των ατόμων που απειλούνται από τον δάγκειο πυρετό. Θα εξαπλωθούν, επίσης, ασθένειες όπως η σχιστοσωμίαση, η εχινοκοκκίαση, η νόσος του Lyme, λοιμώξεις από ιούς hanta κ.λπ.
Παράλληλα, θα υπάρξουν μεταβολές στη γεωγραφική θέση της παραγωγής τροφής επιφέροντας δυσμενείς κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, ενώ και στις παράκτιες περιοχές θα υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις. Σημαντική επίπτωση θα έχει ίσως η πιο σημαντική οικονομική πηγή της χώρας μας, ο τουρισμός, καθώς αναμένεται φθορά των παράκτιων τουριστικών υποδομών και εξάλειψη οικοτουριστικών υποδομών και δραστηριοτήτων. Όλα αυτά θα οδηγήσουν σε πιθανή μείωση του τουριστικού κύματος το καλοκαίρι και μείωση της εισπραξιμότητας, ενώ εκτιμάται ότι θα χαθεί πέραν του 50% του εύκολα διαθέσιμου νερού και το 20% του καλλιεργήσιμου εδάφους.
Στον τομέα της υγείας, τον οποίο αρνούμαστε πεισματικά να θωρακίσουμε με μια ολοκληρωμένη στρατηγική αντιμετώπισης κρίσεων, αυξάνοντας τις ΜΘΕ και προσλαμβάνοντας επιστήμονες υγείας, οι κλιματικές αλλαγές θα έχουν σοβαρές κοινωνικές αναταράξεις, αφού στην Ε.Ε. αναμένεται α) αύξηση της θνησιμότητας (μέχρι και 4% στην επικράτεια) και β) το ετήσιο κόστος για την Υγεία να ξεπεράσει τα €130 εκ.
Τελικά το πόσο έτοιμο είναι το κράτος μας για να αντιμετωπίσει μία τέτοια πανδημία το γνωρίζει το εκάστοτε Υπουργικό Συμβούλιο και ο εκάστοτε Πολιτικός Προϊστάμενος του υπουργείου Υγείας. Αλήθεια, όμως, το γνωρίζουν; Διότι μου έρχεται στο μυαλό ο τεράστιος Σωκράτης, που δήλωσε ότι: «φοβάμαι όλους όσους δεν γνωρίζουν, ότι δεν γνωρίζουν για αυτά που δεν γνωρίζουν». Τους φοβάμαι κι εγώ.
