Τριάντα χρόνια λειτουργίας συμπληρώνει το Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου, το οποίο, μέσα από σημαντικούς ιστορικούς σταθμούς, περιόδους έντονης επενδυτικής δραστηριότητας, κρίσεις και θεσμικές αλλαγές, επιδιώκει πλέον να περάσει σε νέα φάση ανάπτυξης, με επίκεντρο την αποκρατικοποίηση, την προσέλκυση στρατηγικού επενδυτή και την ενίσχυση του ρόλου του στην κυπριακή οικονομία.
Η πορεία του ΧΑΚ παρουσιάστηκε από τον Αναπληρωτή Γενικό Διευθυντή Νίκο Τρυπάτσα, στο πλαίσιο επετειακής εκδήλωσης για τα 30 χρόνια λειτουργίας του, που πραγματοποιήθηκε στις 12 Μαΐου 2026, στο ξενοδοχείο Landmark στη Λευκωσία.
Το ΧΑΚ άρχισε την επίσημη λειτουργία του στις 29 Μαρτίου 1996, σε εγκαταστάσεις στην οδό Τεύκρου και στη λεωφόρο Γρίβα Διγενή, στο κτήριο Silvex, με χρήση ειδικής αίθουσας του ΚΕΒΕ ως «πάτωμα» συναλλαγών.
Ένας από τους πρώτους σημαντικούς σταθμούς ήταν η εφαρμογή, τον Μάιο του 1999, του πρώτου ηλεκτρονικού συστήματος συναλλαγών, σε μια περίοδο που συνέπεσε με την κορύφωση της επενδυτικής δραστηριότητας το καλοκαίρι του ίδιου έτους.
Την περίοδο 2001-2003 συστάθηκε και λειτούργησε το Κεντρικό Αποθετήριο/Μητρώο του ΧΑΚ, με την υλοποίηση της αποϋλοποίησης όλων των αξιών, την κατάργηση των τίτλων και την ανάληψη των μητρώων όλων των εισηγμένων εταιρειών από το ΚΑΜ. Στις 25 Μαΐου 2001, οι εργασίες του ΧΑΚ μεταφέρθηκαν στο κτήριο IMC.
Το 2002 εισήχθη ο πρώτος Κώδικας Εταιρικής Διακυβέρνησης Εισηγμένων Εταιρειών, ενώ το 2003 εφαρμόστηκε η εξ αποστάσεως διαπραγμάτευση αξιών, με την κατάργηση του «πατώματος».
Καθοριστικός σταθμός υπήρξε η ιστορική συμφωνία με το Χρηματιστήριο Αθηνών, στις 30 Οκτωβρίου 2006, για λειτουργία κοινής πλατφόρμας και κοινών, αλλά αυτόνομων, συστημάτων Κεντρικού Αποθετηρίου/Μητρώου και Εκκαθάρισης Συναλλαγών σε ευρώ. Η συμφωνία συνδέθηκε με τη λειτουργία του θεσμού του θεματοφύλακα, τη χρήση του ευρώ και τη δυνατότητα παράλληλης εισαγωγής αξιών στα δύο χρηματιστήρια.
Το 2008 το ΧΑΚ απέκτησε τη δική του στέγη, με ιδιόκτητα γραφεία στη λεωφόρο Λόρδου Βύρωνος στη Λευκωσία. Το 2010 ανέλαβε εργασίες διαχείρισης δημόσιου χρέους σε συντονισμό με το Υπουργείο Οικονομικών και προχώρησε στη λειτουργία της ΝΕΑς Αγοράς ως Πολυμερούς Μηχανισμού Διαπραγμάτευσης.
Από το 2006 μέχρι σήμερα, το ΧΑΚ έχει προχωρήσει στη σύσταση συνδέσμων με άλλα αποθετήρια, στην υπογραφή συμφωνιών με χρηματιστήρια και στη συμμετοχή του ως πλήρες μέλος σε διεθνείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς χρηματιστηρίων και αποθετηρίων.
Το 2012 ανέλαβε ρόλο εκπλειστηριαστή δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας, στη βάση συμφωνίας με το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος.
Το 2018 απέκτησε μετοχική συμμετοχή 10% στο Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας, επένδυση η οποία, σύμφωνα με την παρουσίαση, είχε σημαντική κεφαλαιακή και μερισματική απόδοση, ενώ συνέβαλε στην απόκτηση τεχνογνωσίας και στη διεύρυνση των υπηρεσιών του ΧΑΚ.
Το 2024 καταγράφηκαν νέοι σταθμοί, όπως η διασύνδεση με το ελβετικό χρηματιστήριο-αποθετήριο SIX-SIS, η εισαγωγή ομολόγων EMTNs της Δημοκρατίας και στο ΧΑΚ, η διασύνδεση με την Clearstream Banking για διευκόλυνση επενδύσεων από το εξωτερικό και η εισαγωγή των πρώτων πράσινων ομολόγων με ειδικούς όρους τιμολογιακής πολιτικής.
Το 2025 υπεγράφη μνημόνιο συνεργασίας με το Χρηματιστήριο Ινδίας NSEIX, ενώ τον Οκτώβριο του ίδιου έτους άρχισε η παροχή υπηρεσιών εκκαθάρισης και φορέα κάλυψης από το ΧΑΚ στην Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού, στη βάση ειδικής συμφωνίας με τον Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου.
Στις 18 Δεκεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε διασύνδεση με το Athex CSD Ελλάδας, για διευκόλυνση της μεταφοράς και διενέργειας συναλλαγών αξιών που βρίσκονται σε παράλληλη εισαγωγή στις δύο αγορές. Την ίδια ημέρα εισήχθη και στο ΧΑΚ η Τράπεζα Eurobank A.E., ενώ άρχισε η λειτουργία του θεσμού του ειδικού διαπραγματευτή.
Το 2026 καταγράφηκε η έγκριση του νόμου για αποκρατικοποίηση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ εντός του έτους αναμένεται η προκήρυξη προσφορών από το Υπουργείο Οικονομικών για εξεύρεση στρατηγικού επενδυτή για το ΧΑΚ.
Η παρουσίαση κατέγραψε και τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετώπισε το Χρηματιστήριο, από την περίοδο έντονης επενδυτικής δραστηριότητας του 1999-2001 μέχρι τη διεθνή χρηματιστηριακή κρίση του 2008, την εγχώρια οικονομική και τραπεζική κρίση του 2013, την πανδημία COVID-19, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τον πόλεμο στη Γάζα και τον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν το 2026.
Σύμφωνα με τα βασικά στατιστικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν, ο αριθμός μερίδων κατόχων αξιών στο ΚΑΜ του ΧΑΚ ανέρχεται σε 248.144, ενώ η συμμετοχή επενδυτών εξωτερικού στην κεφαλαιοποίηση του ΧΑΚ φθάνει το 36,90%, επί κεφαλαιοποίησης €37 δισ.
Ο αριθμός των εισηγμένων εταιρειών ανέρχεται σε 49 στη Ρυθμιζόμενη Αγορά και 48 στη ΝΕΑ Αγορά. Τα εξ αποστάσεως μέλη, δηλαδή χρηματιστηριακές εταιρείες, ανέρχονται σε 15 και συνολικά σε 28, ενώ οι εξ αποστάσεως θεματοφύλακες είναι 10.
Παράλληλα, οι Σύμβουλοι Εισαγωγής στη ΝΕΑ Αγορά ανέρχονται σε 46, τα μη εισηγμένα μητρώα που τηρούνται από το ΚΑΜ σε 44, οι ηλεκτρονικές υπογραφές που έχουν χορηγηθεί από το ΧΑΚ σε 8.700 και οι κωδικοί LEI για νομικά πρόσωπα σε 2.300.
Στο σκέλος των στοχεύσεων, επισημάνθηκε ότι το ΧΑΚ πρέπει να τεθεί σε νέα διάσταση μέσω της αποκρατικοποίησης και της έλευσης στρατηγικού επενδυτή, ώστε να καταστεί αξιόπιστος σύμμαχος των κυπριακών επιχειρήσεων και να προσφέρει εργαλεία για την εταιρική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας.
Κεντρικός στόχος είναι η αύξηση της ρευστότητας στην αγορά και η προσέλκυση νέων εισαγωγών από βασικούς αναπτυξιακούς τομείς της οικονομίας, όπως ο τουρισμός, τα μεγάλα έργα υποδομών, τα ιδιωτικά νοσοκομεία και πανεπιστήμια, οι νεοφυείς εταιρείες, οι χρηματιστηριακές και επενδυτικές εταιρείες, τα funds, οι μη εισηγμένες τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες, οι φαρμακευτικές, η ναυτιλία, η πλοιοδιαχείριση και ο τομέας αμυντικού εξοπλισμού.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη εισαγωγής νέων κρατικών και εταιρικών ομολόγων, πράσινων ομολόγων και ομολόγων ημικρατικών οργανισμών, καθώς και στην πιο ενεργή εμπλοκή του ΧΑΚ στον τομέα της ενέργειας.
Το ΧΑΚ στοχεύει επίσης στη διεύρυνση των διεθνών συνεργασιών του, στη συμμετοχή σε έργα ευρωπαϊκής εμβέλειας, όπως το Euro CTP που προωθείται στην ΕΕ, στη βελτίωση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού και στην προβολή του Χρηματιστηρίου και των εισηγμένων εταιρειών μέσω τακτικών road shows σε Κύπρο και Ελλάδα.
Στο συμπέρασμα της παρουσίασης υπογραμμίστηκε ότι αποτελεί επιβεβλημένη ανάγκη το ΧΑΚ να λαμβάνει διαρκή επιχειρηματική, κυβερνητική και πολιτειακή στήριξη. Ως κρίσιμες παρεμβάσεις καταγράφονται νέα φορολογικά κίνητρα, διορθώσεις πρόσφατων ρυθμίσεων για τη ΝΕΑ Αγορά σε σχέση με κεφαλαιουχικά κέρδη, κίνητρα για start-ups, καινοτομία, τεχνολογία, εξαγορές και συγχωνεύσεις μέσω ΧΑΚ, καθώς και μέτρα για ενθάρρυνση επενδύσεων σε νέα listings και IPOs.
Στόχος, σύμφωνα με την παρουσίαση, είναι το ΧΑΚ να καταστεί ουσιαστικό εργαλείο ανάπτυξης και μοχλός της οικονομίας, σε ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας, εκσυγχρονισμού και διεθνούς παρουσίας.
