Με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινότητας σε θέματα περιβάλλοντος, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών θεσμοθέτησε το 1972 την 5η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος. Τη φετινή χρονιά το θέμα-σύνθημα της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος είναι: «Επανασχεδιασμός, αναδημιουργία, αποκατάσταση», εστιάζοντας στην αποκατάσταση των οικοσυστημάτων.
• Καταστροφή περιβάλλοντος σημαίνει κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα η οποία επιδεινώνει την προοπτική της σημερινής ή των μελλοντικών γενεών να ωφεληθούν από τη φύση και να επιβιώσουν μέσα σ΄αυτήν. Η μεταπολεμική ανάπτυξη ήταν αφιερωμένη στην ιδέα της αχαλίνωτης τεχνολογίας και αλόγιστης παραγωγής και κατανάλωσης. Έβαλε σε κίνηση τους μοχλούς τόσο της Δύσης όσο και της Ανατολικής Ευρώπης. Η μεταξύ τους ειδοποιός διαφορά βρισκόταν στο ποιος πρέπει να χειρίζεται τα πράγματα, ενώ οι σκοποί και οι μέθοδοι παραγωγής δεν διέφεραν αφού και οι δυο έβλεπαν τη φύση ως κάτι ανεξάντλητο. Η καταστροφή του πυρηνικού σταθμού Τσέρνομπιλ ήταν ένα παράδειγμα. Κανείς δεν γνωρίζει με σιγουριά πόσοι πέθαναν ή θα πεθάνουν εξαιτίας του ότι έλιωσε ο αντιδραστήρας, τον Απρίλιο του 1986. Η ραδιενέργεια η οποία απελευθερώθηκε ήταν διακόσιες φορές περισσότερη από εκείνη των πυρηνικών εκρήξεων στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι μαζί, και το ραδιενεργό νέφος απλώθηκε σχεδόν σε όλη την Ευρώπη. 400.000 άνθρωποι που ζούσαν γύρω από την περιοχή του Τσέρνομπιλ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Μέχρι τότε, εκατομμύρια Ανατολικοευρωπαίοι δεν είχαν ιδέα ότι η πυρηνική ενέργεια ήταν επικίνδυνη –ακριβώς όπως οι περισσότεροι Αμερικανοί πριν το ατύχημα του Harrisburg το 1979.
• Η ζωή στον Τρίτο Κόσμο θα πει αγώνας για επιβίωση. Σε μερικές περιοχές της Αφρικής σήμερα οι γυναίκες είναι υποχρεωμένες να περπατούν 15 με 20 χιλιόμετρα για να φέρουν νερό. Ξεκινούν το σούρουπο και επιστρέφουν ξημερώματα. Στην Αφρική και στη νότια και ανατολική Ασία μόνο το 1/5 του αγροτικού πληθυσμού έχει πρόσβαση σε κάποια ασφαλή πηγή προμήθειας νερού.
Η Διεθνής Τράπεζα δάνεισε στο Μπαγκλαντέζ κεφάλαια για να γίνουν 3.000 γεωτρήσεις που θα προμήθευαν νερό σε 25-50 αγρότες. Αντ’ αυτού σχεδόν κάθε γεώτρηση έγινε για λογαριασμό ενός ανθρώπου –δηλαδή του πλούσιου γαιοκτήμονα που δωροδόκησε τις τοπικές Αρχές και τώρα πουλάει το νερό «τους» στην τιμή που αποφασίζει αυτός και που συχνά είναι πολύ υψηλή για τους άλλους χωρικούς. Έτσι, το νερό της γεώτρησης δεν χρησιμοποιείται στον βαθμό που θα έπρεπε, ενώ παράλληλα ο μεγαλογαιοκτήμονας, από θέση ισχύος, όταν πέφτει ξηρασία μπορεί να αγοράσει τη γη των φτωχών γειτόνων του.
Οι φτωχές χώρες του Τρίτου Κόσμου και της κεντρικής ή ανατολικής Ευρώπης, φορτωμένες με τεράστια εξωτερικά χρέη, δεν έχουν την πολυτέλεια για προγράμματα απορρύπανσης ή αναδάσωσης. Τα λεγόμενα Προγράμματα Ανταλλαγής Οφειλών με τα οποία Κυβερνήσεις του βιομηχανοποιημένου κόσμου «αγοράζουν» τα χρέη φτωχών χωρών έναντι της υποχρέωσης των τελευταίων να συντηρήσουν τον φυσικό τους πλούτο, τις ζούγκλες και άλλους φυσικούς πόρους είναι μονόδρομος.
Τι γίνεται όμως με το οικολογικό χρέος των πλούσιων χωρών προς τις φτωχές βιομηχανίες των βόρειων που ενισχύουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου με εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα; Μπορούν να αποκαταστήσουν την ισορροπία, φυτεύοντας δάση –που θα απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα– σε μια φτωχή χώρα; Το καλύτερο ίσως απ΄ όλα είναι να αποφεύγονται οι ρυπογόνες βιομηχανίες και οι φτωχές χώρες να βοηθούν με προγράμματα αειφόρου ανάπτυξης –τέτοια ώστε να ωφελούν το σύνολο των ανθρώπων και όχι τις καταναλωτικές ελίτ που ανυπομονούν να μιμηθούν τον Βορρά. Έχουμε γίνει απειλή για την ίδια την ύπαρξή μας. Τηρουμένων των αναλογιών, το να πιστεύουμε ότι «οι ειδικοί θα τακτοποιήσουν το ζήτημα» είναι το ίδιο επικίνδυνο με το να σηκώσουμε τους ώμους αδιαφορώντας και να πούμε ένα «δεν βαριέσαι». Δεν είναι μια ουτοπική κινηματογραφική ταινία στην οποία «οι κακοί» θέλουν να καταστρέψουν το φυσικό περιβάλλον και οι «καλοί» έρχονται να το υπερασπιστούν. Το όριο του καλού και του κακού βρίσκεται στον καθένα μας. Αυτό όμως το οποίο χρειαζόμαστε είναι μια καθαρή αντίληψη της πραγματικότητας που να έχει μεγαλύτερη αξία και νόημα. Μια αντίληψη που να αγκαλιάζει όλες τις μορφές ζωής πάνω στη γη, από την οποίαν όλοι εξαρτιόμαστε. Δεν κληρονομήσαμε τη γη από τους γονείς μας. Την έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας. Όλοι μας την έχουμε δανειστεί και όλοι μας θα πρέπει να την επιστρέψουμε».
Ζητείται ή δεν ζητείται λοιπόν πλανήτης υπό νέα διεύθυνση; Ευχόμαστε όχι!
* Καθ. Φιλολογίας
