Το χρονικό του Brexit

Η πλειοψηφία του λαού του ΗΒ εξέφρασε τη θέληση της να αποχωρήσει από την ΕΕ με το δημοψήφισμα του Ιουνίου του 2016. Τον Οκτώβριο του 2016 η κ. Μέη ανακοίνωσε την πρόθεση της να υποβάλει «Γνωστοποίηση» αποχώρησης με βάση το άρθρο 50 Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΕΕ), πριν τον Μάρτιο 2017. Στην υπόθεση Millar (2016), αμφισβητήθηκε η εξουσία του Στέμματος να υποβάλει τη «Γνωστοποίηση» χωρίς νομοθετική εξουσιοδότηση. Στις 24 Ιανουαρίου του 2017, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση ότι, σύμφωνα με τις συνταγματικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου, χρειαζόταν πράξη του Κοινοβουλίου του ΗΒ για να ενεργοποιηθεί το άρθρο 50 ΣΕΕ. Το Κοινοβούλιο σε απάντηση ψήφισε τον Περί της Ειδοποίησης της Αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νόμο 2017, ο οποίος έλαβε ισχύ στις 16 Μαρτίου 2017. Με βάση τον εν λόγω νόμο, η κα Μέη υπέβαλε τη «Γνωστοποίηση» στις 29 Μαρτίου 2017. 

Στις 3 Μαϊου, το Κοινοβούλιο διαλύθηκε και διεξήχθησαν γενικές εκλογές στις 8 Ιουνίου 2017. Η κ. Μέη σχημάτισε κυβέρνηση με την υποστήριξη του κόμματος των Ενωμένων Δημοκρατών της Βορείου Ιρλανδίας και συνέχισε τις διαπραγματεύσεις για τη Συμφωνία Αποχώρησης με την ΕΕ. Το Κοινοβούλιο πέρασε τον Περί της Αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νόμος του 2018, ο οποίος έλαβε ισχύ στις 26 Ιουνίου 2018. Ημέρα αποχώρησης οριζόταν η 29η Μαρτίου 2019, η οποία όμως θα μπορούσε να παραταθεί με νόμο. Απο την ημέρα αποχώρησης ο Περί των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Νόμος του 1972, ο οποίος όριζε τα της εισαγωγής του ΗΒ στην ΕΕ, θα καταργείτο, ενώ οποιασδήποτε συμφωνία αποχώρησης έπρεπε να εγκριθεί από το Κοινοβούλιο. 

Η Συμφωνία Αποχώρησης, η οποία επιτεύχθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2018, απορρίφθηκε τρεις φορές από το Κοινοβούλιο, ήτοι στις 15 Ιανουαρίου, στις 12 Μαρτίου και στις 29 Μαρτίου 2019. Εν τω μεταξύ, στις 20 Μαρτίου 2019, η τότε Πρωθυπουργός ζήτησε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να παρατείνει την περίοδο από τη “Γνωστοποίηση”. Η παράταση δόθηκε μόνο μέχρι 12 Απριλίου 2019. Στις 8 Απριλίου 2019, το Κοινοβούλιο πέρασε τον Περί της Αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νόμο του 2019, με βάση τον οποίο η Πρωθυπουργός ζήτησε παράταση στις 10 Απριλίου 2019 και η παράταση δόθηκε μέχριτις 31 Οκτωβρίου 2019, ημερομηνία που θα αποχωρούσε το ΗΒ με ή χωρίς συμφωνία.

Στις 7 Ιουνίου 2017, η κ. Μέη παραιτήθηκε από την ηγεσία του κόμματος των Συντηρητικών και έπαυσε από το αξίωμα του Πρωθυπουργού στις 24 Ιουλίου, όταν οι Συντηρητικοί επέλεξαν για ηγέτη τους τον κ. Μπόρις Τζόνσον.

Στις 24 Σεπτεμβρίου 2019, στην Υπόθεση Miller (2019), το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου αποφάσισε ότι η συμβουλή του Πρωθυπουργού προς τη Βασίλισσα για αναστολή των λειτουργιών του Κοινοβουλίου ήταν παράνομη και χωρίς καμία νομική συνέπεια. Εν τω μεταξύ, το Κοινοβούλιο, ανέλαβε τον έλεγχο των εργασιών του, και πέρασε το νομοσχέδιο για τον Περί της Αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νόμο του 2019 (Νο 2), ο οποίοςέλαβε ισχύστις9 Σεπτεμβρίου, με βάση τον οποίο ο Πρωθυπουργός ζήτησε καινούργια παράταση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η παράταση ζητήθηκε στις 19 Οκτωβρίου μέχρι την 31η Ιανουαρίου 2020, εκτός αν το Κοινοβούλιο του ΗΒ είτε εγκρίνει συμφωνία αποχώρησης ή εγκρίνει την αποχώρηση χωρίς συμφωνία.

Αφού δόθηκε η παράταση, το Κοινοβούλιο πέρασε,στις 29 Οκτωβρίου, τον Περί των Πρόωρων Γενικών Εκλογών Νόμο του 2019, Νόμο, ο οποίος έλαβε ισχύ στις 31 Oκτωβρίου 2019. Οι Συντηρητικοί κέρδισαν 365 από τις 650 έδρες. Έτσι, πέρασαν τη Συμφωνία για την Αποχώρηση, η οποία  έγινε και επίσημα νόμος, στις 23 Ιανουαρίου, 2019, με ισχύ από τις 31 Ιανουαρίου 2020, ως ο Περί της Συμφωνίας Αποχώρησης από την ΕΕ Νόμος 2020. H Συμφωνία υπογράφθηκε από το ΗΒ και την ΕΕ στις 24 Ιανουαρίου, εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 29 Ιανουαρίου και υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της ΕΕ στις 30 Ιανουαρίου.

Το βράδυ του ιστορικού αυτού διαζυγίου παρακολουθήσαμε πανηγυρισμούς έξω από το Κοινοβούλιο αλλά και δηλώσεις πολιτών που ένιωθαν λύπη για την αποχώρησή τους από την οικογένεια της ΕΕ. Στα πλαίσια μιας ιστορικής δυσπιστίας στην υπερεθνική έννομη τάξη της ΕΕ και ανάγκης της διατήρησης της παραδοσιακής εθνικής κυριαρχίας, παρακολουθήσαμε ένα ιστορικό συνταγματικό κομφούζιο στο ΗΒ, που επιβεβαίωσε την υπεροχή του δικαίου της ΕΕ, η οποία δεν έχει την πηγή της στις εθνικές νομοθετικές πράξεις. Αν τα Κράτη Μέλη δεν αποδεχθούν την υπεροχή του δικαίου της ΕΕ, η έξοδός τους είναι μονόδρομος. 

*Μέλος του δικηγορικού συλλόγου Λευκωσίας και διδάσκει Δημόσιο Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας