Άνθρωπο με άνθρωπο

Σε ένα από τα τελευταία μου τρεξίματα άκουγα την Eileen Gu, τη νεαρή Ολυμπιονίκη του freestyle skiing, να μιλά για τη σκληρή δουλειά. Είπε κάτι που μου έμεινε. Υπερτονίζουμε, κατά την άποψή της, τη σημασία της σκληρής δουλειάς και υποτιμούμε τη σημασία της κατεύθυνσης.

Έφερε ένα απλό παράδειγμα. Μπορείς να χτυπάς έναν τοίχο με όλη σου τη δύναμη. Να προσπαθείς περισσότερο, να κουράζεσαι περισσότερο, να επιμένεις περισσότερο. Αν όμως υπάρχει τρόπος να περάσεις γύρω από τον τοίχο, ίσως το ζητούμενο δεν είναι να τον χτυπήσεις δυνατότερα.

Η σκέψη έμεινε μαζί μου για μερικά χιλιόμετρα. Ίσως γιατί τελευταία σκέφτομαι αρκετά την αλλαγή. Γιατί κάποιες αλλαγές πετυχαίνουν και άλλες, παρά την προσπάθεια, όχι; Συνήθως αναζητούμε την απάντηση στην ικανότητα, στη βούληση ή στην επιμονή. Και ασφαλώς όλα παίζουν τον ρόλο τους. Ακούγοντας όμως την Gu, σκέφτηκα ότι ίσως πριν από όλα αυτά χρειάζεται κάτι άλλο. Να ξέρουμε -όλοι- πού θέλουμε να πάμε. Και γιατί.

Έχουμε, βέβαια, μια περίεργη σχέση με την αλλαγή. Τη ζητάμε συχνά. Θέλουμε καλύτερες υπηρεσίες, λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερη αξιοκρατία, περισσότερη τεχνολογία, λιγότερη ταλαιπωρία.

Και μετά έρχεται η αλλαγή. Και μαζί της η αβεβαιότητα, η αναστάτωση, το «γιατί να αλλάξει αφού λειτουργεί;», το «δεν γίνεται», το «πάντα έτσι το κάναμε». Δεν το λέω επικριτικά. Είναι ανθρώπινο. Το γνώριμο, ακόμη κι όταν δεν είναι τέλειο, μας προσφέρει ασφάλεια. Είναι εύκολο να είμαστε μεταρρυθμιστές όταν η αλλαγή αφορά τους άλλους. Δυσκολεύει όταν φτάσει στη δική μας καθημερινότητα. Γι’ αυτό έχει σημασία το «γιατί».

Οι άνθρωποι δύσκολα θα αφήσουν πίσω έναν τρόπο που γνωρίζουν απλώς επειδή κάποιος τους είπε ότι υπάρχει καλύτερος. Πρέπει να καταλαβαίνουν πού θέλουμε να πάμε και γιατί αξίζει η διαδρομή.

Κι όμως, όταν κοιτάζω αλλαγές που έχω δει να πετυχαίνουν, διαπιστώνω και κάτι ακόμη. Η σωστή κατεύθυνση δεν αρκεί. Κάποιος πρέπει να διανύσει την απόσταση.

Πίσω από κάθε ουσιαστική αλλαγή βρίσκω ανθρώπους. Ανθρώπους που πίστεψαν ότι κάτι μπορεί να γίνει καλύτερα και αποφάσισαν να βάλουν πλάτη. Έβαλαν ώρες. Έλυσαν προβλήματα που δεν υπήρχαν στο αρχικό σχέδιο. Διαχειρίστηκαν αντιδράσεις. Έκαναν λάθη, διόρθωσαν, ξαναδοκίμασαν. Και όταν ο αρχικός ενθουσιασμός πέρασε και έμεινε η δύσκολη δουλειά της εφαρμογής, έμειναν κι αυτοί εκεί. Με επιμονή, υπομονή και θέληση. Κάπου εδώ, νομίζω, συναντώνται οι δύο ιδέες.

Η σκληρή δουλειά χωρίς κατεύθυνση μπορεί απλώς να μας εξαντλήσει. Η κατεύθυνση χωρίς ανθρώπους που θα την κάνουν πράξη παραμένει ένα ωραίο σχέδιο. Η αλλαγή χρειάζεται και τα δύο. Και εδώ βρίσκεται η ευθύνη της ηγεσίας. Να επενδύσει χρόνο στο πού θέλουμε να πάμε και, ακόμη περισσότερο, στο γιατί. Να δείξει κατεύθυνση, να ακούσει, να αφαιρέσει εμπόδια και να δώσει χώρο στους ανθρώπους να βρουν καλύτερους δρόμους για να φτάσουν εκεί.

Δεν χρειάζεται να χτυπάμε όλοι τον ίδιο τοίχο. Χρειάζεται εκείνος που θα ρωτήσει «γιατί το κάνουμε έτσι;». Εκείνη που, αντί να εξηγήσει γιατί κάτι δεν γίνεται, θα ψάξει πώς μπορεί να γίνει. Εκείνος που, όταν βρει μπροστά του ένα εμπόδιο, θα επιμείνει στον προορισμό χωρίς να θεωρεί ιερό τον δρόμο που είχαμε αρχικά σχεδιάσει.

Αυτούς τους ανθρώπους δεν χρειάζεται να τους φανταστώ. Τους έχω δει. Έχω δει τι μπορεί να συμβεί όταν μια ομάδα πιστέψει σε κάτι και επιμείνει μέχρι να γίνει. Και έχω δει πως η αλλαγή μπορεί να γίνει μεταδοτική: μια επιτυχία κάνει την επόμενη αλλαγή να μοιάζει λίγο πιο εφικτή.

Κάπως έτσι δημιουργείται μια κουλτούρα αλλαγής. Άνθρωπο με άνθρωπο. Γιατί σε μια διαδρομή δεν έχει σημασία μόνο πόσο δυνατά τρέχεις. Πρέπει πρώτα να ξέρεις πού θέλεις να φτάσεις. Και ύστερα χρειάζεσαι ανθρώπους που πιστεύουν αρκετά στον προορισμό ώστε να ψάξουν τον δρόμο, να κρατήσουν τον ρυθμό και, όταν χρειαστεί, να περάσουν μπροστά. Γιατί τελικά η αλλαγή δεν προχωρά με σχέδια. Προχωρά με ανθρώπους που αποφασίζουν να τα κάνουν πράξη. Το στοίχημα είναι να γίνουμε περισσότεροι.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου