Οι Χούθι και η νίκη που αλλάζει τη Μέση Ανατολή

Από ένα περιθωριακό αντάρτικο της Υεμένης σε δύναμη που μπορεί να επηρεάζει το παγκόσμιο εμπόριο. Υπάρχουν νίκες που κερδίζουν εδάφη και υπάρχουν νίκες που αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Η επικράτηση των Χούθι στην Υεμένη ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Οι Χούθι δεν είναι μια δύναμη που εμφανίστηκε ξαφνικά στη διεθνή σκηνή. Το κίνημα Ansar Allah γεννήθηκε στη βόρεια Υεμένη, μέσα στην κοινότητα των Ζαΐντιτών, μιας σιιτικής θρησκευτικής παράδοσης με βαθιές ρίζες στην ιστορία της χώρας. Από ένα τοπικό θρησκευτικό και πολιτικό κίνημα εξελίχθηκαν, μέσα από πολέμους, καταστολή και την κατάρρευση του υεμενίτικου κράτους, σε οργανωμένη στρατιωτική και πολιτική δύναμη.

Το 2014 κατέλαβαν τη Σαναά. Από εκείνο το σημείο και μετά, η Υεμένη μετατράπηκε σε πεδίο ενός ευρύτερου περιφερειακού ανταγωνισμού. Η Σαουδική Αραβία παρενέβη στρατιωτικά, έχοντας τη στήριξη δυτικών δυνάμεων, ενώ το Ιράν ενίσχυσε τους Χούθι με όπλα, τεχνογνωσία και υποστήριξη. Όμως εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη λεπτομέρεια, οι Χούθι δεν είναι απλώς «οι άνθρωποι του Ιράν» στην Υεμένη. Έχουν δική τους κοινωνική βάση, δική τους ιδεολογία και δική τους στρατηγική. Η σχέση με την Τεχεράνη είναι πραγματική και σημαντική, αλλά δεν εξηγεί από μόνη της την αντοχή τους.

Η ήττα της λογικής της συντριπτικής ισχύος

Για χρόνια η υπόθεση ήταν απλή, μια φτωχή και κατακερματισμένη οργάνωση δεν θα μπορούσε να αντέξει απέναντι σε έναν συνασπισμό κρατών με σύγχρονη αεροπορία, προηγμένα όπλα και τεράστιους οικονομικούς πόρους. Οι Χούθι, άντεξαν και απέδειξαν ότι στον σύγχρονο πόλεμο η τεχνολογική υπεροχή δεν εγγυάται από μόνη της τη νίκη. Έμαθαν να χρησιμοποιούν πυραύλους και drones, να διασπείρουν τις δυνάμεις τους, να εκμεταλλεύονται το δύσβατο έδαφος και να μετατρέπουν τον χρόνο σε όπλο. Ο αντίπαλός τους μπορεί να διαθέτει πολύ περισσότερα χρήματα και πολύ καλύτερη τεχνολογία. Αν όμως χρειάζεται τεράστιους πόρους για να αντιμετωπίσει μια δύναμη που λειτουργεί με πολύ μικρότερο κόστος, τότε δημιουργείται μια παράδοξη μορφή ισορροπίας. Ο αδύναμος δεν χρειάζεται να γίνει ισχυρότερος από τον ισχυρό. Αρκεί να καταστήσει την ισχύ του αντιπάλου δυσανάλογα ακριβή και πολιτικά δύσχρηστη. Αυτό ακριβώς πέτυχαν οι Χούθι. Το πραγματικό τους όπλο είναι η γεωγραφία Η σημασία της νίκης τους δεν βρίσκεται μόνο στην έκταση των εδαφών που ελέγχουν. Βρίσκεται στη γεωγραφία.

Η Υεμένη βρίσκεται απέναντι από το Κέρας της Αφρικής και ελέγχει τη βόρεια πλευρά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, του στενού που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό. Αυτό σημαίνει ότι μια δύναμη που μπορεί να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή αποκτά επιρροή πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθος της ίδιας της Υεμένης. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η γεωπολιτική ανατροπή. Ένας μη κρατικός ένοπλος σχηματισμός μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, να αυξήσει το κόστος των μεταφορών, να επηρεάσει τις ασφαλιστικές τιμές και να υποχρεώσει πολεμικά πλοία μεγάλων δυνάμεων να αναπτυχθούν στην περιοχή. Η Υεμένη, μια από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου, αποκτά έτσι μια στρατηγική σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ την οικονομική και πολιτική της βαρύτητα. Αυτό είναι που κάνει τους Χούθι τόσο επικίνδυνους, αλλά και τόσο σημαντικούς.

Μια νίκη που δεν πρέπει να ρομαντικοποιηθεί

Η αναγνώριση της στρατιωτικής επιτυχίας των Χούθι δεν σημαίνει εξιδανίκευσή τους. Οι Χούθι δεν είναι δημοκρατικό κίνημα με την κλασσική έννοια. Η διακυβέρνησή τους συνοδεύεται από αυταρχισμό και σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ίδια η Υεμένη έχει πληρώσει τεράστιο τίμημα από τον πόλεμο, με εκατομμύρια ανθρώπους να έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με ανθρωπιστική καταστροφή. Επομένως, πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα. Η στρατιωτική αποτελεσματικότητα δεν ισοδυναμεί με πολιτική νομιμοποίηση. Και η ικανότητα να νικήσεις έναν ισχυρότερο αντίπαλο στο πεδίο της μάχης δεν σημαίνει ότι μπορείς αυτομάτως να οικοδομήσεις ένα βιώσιμο κράτος. Αυτό είναι το μεγάλο τεστ που τώρα αρχίζει για τους Χούθι.

Η νέα Μέση Ανατολή

Η μεγαλύτερη σημασία της νίκης τους, τελικά, δεν αφορά μόνο τους ίδιους. Αφορά το μήνυμα που στέλνει σε ολόκληρη την περιοχή. Για δεκαετίες, η Μέση Ανατολή λειτουργούσε με την παραδοχή ότι η ισχύς ανήκει πρωτίστως στα κράτη, στη Σαουδική Αραβία, στο Ιράν, στο Ισραήλ, στην Τουρκία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους. Οι Χούθι αποδεικνύουν ότι αυτό δεν είναι πλέον αρκετό. Μια μη κρατική δύναμη, με σχετικά περιορισμένους οικονομικούς πόρους, μπορεί να αποκτήσει στρατηγικό βάρος δυσανάλογο του μεγέθους της. Μπορεί να επιβάλει κόστος σε περιφερειακές δυνάμεις, να επηρεάσει τη διεθνή ναυσιπλοΐα και να αναγκάσει μεγάλες χώρες να υπολογίζουν τις κινήσεις της. Αυτό είναι το πραγματικό ιστορικό βάρος της νίκης τους.

Οι Χούθι ξεκίνησαν από τα βουνά της βόρειας Υεμένης ως ένα σχετικά περιθωριακό κίνημα. Σήμερα βρίσκονται στο κέντρο ενός γεωπολιτικού παιχνιδιού που εκτείνεται από την Τεχεράνη και το Ριάντ μέχρι την Ουάσιγκτον και τις παγκόσμιες αγορές. Η νίκη τους δεν σημαίνει ότι οι Χούθι έγιναν η νέα υπερδύναμη της Μέσης Ανατολής. Σημαίνει κάτι πιο ανησυχητικό, ότι η εποχή στην οποία οι μεγάλες δυνάμεις μπορούσαν να επιβάλλουν τη βούλησή τους μόνο και μόνο επειδή διέθεταν περισσότερα όπλα και περισσότερα χρήματα φθάνει στο τέλος της. Η Υεμένη είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα αυτής της αλλαγής και όποιος δεν κατανοήσει αυτό το μάθημα, κινδυνεύει να κοιτάζει τη Μέση Ανατολή με τους κανόνες του χθες, ενώ ο πόλεμος του αύριο έχει ήδη αρχίσει.