Η στρατηγική αξία της Ελλάδας και το στοίχημα για την Κύπρο

Η επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ήταν πλούσια σε ουσία αλλά και σε συμβολισμό. Δεν ήταν απλώς ακόμη μια επίσκεψη υψηλού επιπέδου. Ανέδειξε κάτι βαθύτερο: την αυτόνομη θέση που αποκτά η Ελλάδα στην αναδιαμόρφωση της αμερικανικής στρατηγικής. Και, κατ’ επέκταση, τις ευκαιρίες αλλά και τα διλήμματα που δημιουργούνται για την Κύπρο.

Για να αντιληφθούμε τη σημασία της επίσκεψης, πρέπει να εξετάσουμε την ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα και τις συνομιλίες στην Αθήνα, όπου οι στρατηγικές διακηρύξεις συνδέθηκαν με συγκεκριμένες συνεργασίες.

Στην Πνύκα, με φόντο την Ακρόπολη, ο Ρούμπιο δεν περιορίστηκε σε έναν ύμνο προς τον ελληνικό πολιτισμό. Επικαλέστηκε την αρχαία Ελλάδα για να υπερασπιστεί μια συγκεκριμένη αντίληψη για τη Δύση, το έθνος, την κυριαρχία και την ισχύ. Η ομιλία του ήταν, ουσιαστικά, ένα μανιφέστο για τον ρόλο της Αμερικής και της Δύσης στον σημερινό κόσμο, ίσως και με το βλέμμα στραμμένο στις επόμενες αμερικανικές προεδρικές εκλογές.

Ο Ρούμπιο παρουσίασε έναν κόσμο στον οποίο η οικονομία, η τεχνολογία, η ενέργεια, η βιομηχανία και η στρατιωτική ισχύς αποτελούν αλληλένδετα εργαλεία εθνικής στρατηγικής. Έναν κόσμο ανταγωνισμού, όπου τα κράτη επιδιώκουν συμφέροντα και όπου η διπλωματία χρειάζεται να στηρίζεται σε πραγματική ισχύ.

Δεν πρόκειται για μια εντελώς νέα αντίληψη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Υπάρχουν στρατηγικές σταθερές που διαπερνούν τις δεκαετίες και τις εναλλαγές Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών στην εξουσία. Η διατήρηση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στο διεθνές σύστημα παραμένει κεντρικός στόχος. Αυτό που αλλάζει είναι οι μέθοδοι.

Ο Ρούμπιο υποστήριξε επίσης ότι σκοπός των συμμαχιών δεν είναι να καταργούν την κυριαρχία των κρατών, αλλά να την υπερασπίζονται. Μια θέση με ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο στην οποία θα επανέλθουμε.

Η Ελλάδα αποκτά αυτοτελή στρατηγική αξία

Η επίσκεψη επιβεβαίωσε μια σημαντική εξέλιξη. Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται πλέον από την Ουάσιγκτον αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα των σχέσεών της με την Τουρκία.

Η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη, η ελληνική ναυτιλία, οι ενεργειακές υποδομές και οι δυνατότητες συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο προσδίδουν στην Ελλάδα αυτοτελή στρατηγική αξία.

Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε την Ελλάδα «αναντικατάστατο φίλο» (indispensable friend) της Ευρώπης και των ΗΠΑ, αλλά και «εταίρο-πυλώνα» (anchor partner) της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή.

Ο 6^ος  Στρατηγικός Διάλογος ΗΠΑ-Ελλάδας ανέδειξε αυτή τη σχέση με συγκεκριμένες συνεργασίες: αμυντικά προγράμματα, ανταλλαγή πληροφοριών, ενεργειακές διαδρομές, κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες και νέες τεχνολογίες. Η Ελλάδα αναδεικνύεται ολοένα περισσότερο από αποδέκτης ασφάλειας σε πάροχο ασφάλειας.

Αυτό είναι σημαντικό. Δεν σημαίνει, όμως, ότι η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει την Τουρκία. Η Άγκυρα παραμένει σημαντικός παράγοντας για το ΝΑΤΟ, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή και την αμερικανική περιφερειακή στρατηγική.  Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διατηρήσουν σχέσεις και με τις δύο χώρες. Δεν πρόκειται για παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος.

Η  αποτροπή του πολέμου και τα όριά της

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνέντευξη του Ρούμπιο στον Αλέξη Παπαχελά, στην «Καθημερινή» στις 8 Οκτωβρίου.  Ερωτηθείς για ενδεχόμενη σοβαρή κρίση με την Τουρκία, στο Αιγαίο ή στην Κύπρο, και για πιθανή αμερικανική παρέμβαση, χαρακτήρισε μια τέτοια εξέλιξη αδιανόητη. Η διατύπωση έχει πολιτικό βάρος. Δείχνει την αμερικανική πρόθεση αποτροπής μιας σύγκρουσης μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ. Αλλά χρειάζεται προσοχή. Άλλο η αποτροπή ενός πολέμου. Άλλο η αποτροπή απειλών, εκβιασμών ή μονομερών τετελεσμένων. Και άλλο η επίλυση διαφορών στη βάση του διεθνούς δικαίου.

Εδώ, όμως, οι διαβεβαιώσεις του Αμερικανού ΥΠΕΞ άφησαν ουσιώδη ερωτήματα αναπάντητα. Η κατηγορηματική απόρριψη ενός ελληνοτουρκικού πολέμου δεν συνοδεύτηκε από εξίσου σαφή τοποθέτηση για την αντιμετώπιση των απειλών και των μονομερών ενεργειών που μπορούν να οδηγήσουν σε κρίση.

Ενέργεια και συνδεσιμότητα: η νέα γεωπολιτική

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της επίσκεψης αφορά την ενέργεια. Ο Κάθετος Ενεργειακός Διάδρομος, η μεταφορά αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα και η παρουσία αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών ενισχύουν τον ρόλο της Ελλάδας. Η ενέργεια δεν είναι πλέον απλώς εμπορική υπόθεση. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας, στρατηγικής αυτονομίας και γεωπολιτικής επιρροής. Το ίδιο ισχύει για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Ο Great Sea Interconnector (GSI), η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση.

Ο Ρούμπιο επανέλαβε την αμερικανική υποστήριξη στα ενεργειακά έργα, αλλά απέφυγε να τοποθετηθεί δημόσια για τις τουρκικές αντιρρήσεις στο GSI. Στην κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Γιώργο Γεραπετρίτη υποστήριξε ότι τα ευαίσθητα ζητήματα αντιμετωπίζονται καλύτερα μέσω της διακριτικής διπλωματίας, παρά με δημόσιες δηλώσεις. Στη συνέντευξή του στην «Καθημερινή» δήλωσε ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να αναλάβουν διπλωματικές προσπάθειες για να καταστήσουν σαφή σε όλες τις πλευρές τη σημασία που αποδίδουν στο έργο.

Είναι μια χρήσιμη ένδειξη αμερικανικού ενδιαφέροντος. Δεν αποτελεί, όμως, εγγύηση προστασίας του έργου. Εδώ βρίσκεται και η πραγματική δοκιμασία. Θα μπορέσει η στρατηγική υποστήριξη να μεταφραστεί σε συνθήκες που θα επιτρέψουν την υλοποίησή του; Η συνδεσιμότητα γίνεται στρατηγική.  Αλλά η στρατηγική κρίνεται στην εφαρμογή.