Σχεδόν μισό αιώνα ζωής συμπληρώνουν τα προπύλαια του παλαιού σταδίου Γ.Σ.Ζ., τα οποία, προς τιμήν όλων όσοι συνέβαλαν σε αυτό το έργο, πρόσφατα έχουν συντηρηθεί και θα συνεχίσουν να αποτελούν σημείο αναφοράς για τη Λάρνακα.
Το στάδιο Γ.Σ.Ζ. με τα εντυπωσιακά νεοκλασικού ρυθμού προπύλαια, κατασκευάστηκε το 1928 με αρχιτεκτονικά σχέδια του Ανδρέα Χατζηδημητρίου. Ήταν δημιούργημα του ίδιου του Γυμναστικού Συλλόγου «Ο Ζήνων» (Γ.Σ.Ζ.) Λάρνακας, επί προεδρίας του δημοσιογράφου και εκδότη της εφημερίδας «Το Έθνος», Κλεόβουλου Μεσολογγίτη, ο οποίος, όπως μαρτυρεί και το επίθετό του, καταγόταν από το Μεσολόγγι.
Κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, στα τέλη της δεκαετίας του 1920 η δημόσια ζωή στη Λάρνακα βρισκόταν σε άνοδο και η πόλη σταδιακά άλλαζε όψη. Ο νέος δήμαρχος και επίτιμος αντιπρόεδρος του Γ.Σ.Ζ., Δημητρός Ν. Δημητρίου (ή Μάτσας, όπως ήταν το παρατσούκλι του) υποσχόταν πολλά έργα, ορισμένα από τα οποία μάλιστα θα χρηματοδοτούσε ο ίδιος.
Τα εθνικά αισθήματα των ελληνικής καταγωγής κατοίκων αναπτερώνονταν από γεγονότα όπως τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κίμωνος του Αθηναίου, που «και νεκρός ενίκα» στη ναυμαχία με τους Πέρσες τον 5ο αιώνα π.Χ. για την ελευθερία της Κύπρου. Η τελετή, με πλήθος ελληνικές σημαίες και ενθουσιώδεις πατριωτικές ομιλίες, έκανε τους Λαρνακείς να σκιρτήσουν από περηφάνια.
Όλα αυτά όμως έθεταν τον Γ.Σ.Ζ. ενώπιον σοβαρού καθήκοντος: να διοργανώσει με αντάξιο τρόπο τους επικείμενους Παγκυπρίους αγώνες το 1928, όπως είχε υποχρέωση. Οι προσπάθειες που καταβάλλονταν από το 1924 για ανέγερση νέου γυμναστηρίου σε ιδιόκτητο χώρο πίσω από το Ευρυβιάδειο Παρθεναγωγείο δεν έφεραν αποτέλεσμα.
Έπρεπε τότε να προωθηθούν επειγόντως οι διαδικασίες για την ανοικοδόμηση σύγχρονου σταδίου. Για τον σκοπό αυτό ο Γ.Σ.Ζ. αγόρασε τεμάχιο γης κοντά στον δημοτικό κήπο, επί της λεωφόρου Αρτέμιδος.
Ο Γ.Σ.Ζ. ανέθεσε την εκπόνηση των σχεδίων στον Λεμεσιανό αρχιτέκτονα Ανδρέα Χατζηδημητρίου. Του ζήτησε μάλιστα να συμπεριλάβει στα σχέδια για το στάδιο του Γ.Σ.Ζ. χώρους για διάφορα αθλήματα, γήπεδα ποδοσφαίρου και αντισφαίρισης, στίβο πέριξ του ποδοσφαιρικού γηπέδου, κερκίδες, υπόστεγο, αποδυτήρια και προπύλαια με οκτώ κίονες. Εννοείται ότι ο νεοκλασικός ρυθμός επιλέγηκε σκόπιμα για να παραπέμπει στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, ως απάντηση στη βρετανική αποικιοκρατία. Πολλά σχολικά και άλλα κτήρια ανεγείρονταν σε νεοκλασικό ρυθμό εκείνα τα χρόνια.
Ο αρχιτέκτονας Ανδρέας Χατζηδημητρίου εντόπισε ανυπέρβλητα προβλήματα, όταν άρχισε τη μελέτη για τον σχεδιασμό του σταδίου Γ.Σ.Ζ. Ενημέρωσε σχετικά τον Σύλλογο με επιστολή του ημερομηνίας 11 Ιουλίου 1927. Ήταν αδύνατο να χωροθετηθούν όλες οι χρήσεις που φιλοδοξούσε να έχει στο στάδιό του ο Γ.Σ.Ζ. Εμπόδιο αποτελούσε το τριγωνικό σχήμα του οικοπέδου.
Στην επιστολή του ο Ανδρέας Χατζηδημητρίου εισηγήθηκε την αγορά γειτνιάζοντος τεμαχίου γης. Τότε τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Γ.Σ.Ζ. πήραν προσωπικό ρίσκο και υπέγραψαν ως εγγυητές το συμβόλαιο αγοράς του συγκεκριμένου τεμαχίου γης από την εταιρεία Ν. Π. Λανίτη. Αφού έγιναν αυτά, ο Ανδρέας Χατζηδημητρίου ολοκλήρωσε τον σχεδιασμό του σταδίου Γ.Σ.Ζ. στη συμβολή τριών οδών, παρά τη λεωφόρο Αρτέμιδος. Στους λίγους μήνες που απέμεναν μέχρι την πραγματοποίηση των Παγκυπρίων αγώνων το 1928, ο Σύλλογος έπρεπε να προωθήσει με ταχείς ρυθμούς την κατασκευή του σταδίου, με τα πενιχρά τεχνικά μέσα της εποχής.
Καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια του Γ.Σ.Ζ. για την ανέγερση του νέου σταδίου διαδραμάτισε ο επίτιμος αντιπρόεδρος του Γ.Σ.Ζ. και δήμαρχος Λάρνακας, Δημητρός Ν. Δημητρίου. Ανακοίνωσε το 1927 ότι θα επιχορηγούσε την ανέγερση των κερκίδων. Συγκεκριμένα, υποσχέθηκε να εισφέρει ποσό ίσο με το ποσό που θα εισπραττόταν από έρανο που θα πραγματοποιούσε ο Σύλλογος.
Έθεσε όμως και έναν όρο ο Δημητρός Ν. Δημητρίου. Ανέμενε ότι οι Λαρνακείς δεν θα τσιγκουνεύονταν και ότι το ποσό από τον έρανο θα υπερέβαινε τις 100 λίρες. Διαφορετικά θα ακύρωνε και τη δική του εισφορά… Τελικά ο Δημητρός Ν. Δημητρίου έβαλε ακόμη πιο βαθιά το χέρι στην τσέπη, γιατί το ποσό που συγκεντρώθηκε από τον έρανο μεταξύ των Λαρνακέων ξεπέρασε κατά πολύ τις προσδοκίες του. Ανήλθε στις 300 λίρες. Ως εκ τούτου, ο ευεργέτης του Γ.Σ.Ζ. προσέφερε και ο ίδιος 300 λίρες δωρεά προς τον Σύλλογο, αντί 100 λιρών που ήταν η αρχική δωρεά του για την ανέγερση κερκίδων. Ήταν περίοδος εκλογών.
Ο Δημητρός Ν. Δημητρίου είχε εκλεγεί δήμαρχος Λάρνακας το 1923 και θα παρέμενε στη θέση αυτή για τρεις συνεχείς θητείες. Στις εκλογές του 1929 αντίπαλός του θα ήταν ο Λουκής Ζ. Πιερίδης. Εκπροσωπούσαν τις δύο ισχυρές αστικές οικογένειες της Λάρνακας. Από τον οικονομικό απολογισμό του αντιπροέδρου του Γ.Σ.Ζ. Μιλτιάδη Οικονομάκη για το 1928, σε σχέση με τις εισπράξεις και τις δαπάνες για το στάδιο του Γ.Σ.Ζ., πληροφορούμαστε ότι το κόστος για την ανέγερση των κερκίδων ανήλθε σε 586 λίρες, 7 σελίνια και 7 γρόσια για την ακρίβεια, ενώ για το περιτείχισμα δαπανήθηκαν περίπου 430 λίρες. Για το στάδιο δαπανήθηκαν 166 λίρες, ενώ για τα προπύλαια απαιτήθηκε δαπάνη ύψους 171 λιρών. Φαίνεται επίσης ότι τα κυριότερα έσοδα του Συλλόγου προήλθαν από τη Σχολική Εφορεία (450 λίρες) και από εράνους (320 λίρες).
Πόλο έλξης αποτελούσαν επίσης οι εξ Ελλάδος προσκυνητές, οι οποίοι πραγματοποιούσαν ταξίδι στους Αγίους Τόπους, στα Ιεροσόλυμα. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο ναύαρχος Γ. Κακουλλίδης. Συμμετείχε επίσης ο μητροπολίτης Τραπεζούντος, Χρύσανθος, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών (από το 1938 μέχρι το 1941, όταν παύθηκε μετά που αρνήθηκε να ορκίσει τη δωσίλογη, εγκάθετη κατά τη ναζιστική κατοχή, κυβέρνηση Τσολάκογλου).
Η γιορτινή και ιστορική μέρα για τον Γ.Σ.Ζ. ξημέρωσε στις 18 Απριλίου 1928. Εκείνη τη μέρα πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του νεότευκτου σταδίου του Συλλόγου στον χώρο που εφάπτεται της λεωφόρου Αρτέμιδος. Τότε ήταν το Βουλεβάρτο, όπως ονομαζόταν ο δρόμος όπου έκαναν τον περίπατό τους οι κάτοικοι και οι επισκέπτες της πόλης.
Η ατμόσφαιρα ήταν πανηγυρική. Με πατριωτικό οίστρο απευθύνθηκαν προς το πλήθος στις ομιλίες τους ο πρόεδρος του Γ.Σ.Ζ., Κλεόβουλος Μεσολογγίτης, ενώ ο μητροπολίτης Τραπεζούντας, Χρύσανθος, πραγματοποίησε αγιασμό. Στο πλαίσιο της τελετής έγινε παρέλαση και ορκωμοσία των αθλητών. Επίσης παρουσιάστηκαν κυπριακοί παραδοσιακοί χοροί από τις μαθήτριες του Παγκυπρίου Εμπορικού Λυκείου Λάρνακας, καθώς και ελληνικοί χοροί από ομάδα του Λυκείου Ελληνίδων Λεμεσού. Υπήρχε και αθλητικό μέρος στην τελετή, κατά την οποία γράφτηκε μια νέα σελίδα στην ιστορία του κυπριακού αθλητισμού.
Έλκυσε πολλούς νέους στον αθλητισμό
Η ανεπανάληπτη γιορτή στο νέο στάδιο του Γ.Σ.Ζ. συνεχίστηκε και τις επόμενες μέρες μετά από τα εγκαίνια, στις 19-22 Απριλίου 1928, όταν πραγματοποιήθηκαν οι 18οι Παγκύπριοι αγώνες. Την έναρξη των αγώνων κήρυξε ο μητροπολίτης Κιτίου Νικόδημος Μυλωνάς.
Η κοσμοσυρροή ήταν πρωτοφανής και το πρόγραμμα των αγώνων ήταν πλουσιότατο. Περιελάμβανε, εκτός από τα αγωνίσματα στίβου, και άλλα αθλήματα, όπως ποδηλασία 42 χιλιομέτρων, δηλαδή μαραθώνιο επί δύο τροχών, πεζοπορία 10 αγγλικών μιλίων, ποδόσφαιρο, χόκεϊ, «πετόσφαιρον» ή πετοσφαίριση θα λέγαμε σήμερα, καθώς επίσης ναυτικά αγωνίσματα: κολύμβηση 100 μ. και 400 μ. σε ελεύθερο στιλ, «ράχεως» (ύπτιο) 100 μ., ιστιοδρομία ερασιτεχνών και κωπηλασία τετρακώπων λέμβων σε απόσταση 800 μ. Σημειώνεται το ιστορικό γεγονός ότι για πρώτη φορά εντάχθηκε στο πρόγραμμα των Παγκυπρίων αγώνων πρωτάθλημα πετοσφαίρισης. Μάλιστα νικήτρια αναδείχθηκε η ομάδα του Γ.Σ.Ζ.
Αξιοσημείωτο επίσης είναι και το ότι συμπεριλήφθηκαν αγωνίσματα κορασίδων, καθώς και αγώνες αντισφαίρισης γυναικών. Είχε δοθεί μεγάλη ώθηση στους κατοίκους της πόλης και της επαρχίας Λάρνακας να ασχοληθούν με τον αθλητισμό. Αυτό φάνηκε και στην τελική γενική βαθμολογία, όπου ο Γ.Σ.Ζ. κατετάγη δεύτερος.
* Πολλά στοιχεία και ντοκουμέντα για τα προπύλαια του Γ.Σ.Ζ. παρατίθενται στο επετειακό λεύκωμα «125 χρόνια Γ.Σ.Ζ.», έρευνα – συγγραφή Χρύσανθου Χρυσάνθου, έκδοση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών σε συνεργασία με τον Γυμναστικό Σύλλογο «Ο Ζήνων» Λάρνακας.
