Συναγερμός ανά το παγκόσμιο σήμανε μετά τις πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και φέρουν την αρμόδια επιτροπή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας να προτίθεται να κατατάξει την ασπαρτάμη, ένα από τα πιο διαδεδομένα τεχνητά γλυκαντικά στον κόσμο, στις πιθανώς καρκινογόνες ουσίες.

Η ασπαρτάμη χρησιμοποιείται σε αναψυκτικά, αλκοολούχα ποτά, φαγώσιμα, δημητριακά, καραμέλες αλλά και σε τσίχλες και σε περίπτωση που τα όσα δημοσίευσε την Πέμπτη το πρακτορείο Reuters ευσταθούν, τότε ολόκληρη η βιομηχανία τροφίμων στον κόσμο θα υποχρεωθεί να στραφεί στον εντοπισμό εναλλακτικών λύσεων ή θα εισέλθει σε πολύχρονες δικαστικές διαδικασίες με τον παγκόσμιο οργανισμό.

Ο πόλεμος μεταξύ βιομηχανίας και αρμοδίων επιτροπών του ΠΟΥ, βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και μερικούς μήνες, βάζοντας έτσι στην ουσία σε δεύτερη μοίρα τις πιθανές επιπτώσεις της ασπαρτάμης στην ανθρώπινη υγεία αφού γιατροί και διατροφολόγοι διεθνώς, υποστηρίζουν ότι εάν δεν ανατραπούν με τεκμηριωμένο επιστημονικό τρόπο τα μέχρι σήμερα δεδομένα, ένα άτομο είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταναλώνει σε ημερήσια βάση ποσότητες ασπαρτάμης οι οποίες να είναι ικανές για να επηρεάσουν την υγεία του.

Σε εθνικό επίπεδο, ο λειτουργός Τύπου του υπουργείου Υγείας, Δημήτρης Κωνσταντίνου, ανέφερε χθες, σε δηλώσεις του στον «Φ», ότι «μέχρι αυτή τη στιγμή το υπουργείο Υγείας δεν έχει λάβει καμία επίσημη ενημέρωση από τον αρμόδιο ευρωπαϊκό οργανισμό». Το  υπουργείο Υγείας, είπε, «όπως και οι αρμόδιες Αρχές σε όλα τα κράτη – μέλη, ακολουθεί τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων. Στο παρόν στάδιο, δεν υπάρχει επίσημη τοποθέτηση από την Αρχή και όταν και εφόσον υπάρξουν επίσημες ανακοινώσεις το υπουργείο Υγείας θα ενημερώσει, ως οφείλει, σχετικά και τους πολίτες».

Από πλευράς του, ο Σύνδεσμος Διαιτολόγων – Διατροφολόγων Κύπρου εξέδωσε μακροσκελή ανακοίνωση στην οποία, μεταξύ άλλων, ανέφερε ότι: Η αξιολόγηση που διεξάγεται αυτή τη στιγμή από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), που αποτελεί το αρμόδιο σώμα του ΠΟΥ για τον καρκίνο, «δεν λαμβάνει υπόψη πόσο από ένα προϊόν μπορεί να καταναλώσει ένα άτομο με ασφάλεια», επισημαίνοντας ότι «η συμβουλή αυτή για τα άτομα προέρχεται από μια ξεχωριστή επιτροπή εμπειρογνωμόνων του ΠΟΥ για τα πρόσθετα τροφίμων, γνωστή ως JECFA, παράλληλα, με τους προσδιορισμούς των ρυθμιστικών αρχών». Η επιτροπή αυτή αναμένεται επίσης ότι θα προχωρήσει σε σχετικές ανακοινώσεις την ίδια ημέρα με τον IARC.

Σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο, η ασπαρτάμη να αποτελεί κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου, ο σύνδεσμος ανέφερε ότι «η παρουσία μιας «πιθανότητας για καρκίνο» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα άτομο θα αναπτύξει καρκίνο. Υποδηλώνει αυξημένη πιθανότητα, αλλά πολλοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον πραγματικό κίνδυνο ενός ατόμου, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού ιστορικού υγείας, του γενικού τρόπου ζωής και άλλων ειδικών περιστάσεων». Σε κάθε περίπτωση όμως ο σύνδεσμος επιφυλάσσεται να τοποθετηθεί αμέσως μετά τις τελικές ανακοινώσεις που αναμένονται από τον ΠΟΥ και θα ενημερώσει ανάλογα το κοινό.

Ο σιωπηρός πόλεμος μεταξύ βιομηχανίας και ΠΟΥ ήρθε στο προσκήνιο, αμέσως μετά τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών, οι οποίες, μεταξύ άλλων, ανέφεραν ότι η απόφαση του IARC, «έχει ως στόχο να αξιολογήσει αν κάτι αποτελεί δυνητικό κίνδυνο ή όχι, με βάση όλα τα δημοσιευμένα στοιχεία» και «δεν λαμβάνει υπόψη σε ποια ποσότητα μπορεί ένα άτομο να καταναλώσει το προϊόν αυτό με ασφάλεια».

Το παρασκήνιο άρχισε να τρέχει διεθνώς, όταν ο ΠΟΥ δημοσίευσε οδηγίες συμβουλεύοντας τους καταναλωτές να μην χρησιμοποιούν γλυκαντικά χωρίς ζάχαρη. Οι οδηγίες προκάλεσαν σάλο στη βιομηχανία τροφίμων, η οποία παρουσιάζεται να έχει εντελώς διαφορετική άποψη.  Μάλιστα, το προηγούμενο διάστημα έγινε μια σειρά από δηλώσεις από πλευράς εκπροσώπων της διεθνούς βιομηχανίας ποτών και τροφίμων. «Ο IARC δεν είναι φορέας ασφάλειας τροφίμων και η στοχοποίηση της ασπαρτάμης δεν είναι επιστημονικά ολοκληρωμένη», φέρεται να ανέφερε η Frances Hunt-Wood, γενική γραμματέας της Διεθνούς Ένωσης Γλυκαντικών (ISA), ενώ η εκτελεστική διευθύντρια του Διεθνούς Συνδέσμου Κατασκευαστών Ποτών, Kate Loatman, υποστήριξε, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ότι «η μια τέτοια απόφαση θα παραπλανούσε τους καταναλωτές και θα τους οδηγούσε άσκοπα στην κατανάλωση περισσότερης ζάχαρης».

Διατροφολόγοι σε παγκόσμιο επίπεδο δεν φαίνεται να ανησυχούν ιδιαίτερα από την κατανάλωση ασπαρτάμης. Ρεπορτάζ της βρετανικής «Daily Mail» φιλοξένησε δηλώσεις διακεκριμένων επιστημόνων για την σχέση μεταξύ των υποκατάστατων ζάχαρης και του καρκίνου σε ζώα με αφορμή σχετική μελέτη. «Δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι τα τεχνητά γλυκαντικά ή κάποια συγκεκριμένα από αυτά θα αποτελούσαν σημαντική αιτία ανησυχίας για κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία. Αν μη τι άλλο, φαίνεται ότι για εκείνους τους ανθρώπους που πίνουν τακτικά πολλά ζαχαρούχα ποτά, για παράδειγμα, και θα ήθελαν να τα κόψουν, έχοντας μια εναλλακτική λύση για να στραφούν στα τεχνητά ζαχαρούχα ποτά, προσωρινά, μπορεί ακόμη να υπάρχει και όφελος», φέρεται να ανέφερε ότι η Deidre Tobias, διατροφολόγος – επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

Η ασπαρτάμη έχει χαρακτηριστεί από το 1981 ως ασφαλής προς κατανάλωση εντός των αποδεκτών ημερήσιων ορίων. Σύμφωνα με τα όσα καταγράφονται τις τελευταίες ημέρες στον διεθνή τύπο, «ένας ενήλικας βάρους 60 κιλών, πρέπει να καταναλώσει σε ημερήσια βάση 12 έως 36 κουτάκια αναψυκτικού διαίτης, ανάλογα με την ποσότητα ασπαρτάμης στο ποτό, ή 176 δισκία γλυκαντικού ασπαρτάμης κάθε μέρα για να κινδυνεύει, να θέσει τη ζωή του σε κίνδυνο».

Η ασπαρτάμη βρίσκεται στο μικροσκόπιο των ειδικών εδώ και αρκετά χρόνια. Το 2022, γαλλική έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 100.000 ενήλικες, κατέδειξε ότι όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες τεχνητών γλυκαντικών ουσιών, είχαν ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου. 

Τι γνωρίζουμε για την ασπαρτάμη

Η ασπαρτάμη είναι συνθετική γλυκαντική ουσία που χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της ζάχαρης. Αποτελείται από δύο αμινοξέα. Το ασπαρτικό οξύ και τη φαινυλαλανίνη. Καθώς διασπάται στον οργανισμό, απελευθερώνει αυτά τα δύο αμινοξέα και μια πολύ μικρή ποσότητα μεθανόλης (η δράση της οποίας είναι νευροτοξική σε μεγάλες ποσότητες). Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτά τα τρία συστατικά υπάρχουν ως φυσικά συστατικά σε πολλά τρόφιμα (π.χ. φρούτα, λαχανικά, γάλα) και ο ανθρώπινος οργανισμός τα μεταβολίζει χωρίς πρόβλημα. Η κατανάλωση ασπαρτάμης δεν επιτρέπεται σε όσους πάσχουν από φαινυλοκετονουρία, μια σπάνια κληρονομική νόσο. Γι’ αυτό και τα τρόφιμα και τα ποτά με ασπαρτάμη πρέπει, βάσει νόμου, να αναφέρουν στην ετικέτα τους ότι είναι πηγές φαινυλαλανίνης. Έχει την ίδια θερμιδική αξία με τη ζάχαρη, δηλαδή 4 θερμίδες ανά γραμμάριο αλλά είναι 200 φορές πιο γλυκιά για αυτό και χρειάζεται ελάχιστη ποσότητα για να καλυφθεί η απαραίτητη γλυκιά γεύση σε ένα ποτό ή τρόφιμο.