Στις περιοχές με τη μεγαλύτερη αύξηση κινδύνου για τον άνθρωπο λόγω ζέστης και την υψηλότερη αύξηση του ποσοστού θανάτων επίσης λόγω ζέστης, βρίσκεται η Κύπρος, η οποία, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνεται στις χώρες υψηλού κινδύνου για τη μετάδοση λοιμωδών νοσημάτων που μεταφέρονται από τα κουνούπια αλλά και για την έξαρση αλλεργικών κρίσεων εξαιτίας της σκόνης και της παρατεταμένης πλέον ανθοφορίας.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ευρώπη, καταγράφονται λεπτομερώς στην έκθεση Lancet Countdown Europe 2026, που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, με τις νότιες περιοχές της Γηραιάς Ηπείρου και την Ανατολική Μεσόγειο να βρίσκονται στην καρδιά της ζώνης με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα.
Σε γενικές γραμμές και γενικά για την Ευρώπη, η έκθεση τονίζει ότι η περιοχή εισέρχεται σε περίοδο αυξανόμενου υγειονομικού κινδύνου λόγω της κλιματικής αλλαγής, με τη Μεσόγειο να συγκαταλέγεται στις πλέον ευάλωτες περιοχές.
Για την Κύπρο, τα ήδη καταγεγραμμένα περιστατικά θερμοπληξίας κατά τους καλοκαιρινούς μήνες κάθε χρόνο, η παρουσία συγκεκριμένων ειδών κουνουπιών και οι επιπτώσεις της ξηρασίας, αποτελούν σαφή προειδοποιητικά σημάδια που αποδεικνύουν ότι οι επιπτώσεις δεν αφορούν απλά μια εκτίμηση για το μέλλον αλλά αποτελούν πραγματικότητα η οποία διαρκώς εξελίσσεται.
Δείκτες Lancet Countdown Europe 2026 που αφορούν την Κύπρο:
Στην έκθεση Lancet Countdown Europe 2026, επισημαίνεται ότι η έκθεση των ηλικιωμένων σε ημέρες επικίνδυνης θερμοκρασίας έχει αυξηθεί σημαντικά σε ολόκληρη την Ευρώπη, με τις μεσογειακές περιοχές να καταγράφουν τις μεγαλύτερες μεταβολές. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι υψηλότερες νυχτερινές θερμοκρασίες και η αστική θερμική επιβάρυνση, υπογραμμίζεται, εντείνουν τον κίνδυνο, ιδιαίτερα για ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.
Για τη θερμική επιβάρυνση η έκθεση αναφέρει:
>> Σημαντική αύξηση ημερών επικίνδυνου θερμικού στρες σε όλη τη Νότια Ευρώπη με επίκεντρο τη Μεσόγειο.
>> Μεγαλύτερη έκθεση ηλικιωμένων (>65 ετών).
>> Αύξηση της έντασης και διάρκειας των ημερών κατά τις οποίες επικρατούν συνθήκες καύσωνα σε σχέση με τη δεκαετία του 1990.
Η Νότια Ευρώπη εμφανίζεται:
>> Στις περιοχές με τη μεγαλύτερη αύξηση πολύ θερμών ημερών.
>> Στις περιοχές με υψηλότερη αύξηση των θανάτων που αποδίδονται στη ζέστη.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι συνολικά στην Ευρώπη καταγράφονται περίπου 52 επιπλέον θάνατοι εξαιτίας της ζέστης ανά εκατομμύριο πληθυσμού, με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση να εντοπίζεται στη Μεσόγειο, την Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Η αύξηση των θανάτων, χαρακτηρίζεται ως «σταθερή» σε διάστημα 20ετίας με ιδιαίτερα ευάλωτα τα ηλικιωμένα άτομα, ενώ υπογραμμίζεται η αυξημένη έκθεση γενικά του πληθυσμού στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες κάθε χρόνο.
Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζεται και στην Κύπρο, καθώς τα τελευταία χρόνια καταγράφονται επαναλαμβανόμενα περιστατικά θερμοπληξίας σε περιόδους καύσωνα, κυρίως σε ηλικιωμένους (π.χ. το 2024 επιβεβαιώθηκαν θάνατοι ηλικιωμένων γυναικών από θερμοπληξία στη Λευκωσία, ενώ το καλοκαίρι του 2025 σημειώθηκαν και πολλαπλές σοβαρές εισαγωγές ασθενών με θερμική καταπόνηση σε δημόσια νοσηλευτήρια).
Περαιτέρω αναφέρεται ότι στην Ευρώπη γενικά, τα επεισόδια προειδοποιήσεων για καύσωνα αυξήθηκαν κατά 318% σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες, με την Κύπρο συγκαταλέγεται στις χώρες όπου τα κύματα καύσωνα καταγράφονται συχνότερα τα τελευταία χρόνια, με θερμοκρασίες που υπερβαίνουν συστηματικά τους 44 βαθμούς Κελσίου κατά τους θερινούς μήνες.
Κίνδυνος για λοιμώδη νοσήματα
Η έκθεση καταγράφει αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης:
>> Δάγκειου πυρετού.
>> Ιού του Δυτικού Νείλου.
>> Λεϊσμανίασης.
Ειδικότερα, η πιθανότητα μετάδοσης δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη αυξήθηκε, σύμφωνα με την έκθεση, κατά περίπου 297% από τη δεκαετία του 1990, εξέλιξη που αφορά ιδιαίτερα τις χώρες της Μεσογείου.
Στην Κύπρο, άλλωστε, η επιβεβαίωση εγκατάστασης του είδους κουνουπιού Aedes albopictus (γνωστότερου ως «κουνούπι τίγρης») από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων το 2025, θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας, αφού το συγκεκριμένο είδος μπορεί να μεταδώσει διάφορους ιούς, μεταξύ των οποίων ο ιός που προκαλεί τον δάγκειο πυρετό αλλά και τον ιό chikungunya (παρακολουθείται στενά από το Ευρωπαϊκό Κέντρο τα τελευταία χρόνια). Επιπλέον, η χώρα, βάσει του ECDC, έχει ταξινομηθεί σε κατηγορία αυξημένου κινδύνου (risk level 2b) για τα συγκεκριμένα νοσήματα.
Για τη Νότια και Ανατολική Ευρώπη, η έκθεση καταγράφει αυξημένη περίοδο μετάδοσης, επέκταση της ζώνης κινδύνου και αύξηση των περιοχών (γης) που θεωρούνται ως επικίνδυνοι για την ανάπτυξη μεγάλων πληθυσμών κουνουπιών.
Επιμήκυνση περιόδου γύρης (allergen exposure)
Η έκθεση καταγράφει για την Ευρώπη, παράταση της περιόδου ανθοφορίας κατά μια με δύο εβδομάδες σε σχέση με τη δεκαετία του 1990. Αυτό συνεπάγεται και παρατεταμένη παρουσία γύρης. Το φαινόμενο, σύμφωνα πάντα με την Lancet Countdown Europe 2026, εντοπίζεται ιδιαίτερα σε κεντρική και νότια Ευρώπη και στις μεσογειακές περιοχές. Συνδέεται με αύξηση της αλλεργικής ρινίτιδας, επιδείνωση του άσθματος και κατ’ επέκταση αύξηση των επισκέψεων σε υπηρεσίες υγείας.
Ακραία ξηρασία
Η έκθεση δείχνει καταγράφει αύξηση ακραίων θερινών ξηρασιών σε 983 από τις 1.435 ευρωπαϊκές περιφέρειες, με ισχυρότερη τάση σε Νότια Ευρώπη, Μεσόγειο, Ιβηρική χερσόνησο, Βαλκάνια και Ανατολική Μεσόγειο. Οι επιπτώσεις της ξηρασίας συνδέονται, όπως επισημαίνεται, και με την επισιτιστική ασφάλεια.
Σύμφωνα με την έκθεση, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο επιπλέον Ευρωπαίοι βρέθηκαν το 2023 σε συνθήκες μέτριας ή σοβαρής επισιτιστικής ανασφάλειας σε σχέση με την περίοδο 1981–2010.
Αυτό αποδίδεται στη μείωση της αγροτικής παραγωγικότητας λόγω υψηλών θερμοκρασιών και περιορισμένων υδατικών πόρων, παράγοντες που επηρεάζουν ιδιαίτερα τις χώρες της Νότιας Ευρώπης.
Παράλληλα, η ξηρασία, αναπόφευκτα, αυξάνει και τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, με την έκθεση να καταγράφει αύξηση των ημερών υψηλού δείκτη πυροκινδυνότητας στη Μεσόγειο.
Η Κύπρος έχει ήδη βιώσει σοβαρά επεισόδια δασικών πυρκαγιών τα τελευταία χρόνια, με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον και την ποιότητα του αέρα.
Η Μεσόγειος εμφανίζεται, στην έκθεση, ως βασική ζώνη αύξησης του κινδύνου για πυρκαγιές.
Ατμοσφαιρική ρύπανση και υγεία
Στην έκθεση για την Ευρώπη γενικά καταγράφεται συνεχιζόμενη επιβάρυνση από PM2.5 (επιβλαβή μικροσωματίδια), διαφοροποίηση μεταξύ Δυτικής και Νότιας Ευρώπης, επιβάρυνση από διασυνοριακή ρύπανση.
Η Νότια Ευρώπη εμφανίζει υψηλότερη έκθεση σε θερμικά επεισόδια, σωματίδια και καύση βιομάζας.
Αν και η έκθεση Lancet Countdown Europe 2026 δεν εξετάζει ξεχωριστά τα επεισόδια μεταφοράς αφρικανικής σκόνης, καταγράφει σαφή αύξηση της έκθεσης των πληθυσμών της Νότιας Ευρώπης σε αιωρούμενα σωματίδια, ιδίως PM2.5, τα οποία αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου για τη δημόσια υγεία.
Τα σωματίδια αυτά προέρχονται, μεταξύ άλλων, από φυσικά φαινόμενα, όπως η μεταφορά σκόνης από την έρημο, η οποία επηρεάζει το αναπνευστικό και καρδιαγγειακό σύστημα. Στην Κύπρο, τα επεισόδια σκόνης καταγράφονται συχνότερα τα τελευταία χρόνια, με τις αρμόδιες Αρχές να προχωρούν σε συστάσεις προς τους πολίτες.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει, επίσης, σημαντικός παράγοντας κινδύνου για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Όπως αναφέρεται, παρά τη μείωση των εκπομπών σε ορισμένους τομείς, η χρήση βιομάζας για οικιακή θέρμανση αύξησε τους σχετικούς θανάτους κατά περίπου 4% μεταξύ 2000 και 2022.
Η έκθεση υπογραμμίζει ακόμη ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον πληθυσμό. Οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χρόνια νοσήματα, οι κάτοικοι αστικών περιοχών και οι κοινωνικά ευάλωτες ομάδες εμφανίζουν μεγαλύτερη έκθεση σε κινδύνους που σχετίζονται με τη θερμότητα, την ατμοσφαιρική ρύπανση και τα λοιμώδη νοσήματα.
