Το πείραμα πέτυχε. Tα στείρα αρσενικά κουνούπια που είχαν ελευθερωθεί, στο πλαίσιο σχετικού πιλοτικού προγράμματος, στην περιοχή της Λάρνακας όπου είναι εγκατεστημένο το κουνούπι aedes aegypti, φαίνεται να έκαναν καλά τη δουλειά τους.
Ο πληθυσμός των κουνουπιών που προκαλούν λοιμώξεις από τον ιό Ζίκα, τον ιό Τσιγκουγκούνια ή οδηγούν σε δάγκειο και κίτρινο πυρετό, παραμένει βεβαίως εγκατεστημένος στη συγκεκριμένη περιοχή, η οποία μαζί με τη Μαδέρα της Πορτογαλίας, αποτελούν, προς το παρόν, τα μοναδικά «σπίτια» των aedes aegypti στην Ευρώπη. Ο δε κίνδυνος για μεταφορά τους δια αέρος ή θαλάσσης και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ορατός αφού θεωρείται δεδομένο ότι με αυτό τον τρόπο μεταφέρθηκε και στην Κύπρο το aedes aegypti.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων (ECDC), εκδίδει σχεδόν κάθε εβδομάδα τους τελευταίους τρεις μήνες σε συστάσεις και προειδοποιήσεις για τους κινδύνους που κρύβονται πίσω από τα κουνούπια γενικά, ενώ η αρμόδια διεύθυνση Υγείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έχει το βλέμμα πλέον στραμμένο στην Κύπρο όπου βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαδικασίες για τη δημιουργία του πρώτου εργαστηρίου που στόχο έχει την εξολόθρευση του γένους των επικίνδυνων κουνουπιών.
Σε σχετική αναφορά προχώρησε τις προηγούμενες ημέρες σε συνέντευξη του ο Ολιβιέ Μπριέ, ειδικός του ECDC στην ιατρική εντομολογία ECDC, τονίζοντας ότι «πρέπει επιτέλους η Ευρώπη να βγει από τη λίθινη εποχή σε ό,τι αφορά την διαχείριση των κουνουπιών και των λοιμώξεων που αυτά κουβαλούν».
Συγκεκριμένα μιλώντας στην Euractiv και αναφερόμενος στην Κύπρο, ο Ολιβιέ Μπριέ, εξήγησε ότι το είδος aedes aegypti, είναι ένα από τα σημαντικότερα διαβιβαστικά είδη παγκοσμίως.
Η Κύπρος, είπε, δεν περιορίζεται μόνο στην παρακολούθηση του προβλήματος, αλλά πρωτοπορεί και στην αντιμετώπισή του.
Συγκεκριμένα, «στο νησί δημιουργείται εγκατάσταση που θα εφαρμόζει τη μέθοδο των στείρων αρσενικών κουνουπιών (Sterile Insect Technique – SIT), έπειτα από επιτυχημένη πιλοτική εφαρμογή».
Η μέθοδος αυτή, «βασίζεται στην εκτροφή εκατομμυρίων αρσενικών κουνουπιών, τα οποία αποστειρώνονται με ακτινοβολία και απελευθερώνονται στο περιβάλλον. Όταν ζευγαρώνουν με τα άγρια θηλυκά, παράγονται αυγά που δεν εκκολάπτονται, οδηγώντας σταδιακά στη μείωση του πληθυσμού του είδους χωρίς εκτεταμένη χρήση εντομοκτόνων».
Σε εξέλιξη οι διαδικασίες για ετοιμασία των εγκαταστάσεων
Το κυπριακό εγχείρημα δεν έχει μείνει στα χαρτιά αφού οι υγειονομικές υπηρεσίες του υπουργείου Υγείας έχουν ήδη προωθήσει τις απαραίτητες διαδικασίες και το 2027 θεωρείται ως το έτος κατά το οποίο ο σχεδιασμός θα περάσει στην πράξη.
Όπως εξήγησε στον «Φ» ο προϊστάμενος του Τμήματος Ηρόδοτος Ηροδότου, «τα προηγούμενα χρόνια είχαμε εφαρμόσει το πιλοτικό πρόγραμμα που αφορούσε την απελευθέρωση στείρων αρσενικών κουνουπιών στη Λάρνακα και συγκεκριμένα, σε μια περιοχή είχαμε απελευθερώσει στείρα αρσενικά κουνούπια και στην άλλη γόνιμα για να είναι δυνατό να γίνουν σωστές συγκρίσεις».
Το πιλοτικό πρόγραμμα πέτυχε «και αποφασίστηκε ότι θα προχωρήσουμε σαν Κύπρος στην δημιουργία εργαστηρίου εκκόλαψης αρσενικών στείρων κουνουπιών. Το εργαστήριο θα γίνει στη Λάρνακα, όπου είναι εγκατεστημένο το aedes aegypti, και έχει ήδη εξευρεθεί η περιοχή ενώ προωθήθηκαν και οι υπόλοιπες διαδικασίες».
Τα ειδικά υποστατικά που θα εγκατασταθούν στην περιοχή, είναι ειδικών προδιαγραφών «και προκατασκευάζονται στο εξωτερικό», ενώ η όλη προσπάθεια χρηματοδοτείται από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ο οποίος είναι αρμόδιος για τον εξοπλισμό που πρέπει να εγκατασταθεί) και στηρίζεται από τη γενική διεύθυνση Υγείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής».
Την Κύπρο, είπε ο κ. Ηροδότου, «έχουν επισκεφθεί ήδη εμπειρογνώμονες στο πλαίσιο της προσπάθειας αυτής και τώρα είμαστε σε επαφή με το τμήμα δημοσίων έργων ώστε να μας παραχωρηθεί αρχιτέκτονας και πολιτικός μηχανισμός για να προετοιμαστεί η υποδομή που χρειάζεται με στόχο να εγκατασταθούν σωστά και στο πλαίσιο του νόμου τα προκατασκευασμένα υποστατικά που περιμένουμε».
Παράλληλα, «προσπάθεια μας είναι να ενταχθεί το έργο αυτό στα έργα προτεραιότητας της Κυβέρνησης ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις».
Το μεγαλύτερο μέρος των διαδικασιών, τόνισε, «πρέπει να αναμένουμε ότι θα υλοποιηθεί εντός του 2027 και τελικός στόχος είναι βεβαίως η πλήρης εξαφάνιση του συγκεκριμένου είδους κουνουπιού από την Κύπρο».
«Εάν η Κύπρος καταφέρει αυτό τον στόχο τότε η τεχνογνωσία που θα αποκτήσουμε θα εφαρμοστεί στη συνέχεια και από άλλα κράτη και δεν θα περιορίζεται μόνο στο aedes aegypti».
Επιπρόσθετα, εάν η προσπάθεια με το aedis aegypti πετύχει, το εργαστήριο θα μπορεί να προχωρήσει σε αντίστοιχη διαδικασία για την εξαφάνιση του aedes albopictus, γνωστού ως κουνουπιού «τίγρης», που δεν συναντάται βεβαίως μόνο στην Κύπρο».
Το κουνούπι αυτό είναι υπεύθυνο επίσης για τον ιό Ζίκα, τον ιό Τσιγκουγκούνια και τον δάγκειο πυρετό και περιλαμβάνεται ανελλιπώς στις εβδομαδιαίες αναφορές του ECDC.
Διαπιστώνεται αντίσταση στα εντομοκτόνα
Η επιτυχία του προγράμματος με τα στείρα κουνούπια, είπε ο κ. Ηροδότου, γίνεται ακόμα πιο σημαντική εάν ληφθούν υπόψη οι ενδείξεις που υπάρχουν, για «αντίσταση (ανθεκτικότητα) των aedes aegypti στα πυρεθροειδή (εντομοκτόνα)».
Με απλά λόγια, τα κουνούπια παρουσιάζουν ανθεκτικότητα στα πυρεθροειδή με αποτέλεσμα να καθίσταται δύσκολη η εξολόθρευση τους.
Παράλληλα, η μέθοδος των στείρων αρσενικών κουνουπιών, είναι φιλική στο περιβάλλον και μπορεί να εφαρμοστεί και σε περιοχές, όπως οι περιοχές Natura, χωρίς να προκύπτουν άλλα ζητήματα.
Βεβαίως, είπε καταλήγοντας ο προϊστάμενος των υγειονομικών υπηρεσιών, λαμβάνονται και άλλα μέτρα. Για παράδειγμα, «έχουμε αναπτύξει δίκτυο εντομολογικής επιτήρησης σε όλη την ελεύθερη Κύπρο με παγίδες αβγών και ενηλίκων κουνουπιών.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης τακτική παρακολούθηση, συλλογή και αντικατάσταση υλικού, καταγραφή αποτελεσμάτων και εφαρμόζονται στοχευμένες δράσεις σε περιοχές όπου καταγράφεται αυξημένος πληθυσμός κουνουπιών. Εφαρμόζεται επίσης πρόγραμμα στα τηλέφωνα των εργατών αλλά και των επιστημόνων μας στο οποίο καταχωρούνται οι περιοχές στις οποίες εντοπίζονται πληθυσμοί ώστε να γίνεται γεωγραφική κατανομή».
Οι τέσσερις επικίνδυνες ασθένειες που μεταδίδει το Aedes aegypti
Ιός Ζίκα: Οι περισσότεροι ασθενείς δεν εμφανίζουν συμπτώματα ή παρουσιάζουν ήπιο πυρετό, εξάνθημα, επιπεφυκίτιδα, πονοκέφαλο και πόνους στις αρθρώσεις. Ωστόσο, η λοίμωξη κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να προκαλέσει σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες, όπως μικροκεφαλία στο έμβρυο. Έχει επίσης συσχετιστεί με νευρολογικές επιπλοκές, όπως το σύνδρομο Guillain-Barré.
Τσικουνγκούνια (Chikungunya): Πρόκειται για ιογενή νόσο που εκδηλώνεται με αιφνίδιο υψηλό πυρετό, έντονους πόνους στις αρθρώσεις, μυαλγίες, εξάνθημα και κόπωση. Αν και η θνητότητα είναι χαμηλή, οι πόνοι στις αρθρώσεις μπορεί να επιμείνουν για μήνες ή και χρόνια, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Δάγκειος πυρετός: Θεωρείται η ταχύτερα εξαπλούμενη νόσος που μεταδίδεται από κουνούπια. Προκαλεί υψηλό πυρετό, έντονο πονοκέφαλο, πόνο πίσω από τα μάτια, μυϊκούς και αρθρικούς πόνους, ναυτία και εξάνθημα. Μια δεύτερη λοίμωξη από διαφορετικό στέλεχος του ιού μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή μορφή της νόσου, γνωστή ως αιμορραγικός δάγκειος πυρετός ή σύνδρομο καταπληξίας από δάγκειο πυρετό, που μπορεί να αποβεί θανατηφόρος.
Κίτρινος πυρετός: Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγη, πονοκέφαλο και μυαλγίες. Σε σοβαρές περιπτώσεις εξελίσσεται σε ηπατική βλάβη, ίκτερο, από όπου πήρε και το όνομά του, αιμορραγίες και πολυοργανική ανεπάρκεια. Υπάρχει ασφαλές και ιδιαίτερα αποτελεσματικό εμβόλιο, το οποίο αποτελεί το βασικό μέσο πρόληψης στις ενδημικές περιοχές.
