Γρίπη των πτηνών: Γιατί ο ιός βρίσκεται υπό συνεχή διεθνή παρακολούθηση – Στο προσκήνιο ξανά ο H5N1- Τι σημαίνει για τον άνθρωπο και τη δημόσια υγεία

Η επιβεβαίωση νέων περιστατικών (μετά το 2022) γρίπης των πτηνών στις ελεύθερες περιοχές φέρνει αναπόφευκτα στο προσκήνιο και το ερώτημα κατά πόσο υπάρχει κίνδυνος για τον άνθρωπο.

Η απάντηση, με βάση τα σημερινά δεδομένα των ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, είναι καθησυχαστική: Ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό παραμένει χαμηλός.

Την ίδια ώρα, όμως, η γρίπη των πτηνών βρίσκεται υπό στενή διεθνή επιτήρηση, καθώς οι ιοί της γρίπης που κυκλοφορούν στα ζώα έχουν τη δυνατότητα να εξελίσσονται και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αποκτήσουν πανδημικό δυναμικό. Δεν είναι καθόλου τυχαίες άλλωστε και οι σχετικές τοποθετήσεις εκπροσώπων αρμοδίων ευρωπαϊκών και διεθνών φορέων την τελευταία πενταετία.

Τι δείχνουν τα τελευταία στοιχεία του ECDC

Η πιο πρόσφατη ευρωπαϊκή αναφορά, η οποία δημοσιεύθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων (ECDC) και καλύπτει την περίοδο από τις 5 Ιουνίου μέχρι τις 28 Αυγούστου 2026, καταγράφει 110 περιστατικά γρίπης των πτηνών A(H5N1) σε 12 ευρωπαϊκές χώρες. Από αυτές, οι 103 αφορούσαν άγρια πτηνά και μόλις επτά οικόσιτα πτηνά.

Η εικόνα είναι διαφορετική όταν η ματιά στραφεί εκτός Ευρώπης. Ο H5N1 εξακολουθεί να κυκλοφορεί σε πτηνά, ενώ έχουν καταγραφεί μολύνσεις και σε διάφορα είδη θηλαστικών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, συνεχίζονται οι αναφορές για προσβεβλημένες εκτροφές γαλακτοπαραγωγών βοοειδών.

Οι λοιμώξεις στους ανθρώπους

Από τις 5 Ιουνίου έως τις 31 Αυγούστου 2026 αναφέρθηκαν παγκοσμίως 15 ανθρώπινα περιστατικά γρίπης των πτηνών.

Κανένα από τα 15 περιστατικά δεν ήταν θανατηφόρο και, κυρίως, όλοι οι άνθρωποι που μολύνθηκαν είχαν προηγουμένως εκτεθεί σε πουλερικά ή σε περιβάλλον όπου βρίσκονταν πουλερικά.

Το ECDC τονίζει ότι οι ανθρώπινες λοιμώξεις εξακολουθούν να είναι σπάνιες και ότι δεν έχει καταγραφεί διαρκής μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Για τον λόγο αυτό, το ECDC αξιολογεί σήμερα τον κίνδυνο από τον H5N1 που κυκλοφορεί στην Ευρώπη ως χαμηλό για τον γενικό πληθυσμό.

Για ανθρώπους, όμως, που λόγω επαγγέλματος ή άλλων δραστηριοτήτων έρχονται σε επαφή με μολυσμένα πτηνά, ζώα ή μολυσμένο περιβάλλον, ο κίνδυνος χαρακτηρίζεται χαμηλός έως μέτριος.

Στην πράξη, μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται από κτηνιάτρους, εργαζομένους σε πτηνοτροφικές μονάδες, άτομα που συμμετέχουν στη θανάτωση ή απομάκρυνση μολυσμένων πτηνών και γενικότερα όσους μπορεί να έρθουν σε άμεση, απροστάτευτη επαφή με άρρωστα ή νεκρά πτηνά.

Από ήπια συμπτώματα μέχρι σοβαρή νόσηση

Όταν η γρίπη των πτηνών περάσει στον άνθρωπο, η εικόνα της λοίμωξης δεν είναι πάντοτε ίδια. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, μπορεί να προκαλέσει από ήπια γριπώδη συμπτώματα ή επιπεφυκίτιδα μέχρι σοβαρή οξεία αναπνευστική νόσο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο. Έχουν, επίσης, καταγραφεί σπανιότερα γαστρεντερικά και νευρολογικά συμπτώματα.

Γιατί ανησυχεί τον ΠΟΥ

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι στο μέλλον θα υπάρξουν νέες πανδημίες γρίπης, αλλά δεν μπορεί να προβλεφθεί πότε θα συμβούν, ποιος ιός θα τις προκαλέσει ή πού θα αρχίσουν. Μια πανδημία γρίπης μπορεί να προκύψει όταν εμφανιστεί ένας ιός ικανός να μεταδίδεται σταθερά από άνθρωπο σε άνθρωπο, απέναντι στον οποίο ο ανθρώπινος πληθυσμός έχει μικρή ή καθόλου ανοσία.

Δεν είναι γνωστό εάν κάποιος από τους ιούς της γρίπης των πτηνών ή άλλους ζωονόσους ιούς που κυκλοφορούν σήμερα θα προκαλέσει μελλοντική πανδημία.

Ακριβώς, όμως, αυτή η δυνατότητα, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, επιβάλλει ενισχυμένη επιτήρηση τόσο στα ζώα όσο και στους ανθρώπους, διερεύνηση κάθε περιστατικού που εμφανίζεται σε άνθρωπο και συνεχή προετοιμασία για μια νέα πανδημία.

Στην περίπτωση ειδικά του H5N1, ο ΠΟΥ εξηγεί ότι ο ιός εξακολουθεί να είναι πρωτίστως ζωικός ιός. Εξελίσσεται, όμως, συνεχώς και θα μπορούσε δυνητικά να αποκτήσει την ικανότητα να μεταδίδεται εύκολα μεταξύ ανθρώπων. Εάν αυτό συνέβαινε, θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή μιας νέας πανδημίας γρίπης.

Πάντως, η κοινή αξιολόγηση ΠΟΥ, FAO και WOAH, με βάση τα δεδομένα έως την 1η Μαρτίου 2026, χαρακτηρίζει τον παγκόσμιο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία από τους υψηλής παθογονικότητας ιούς A(H5) ως χαμηλό.

Γιατί παρακολουθούν και τα θηλαστικά

Ένας ακόμη λόγος για τη στενή διεθνή επιτήρηση είναι ότι ο H5N1 δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στα πτηνά. Το ECDC επισημαίνει ότι οι ιοί της γρίπης μεταβάλλονται συνεχώς. Μεταλλάξεις μπορεί να τους βοηθήσουν να προσαρμοστούν καλύτερα στα θηλαστικά, ενώ είναι δυνατόν να ανταλλάξουν γενετικό υλικό με άλλους ιούς γρίπης. Υπό σπάνιες συνθήκες, τέτοιες αλλαγές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέο στέλεχος με αποτελεσματική μετάδοση μεταξύ ανθρώπων και, κατ’ επέκταση, σε πανδημία.

Τι γίνεται με κοτόπουλο και αβγά;

Η παρουσία της γρίπης των πτηνών δεν σημαίνει ότι οι καταναλωτές πρέπει να αποφεύγουν το κοτόπουλο ή τα αβγά.

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναφέρει ότι δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι η γρίπη των πτηνών μεταδίδεται στον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης μολυσμένων τροφίμων. Ο ασφαλής χειρισμός ωμού κρέατος, το καλό μαγείρεμα και η τήρηση των συνηθισμένων κανόνων υγιεινής στην κουζίνα περιορίζουν περαιτέρω οποιονδήποτε σχετικό κίνδυνο.