«Tο πρώτο πράγμα που βλέπουμε είναι δεκάδες χέρια τεντωμένα. Στην αρχή δεν κατάλαβα τι είναι. Όταν πλησιάσαμε στο φουσκωτό, είδα πατεράδες και μανάδες που κρατούσαν τα μωρά τους ψηλά, παρακαλώντας μας να τα πάρουμε για να εξασφαλιστεί η σωτηρία τους.

Σε κάθε διάσωση αντικρίζουμε τέτοιες εικόνες και πάντα υπάρχει ένας κόμπος στο στομάχι». Για τη συγκλονιστική αυτή διάσταση της προσφυγιάς και τους ναυαγούς της, μίλησε στον «Φ» ο Έλληνας διασώστης και ακτιβιστής Ιάσονας Αποστολόπουλος, ο οποίος επισκέφτηκε την Κύπρο ως ομιλητής σε εκδήλωση του Λυκείου Αραδίππου για την παρουσίαση ημερολογίου που αφιερώθηκε στα ασυνόδευτα παιδιά. «Το μεγαλύτερο παράσημο είναι τα χαμόγελα και οι αγκαλιές στο κατάστρωμα. Όταν η ζωή νικάει τον θάνατο. Όταν η αλληλεγγύη νικάει τη βαρβαρότητα», υπογράμμισε ο 38χρονος. 

«Το Σεπτέμβριο του 2015 με μια ομάδα αλληλέγγυων πήγαμε στη Λέσβο, στη Σκάλα Συκαμινιάς. Εκεί φτιάξαμε μια πρόχειρη κατασκήνωση, τον Πλάτανο, προσφέροντας ρούχα, φαγητό και ιατρική περίθαλψη. Ήμασταν στην παραλία, στη πρώτη γραμμή». Βίωναν το αποκορύφωμα των προσφυγικών αφίξεων στην Ελλάδα, με χιλιάδες ανθρώπους ημερησίως. «Μια χαοτική κατάσταση. Εκτός έλεγχου. Ακόμη, τότε, δεν είχε φτάσει διεθνής βοήθεια από μη κυβερνητικές οργανώσεις. Οι ντόπιοι πάλευαν μόνοι τους». 

Ο κόσμος της Λέσβου τους αγκάλιασε, τους παραχώρησε αποθήκες για να οργανωθούν και τους φιλοξένησε. «Το γεγονός που μας συγκλόνισε περισσότερα από όλα και προσωπικά μου άλλαξε τη ζωή, είναι το μεγάλο ναυάγιο στις 28 Οκτωβρίου 2015 στο Μόλυβδο. Εκεί ήταν ένα καΐκι με 300 πρόσφυγες που βυθίζονταν μπροστά στα μάτια μας. Βλέπαμε τους ανθρώπους να πνίγονται και δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα. Την περίοδο εκείνη δεν διαθέταμε βάρκα. Οι μόνοι που έτρεξαν να βοηθήσουν ήταν οι ψαράδες». 

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Νουρής: Πρότυπο η Κύπρος στις επιστροφές παράτυπων μεταναστών

Η προβλήτα γέμισε πτώματα, τραυματίες, παιδάκια που τους έκαναν ανάνηψη, ασθενοφόρα, σειρήνες. «Ήταν σαν εμπόλεμη ζώνη. 300 άνθρωποι παρακάλαγαν για βοήθεια. Μια τραγική κατάσταση. Είδαμε πάνω από 70 άτομα να πνίγονται». Το γεγονός οδήγησε την ομάδα στην απόφαση να φέρει φουσκωτό. Δεν μπορούσαν να ανεχτούν όλον αυτό τον μαζικό θάνατο.

«Βρήκαμε έναν γιατρό, έναν ναυαγοσώστη και έναν μεταφραστή αραβικών και έτσι φτιάξαμε την πρώτη ομάδα διάσωσης στο νησί. Εγώ χειριζόμουν το σκάφος», καθώς όπως είπε είναι skipper ιστιοπλοΐας, με πτυχία καταδύσεων και ναυαγοσωστικής. Το κύμα φυγής μαζικό. Στις βάρκες ολόκληρα χωριά. Γονείς με παιδιά που κρατούσαν κατοικίδια και τη γιαγιά στο αναπηρικό καροτσάκι. «Όταν φέραμε το σκάφος δεν κοιμόμασταν. Ήμασταν στη θάλασσα 10 – 15 ώρες. Το πλάνο μου ήταν να μείνω δύο εβδομάδες στη Λέσβο. Τελικά έμεινα 9 μήνες, πλήρως εθελοντικά. Δεν μπορούσα να φύγω και να τους αφήσω». 

Όπως σημειώνει, μετά την «κοινή δήλωση μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας, το Μάρτιο του 2016, οι αφίξεις μειώθηκαν κατακόρυφα» μέχρι που τον Ιούνιο εκμηδενίστηκαν. Έκλεισαν την αυτοοργανωμένη δομή και έφυγαν. «Τότε έμαθα ότι τα διασωστικά πλοία στη Μεσόγειο ζητάνε ανθρώπους ως πλήρωμα». Την ίδια περίοδο μπήκε σε καράβι. «Ήμασταν σαν πλωτό νοσοκομείο ανάμεσα στη Λιβύη και την Ιταλία. Στο πιο θανατηφόρο θαλάσσιο πέρασμα του πλανήτη. Τα τελευταία επτά χρόνια έχουν πνιγεί πάνω από 23.000 άνθρωποι εκεί».

Είναι σοκαριστικό, είπε, ότι μας είναι άγνωστος ο αριθμός των νεκρών. «Ξύλινες βάρκες με 400 ανθρώπους, όπου κανείς δεν φοράει σωσίβιο και ελάχιστοι ξέρουν κολύμπι. Συχνά, ξεμένουν από καύσιμα, από τρόφιμα, από νερό. Βρίσκουμε ανθρώπους σε τέτοιες βάρκες που πέθαναν από τη δίψα. Που παλεύουν για τη ζωή τους με κάθε τρόπο. Αδειάζουν με τις χούφτες και με τα παπούτσια το νερό από το σκάφος για να μην βυθιστούν». 

Τον θάνατο, είπε ο Ιάσονας Αποστολόπουλος, πρέπει να τον διαχειριστούν και με τους επιζώντες. «Σε ρωτάνε πού είναι ο αδελφός μου, το παιδί μου. Δεν ξέρεις τι να πεις». Πολλές φορές φορτώνουν κρυφά τα πτώματα για να μην τους δουν. «Πώς θα πεις το παιδί σου είναι σε μια σακούλα μπροστά; Μπορεί να πάθει αμόκ. Μπορεί να ξαναπηδήξει στη θάλασσα».

«Τα κράτη χρησιμοποιούν τον θάνατο ως αποτροπή»

Δριμύ «κατηγορώ» εξαπέλυσε ο διασώστης Ιάσονας Αποστολόπουλος προς τα κράτη και τις πολίτικες που εφαρμόζονται στη Μεσόγειο. «Βγάζουμε ανθρώπους από το νερό, επειδή τα επίσημα κράτη αρνούνται να το κάνουν. Αν δεν πάμε εμείς, δεν θα πάει κανείς. Όλα τα κράτη εφαρμόζουν την πολιτική της μη διάσωσης». Πολλές φορές έβλεπαν στο ραντάρ βάρκα να βουλιάζει ή να εκπέμπει σήμα κίνδυνου, όμως κανένα λιμενικό δεν αναλάμβανε. «Στις 4 Σεπτεμβρίου πέθανε η μικρή Λουζή από τη Συρία, τεσσάρων ετών, μόλις 70 μιλιά από την Κρήτη. Εξέπεμπαν SOS και τελικά το παιδί πέθανε από τη δίψα στην αγκαλιά τη μητέρας του. Τα τελευταία της λόγια ήταν “μαμά διψάω”», είπε συγκλονισμένος. 

«Τα κράτη χρησιμοποιούν τον θάνατο ως μέσο αποτροπής. Είναι χυδαίο αυτό το πράγμα! Τους αφήνουν να υποφέρουν για να σταματήσουν να έρχονται. Αυτός είναι και ο λόγος που τους ενοχλούμε (σ.σ. εθελοντές και οργανώσεις). Διότι αντιμετωπίζουν τη διάσωση ως σαμποτάζ στην προσπάθεια αυτής της αποτροπής». 

Ειδικά για την Ελλάδα, ανέφερε στη βάση όσων κατήγγειλε και στο Ευρωκοινοβούλιο, ότι διαθέτει «το μόνο Λιμενικό στον κόσμο που δημιουργεί ναυαγούς», υπογραμμίζοντας πως το Σύνταγμα έχει καταστεί κουρελόχαρτο από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, ότι το επίπεδο της βίας έχει αυξηθεί, οι πολίτες παρακολουθούνται, ο Τύπος έχει φιμωθεί. 

Στη θάλασσα δεν υπάρχει πρόσφυγας ή μετανάστης, υπογράμμισε. «Για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είσαι ρητά: Άνθρωπος σε κίνδυνο. Πρέπει να μεταφερθείς στην ακτή και τότε θα συζητηθεί τι θα γίνει. Δεν μπορούμε να κάνουμε ούτε βήματα πίσω σε κεκτημένα της ανθρωπότητας. Δεν θα ξαναγράψουμε το Δίκαιο επειδή τα κράτη δεν θέλουν άλλους μετανάστες», είπε και πρόσθεσε πως επ’ ουδενί δεν πρέπει να εδραιωθεί η αντίληψη ότι κάποιες ζωές είναι εντάξει να πνίγονται αν έχουν λάθος χρώμα, λάθος διαβατήριο.

Για τη δράση του και ιδίως για τις διεθνείς του καταγγελίες, ο Ιάσονας Αποστολόπουλος ανέφερε ότι στην Ελλάδα στοχοποιείται ανελέητα από την κυβέρνηση. «Επειδή μιλάω για τα pushbacks (επαναπροωθήσεις)», είπε και υπενθύμισε ότι τοποθετήθηκε στο Ευρωκοινοβούλιο τον Μάιο του 2022 για το εν λόγω θέμα, καταγγέλλοντας το ελληνικό Λιμενικό ότι τα τελευταία δύο χρόνια πραγματοποιεί κρατικές απαγωγές και εξαφανίσεις. «Φτάνουν μέχρι τις ακτές των νησιών, όμως δεν καταγράφονται». Έπειτα τοποθετούνται σε σχεδίες και επιστρέφονται στην Τουρκία. Αυτό, σημειώνει ήταν και η αιτία παραίτησης του επικεφαλής της FRONTEX, Φαμπρίς Λέτζερι, ότι συγκάλυπτε παράνομες επαναπροωθήσεις στο Αιγαίο. «Ο ΟΗΕ σε έκθεση καταγράφει 540 επαναπροωθήσεις σε δύο χρόνια, δηλαδή βασανιστήρια σε 17.000 ανθρώπους».  

Ακύρωση παρασημοφόρησης

Το καλοκαίρι του 2021 ενημερώθηκε από την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας ότι θα παρασημοφορούνταν, αφενός για τις διασώσεις και αφετέρου διότι μαζί με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα το 2018 και το 2019 κατασκεύασαν νοσοκομείο (ο ίδιος υπό την ιδιότητα πολιτικού μηχανικού) στο Νότιο Σουδάν και τροχοδρόμησαν εμβολιασμούς χολέρας. Παρά την ανακοίνωση της παρασημοφόρησης, την δημοσίευση της απόφασης στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβέρνησης, την επικοινωνία με την ίδια την Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την αποστολή πρόσκλησης, εντούτοις λίγο πριν την τελετή του ανακοίνωσαν ότι ακυρώθηκε χωρίς κάποια αιτιολογία. Πάντως, έχει παρασημοφορηθεί από την Εμπορική Ναυτιλία της Δανίας, τοΝ Δήμαρχο του Παλέρμο και από τον Πανιώνιο.