Αναντίρρητα μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν διακρίσεις αντιμετωπίζουν οι λεγόμενες ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως είναι οι πρόσφυγες και μετανάστες, τα άτομα με αναπηρίες και τα άτομα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας και γι’ αυτό τον λόγο έχουμε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάδειξη των ζητημάτων» τόνισε σε συνέντευξη στον «Φ» με αφορμή την επικείμενη Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στις 10 Δεκεμβρίου, η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρία Στυλιανού Λοττίδη.

Η ίδια πρόσθεσε ότι ο θεσμός που εκπροσωπεί, «οφείλει να παραμένει πάντα σε εγρήγορση και να παρεμβαίνει άμεσα εκεί όπου χρειάζεται, με πειστικά επιχειρήματα και υλοποιήσιμες εισηγήσεις, ώστε αφενός να αποκαθίστανται τυχόν αδικίες και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αφετέρου να βελτιώνονται για το μέλλον προβληματικές πρακτικές και νέες στρεβλώσεις».

-Σας ικανοποιεί γενικά η σημερινή κατάσταση πραγμάτων στην Κυπριακή Δημοκρατία όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολιτών και την καταπολέμηση των διακρίσεων, τουλάχιστον τα τελευταία σχεδόν 6 χρόνια που ασκείτε τα καθήκοντα του Επιτρόπου;

-Το Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει διαχρονικά διαδραματίσει βασικό ρόλο ως πυλώνας για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου στην Κύπρο και έχουμε δει κατά τα τελευταία χρόνια μια σταδιακή και σταθερή ενίσχυση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της εμπέδωσης της αρχής της ισότητας στη χώρα μας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως έχουν εκλείψει τα ελλείμματα ή οι δομικές αδυναμίες στο σύστημα προστασίας των πολιτών μας ή πως δεν παρατηρούνται, υπό δεδομένες συνθήκες, πισωγυρίσματα ή λανθασμένες στοχεύσεις. Γι’ αυτό τον λόγο ο θεσμός οφείλει να παραμένει πάντα σε εγρήγορση και να παρεμβαίνει άμεσα εκεί όπου χρειάζεται, με πειστικά επιχειρήματα και υλοποιήσιμες εισηγήσεις, ώστε αφενός, να αποκαθίστανται τυχόν αδικίες και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και αφετέρου να βελτιώνονται για το μέλλον προβληματικές πρακτικές και νέες στρεβλώσεις.

-Έχουν βελτιωθεί οι σχέσεις κράτους – πολίτη στον τόπο μας;

-Νομίζω πως ναι, αφού κατά τα τελευταία χρόνια διαπιστώνουμε μια εξελικτική βελτίωση της λειτουργίας των δημοσίων υπηρεσιών, μέσω της ψηφιοποίησης πολλών υπηρεσιών, της δημιουργίας σημείων εξυπηρέτησης και τηλεφωνικών κέντρων, της καλύτερης εκπαίδευσης των δημοσίων υπαλλήλων σε σχέση με τα πρότυπα συμπεριφοράς που πρέπει να εφαρμόζουν στην επαφή τους με τους πολίτες. Ωστόσο συνεχίζουν να παρατηρούνται φαινόμενα κακοδιοίκησης, που εκδηλώνονται με υπέρμετρες καθυστερήσεις, μη επαρκώς αιτιολογημένες απαντήσεις, περιττή γραφειοκρατία και αχρείαστη ταλαιπωρία των πολιτών. Αυτό είναι ακόμη πιο προβληματικό όταν συμβαίνει σε Υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με την εξέταση αιτημάτων για κοινωνικές παροχές ή άλλα οικονομικά ωφελήματα που προέρχονται συνήθως από πολίτες που εμπίπτουν σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Χρειάζεται συνεπώς σε αυτές τις περιπτώσεις να βρεθούν νέοι τρόποι διεκπεραίωσης τέτοιων αιτημάτων ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται έγκαιρα, συνεκτιμώντας τις ιδιάζουσες περιστάσεις κάθε προσώπου ή κάθε οικογένειας και χωρίς να παρεμβάλλονται άσκοπα εμπόδια. 

 

 

Αρμοδιότητες, παρεμβάσεις και αλλαγές

-Πόσο αποτελεσματικές είναι οι παρεμβάσεις σας στην εκτελεστική εξουσία σε σχέση με θέματα αρμοδιότητας του Γραφείου σας;

-Οι αρμοδιότητες του θεσμού του Επιτρόπου Διοικήσεως ο οποίος θεσπίστηκε το 1991 ως ο βασικός εξωδικαστικός μηχανισμός ελέγχου της διοίκησης, έχουν έκτοτε επεκταθεί σημαντικά, με αποτέλεσμα να καλύπτουν επιπρόσθετα:

 (α) το γενικό πρόσταγμα για την προαγωγή της ίσης μεταχείρισης και της καταπολέμησης των διακρίσεων, τόσο στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα, 

(β) την αρμοδιότητα διενέργειας επιτόπιων ερευνών σε χώρους περιορισμού της ελευθερίας για σκοπούς πρόληψης των βασανιστηρίων, 

(γ) την εξουσία να παρεμβαίνει σε ευρύτερα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων,

 (δ) την ευθύνη να προωθεί και να παρακολουθεί την εφαρμογή της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες και

(ε) την αρμοδιότητα παρακολούθησης των διαδικασιών αναγκαστικής επιστροφής των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν άτυπα στη χώρα, καθώς επίσης έχει διαπιστευθεί ως η Εθνική Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (NHRI). Μέσα από αυτό το πολύ διευρυμένο πλαίσιο αρμοδιοτήτων, υπήρξαν πολλές και σημαντικές παρεμβάσεις του θεσμού σε ατομικά παράπονα, καθώς και συστημικές παρεμβάσεις μας που υπήρξαν αποτελεσματικές για τους πολίτες, αλλά και αποτέλεσαν αφορμή για αλλαγές σε νομοθεσίες, πολιτικές και πρακτικές. Προς αυτή την κατεύθυνση, εξίσου σημαντικές είναι οι διαφωτιστικές, ενημερωτικές και εκπαιδευτικές δράσεις μας, μέσω της διεξαγωγής σεμιναρίων, διαλέξεων και εκδηλώσεων, η στενή συνεργασία μας με την κοινωνία των πολιτών, η συνεργασία και συμμετοχή μας σε ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και η συμμετοχή μας σε συζητήσεις κοινοβουλευτικών επιτροπών που σχετίζονται με τις αρμοδιότητές μας. Θα ήθελα τέλος να σημειώσω την ενδυναμωμένη αποτελεσματικότητα του θεσμού, η οποία προέρχεται αφενός από τη σπουδαιότητα της διαβούλευσης με κάθε υπηρεσία που προνοείται στον οικείο Νόμο, τόσο πριν από την υποβολή μιας έκθεσης, όσο και μετά στο πλαίσιο παρακολούθησης για την υλοποίηση των εισηγήσεων που εμπεριέχονται σε αυτή, υποχρεώνοντας τη διοίκηση να παραθέσει εμπεριστατωμένους λόγους σε περίπτωση άρνησης της και το αποτέλεσμα της διαβούλευσης δύναται να δοθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο και στη Βουλή και τέλος να δημοσιευτεί. 

 

 

Αναγνώριση έργου και αιτήματα πολιτών

 -Τι σημαίνει για σας η επίδοση του καθεστώτος Α ως Εθνική Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας;

-Η επίδοση στο Γραφείο μας για πρώτη φορά του καθεστώτος (status) Α από την αρμόδια διεθνή Υποεπιτροπή Διαπίστευσης, η οποία λειτουργεί υπό την αιγίδα και σε συνεργασία με το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, επιβεβαιώνει ότι ο θεσμός βρίσκεται σε πλήρη συνάφεια με τις Αρχές των Παρισίων (Paris Principles), οι οποίες υιοθετήθηκαν το 1993 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών και αποτελούν τις βασικές κατευθυντήριες αρχές για το καθεστώς και τη λειτουργία των Εθνικών Αρχών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. 

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στη σχετική απόφασή της η Υποεπιτροπή Διαπίστευσης δεν υπέβαλε καμία παρατήρηση ή σύσταση  σε σχέση με το νομικό καθεστώς και τον τρόπο λειτουργίας του θεσμού, αλλά παροτρύνει την Κυπριακή Δημοκρατία όπως, ενόψει των διευρυμένων αρμοδιοτήτων του Επιτρόπου, διαθέσει στο θεσμό πρόσθετη χρηματοδότηση για τη δυνατότητα πρόσληψης προσωπικού σε ανώτερες ιεραρχικά θέσεις, ώστε να καταστεί εφικτό οι αποδοχές, οι όροι και προϋποθέσεις απασχόλησης να είναι ισοδύναμα με τα αντίστοιχα των άλλων ανεξάρτητων κρατικών υπηρεσιών. Το γεγονός αυτό αποτελεί αναγνώριση και επιβεβαίωση της προσπάθειας και της αξιοσημείωτης δουλειάς που έχει γίνει από το Γραφείο μου προς την κατεύθυνση αυτή, τροχοδρομώντας ταυτόχρονα τη λήψη σειράς μέτρων και τροποποιήσεων του πλαισίου λειτουργίας του θεσμού. Παράλληλα το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό του υψηλού σεβασμού που η χώρα μας επιδεικνύει στο κράτος δικαίου και γενικότερα στην τήρηση ελέγχων και ισορροπιών στα θέματα προστασίας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». 

 

 

-Σε τι αφορούν τα περισσότερα παράπονα που λαμβάνει το Γραφείο σας και πώς συνήθως εξελίσσονται οι υποθέσεις;

-Τα παράπονα που λαμβάνουμε σχετίζονται με όλο το φάσμα των δημόσιων υπηρεσιών, του ευρύτερου δημόσιου τομέα και των Aρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και με τον ιδιωτικό τομέα σε περίπτωση διακρίσεων. Στα πλαίσια της διεξαγωγής έρευνας, λαμβάνουμε τις θέσεις της εκάστοτε εμπλεκόμενης υπηρεσίας ή οργανισμού και μελετώντας την οικεία νομοθεσία οδηγούμαστε σε συμπέρασμα ως προς το κατά πόσο υπήρξε παράβαση της αρχής της νομιμότητας ή των αρχών του διοικητικού δικαίου ή παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αναλόγως προβαίνουμε σε εισηγήσεις προς την υπηρεσία ή σε ενημέρωση του ενδιαφερόμενου προσώπου. Ο μεγαλύτερος αριθμός παραπόνων που λαμβάνει το Γραφείο μου σχετίζονται με αιτήματα πολιτών για οικονομικές ή κοινωνικές παροχές, επιδόματα, συντάξεις κλπ.

-Πόσο σημαντική θεωρείτε τη δράση των μη κυβερνητικών οργανισμών ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια στον τομέα της υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο;

-Η δράση των ΜΚΟ στον τομέα της υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναγνωρίζεται διεθνώς ως θεμελιώδης και καθοριστική, αφού συμβάλλει όχι μόνο στην ανάδειξη ζητημάτων, τη διεκδίκηση αιτημάτων και την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, αλλά και στη συνδιαμόρφωση νέων σχεδιασμών και πρακτικών. Θεωρώ πως και στη χώρα μας οι ΜΚΟ διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο σε όλα τα πιο πάνω και αναγνωρίζονται από το κράτος ως σημαντικός εταίρος στον σχεδιασμό αλλά και στην εφαρμογή των κρατικών πολιτικών και δράσεων. Το Γραφείο μου συνεργάζεται με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας και θα συνεχίσει να το κάνει, κάτι που άλλωστε εμπίπτει και στον αναβαθμισμένο ρόλο του ως Εθνική Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καθεστώτος Α.

-Πόσο σημαντική θεωρείτε τη δράση των μη κυβερνητικών οργανισμών ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια στον τομέα της υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο;

-Η δράση των ΜΚΟ στον τομέα της υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναγνωρίζεται διεθνώς ως θεμελιώδης και καθοριστική, αφού συμβάλλει όχι μόνο στην ανάδειξη ζητημάτων, τη διεκδίκηση αιτημάτων και την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, αλλά και στη συνδιαμόρφωση νέων σχεδιασμών και πρακτικών. Θεωρώ πως και στη χώρα μας οι ΜΚΟ διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο σε όλα τα πιο πάνω και αναγνωρίζονται από το κράτος ως σημαντικός εταίρος στον σχεδιασμό αλλά και στην εφαρμογή των κρατικών πολιτικών και δράσεων. Το Γραφείο μου συνεργάζεται με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας και θα συνεχίσει να το κάνει, κάτι που άλλωστε εμπίπτει και στον αναβαθμισμένο ρόλο του ως Εθνική Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καθεστώτος Α.

Ευάλωτες ομάδες και συνεργασία με ΜΚΟ

-Ποιες ομάδες υφίστανται μεγαλύτερες διακρίσεις όπως τουλάχιστον προκύπτει από τη δράση του Γραφείου σας που έχει αρμοδιότητα να παρέμβει σε σχέση με το θέμα αυτό, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα;

-Αναντίρρητα μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν διακρίσεις αντιμετωπίζουν οι λεγόμενες ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως είναι οι πρόσφυγες και μετανάστες, τα άτομα με αναπηρίες και τα άτομα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. Γι’ αυτό τον λόγο έχουμε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην ανάδειξη των ζητημάτων και ενδεικτικά σας αναφέρω κάποιες από σχετικές παρεμβάσεις του θεσμού κατά το 2021, στις οποίες έχει γίνει και η ρητή αναφορά και συμπερίληψη στην Έκθεση για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα 2022 (Fundamental Rights Report 2022) του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), που δημοσιεύτηκε στις 8 Ιουνίου 2022: 

(α) Τοποθέτηση σε σχέση με τη ρητορική που προάγει το ρατσισμό και τη ξενοφοβία και τις ειδικότερες προεκτάσεις που έχει η ρητορική αυτή όταν αναπτύσσεται στο διαδίκτυο, 

(β) Αυτεπάγγελτη παρέμβασή μας αναφορικά με την εξάλειψη των ρατσιστικών περιστατικών από το ποδόσφαιρο και ευρύτερα από το χώρο του αθλητισμού, η οποία εκπονήθηκε με αφορμή ρατσιστικό περιστατικό εναντίον ποδοσφαιριστή, (γ) Έκθεση αναφορικά με τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν σε ό,τι αφορά τη διαβίωση αιτητών ασύλου στο Κέντρο Προσωρινής Υποδοχής και Φιλοξενίας Μεταναστών «Πουρνάρα» στην Κοκκινοτριμιθιά, μετά από σχετική επίσκεψή μας εκεί τον Δεκέμβριο 2021, 

(δ) Τοποθέτηση αναφορικά με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση των παιδιών που φοιτούν στις Ειδικές Μονάδες των Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης, 

(ε) Εκστρατεία Ενημέρωσης για την Ισότιμη Συμμετοχή των Ατόμων με Αναπηρίες στις Εκλογές, καθώς και στην αυτεπάγγελτη Έκθεση που υποβάλαμε αναφορικά με τα πολιτικά δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και την ισότιμη συμμετοχή τους στις εκλογές και την ετοιμασία και τη δημοσίευση σχετικού ενημερωτικού εντύπου και 

(στ) Διαδικτυακή εκστρατεία ενημέρωσης αναφορικά με τη ρητορική μίσους και την ελευθερία της έκφρασης που διεξάγει το Γραφείο μου.

«Ως θεσμός είμαστε εκτός πολιτικής»

-Πώς αξιολογείτε το επίπεδο της δημοκρατίας σήμερα στον τόπο, από πλευράς άσκησης και διαχείρισης της εξουσίας εκ μέρους της παρούσας διακυβέρνησης;

-Ως Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχω αρμοδιότητα να εστιάζω την προσοχή μου σε κάθε ευάλωτη ομάδα του πληθυσμού και σε κάθε άνθρωπο που βρίσκεται σε ανάγκη ξεχωριστά. Ως θεσμός είμαστε εκτός πολιτικής και ως εκ τούτου μπορώ να αναφερθώ μόνο στην στήριξη της παρούσας διακυβέρνησης στον θεσμό με ανθρώπινο δυναμικό, οικονομικούς πόρους, απαραίτητες νομοθετικές τροποποιήσεις και αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου, η οποία συνέβαλε στην αναβάθμιση του θεσμού ως Εθνική Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (NHRI) με καθεστώς Α.