ΦΩΤΟ: Ο Σταύρος Κορνήλιος, τρίτος από δεξιά, συνόδευσε παθόντες αντιστασιακούς, αλλά και χαροκαμένους συγγενείς δολοφονηθέντων από την ΕΟΚΑ Β και πεσόντων στο πραξικόπημα, σε συνάντησή τους με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο το 1975.
Αγωνίζεται από τότε που γεννήθηκε, το 1935, στο χωριό Παναγιά, γενέτειρα του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄. Ρίχτηκε στη βιοπάλη από τα εφηβικά του χρόνια. ∆ούλεψε αρχικά τσαγκάρης, ύστερα σερβιτόρος και τελικά ράφτης. Συμμετείχε στον απελευθερωτικό αγώνα 1955-1959. Συνελήφθηκε, βασανίστηκε, φυλακίστηκε. ∆ιακινδύνευσε στο έπακρο τη ζωή του για να αποδράσει.
Έφεδρος ανθυπολοχαγός, εθελοντής κατά τις διακοινοτικές ταραχές το 1963-1964. Πολέμησε με τη διμοιρία του εναντίον ένοπλων ομάδων Τούρκων εξτρεμιστών στη Νεάπολη, προάστιο της Λευκωσίας, ενώ ήταν ορατός ο κίνδυνος εισβολής από την Τουρκία. Στάθηκε πιστά και αφοσιωμένα στο πλευρό του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, ως στενός του συνεργάτης.
Συγκρότησε και ηγήθηκε ομάδων αντιστασιακών σε διάφορα μέρη της Κύπρου, από τη Λευκωσία, τη Μόρφου και τη Λάρνακα μέχρι τον Πύργο. Σκοπός του η προάσπιση της δημοκρατικής νομιμότητας από την τρομοκρατική δράση της ΕΟΚΑ Β΄ και της χούντας, καθώς και η αποτροπή των άνομων συνωμοτικών σχεδίων κατά του Μακάριου και του λαού μας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Γράφτηκε ο επίλογος της θυσίας του πιο νεαρού ήρωα της ΕΟΚΑ
Ύστερα από το προδοτικό πραξικόπημα και τη βάρβαρη τουρκική εισβολή το 1974, προχώρησε με ομοϊδεάτες στην ίδρυση του Παγκύπριου ∆ημοκρατικού Κινήματος (ΠΑ.∆Η.Κ.), για να συμβάλει στην κάθαρση από πραξικοπηματικά στοιχεία και στον αντικατοχικό αγώνα.
Δεν υπάρχει άνθρωπος της γενιάς του που να μην ξέρει τον Σταύρο τον Κορνήλιο. Έτσι τον φωνάζουν όλοι, ενώ κανονικά το επίθετό του στην επίσημη ταυτότητά του είναι Κορνηλίου. Είναι σε όλους γνωστός, γιατί βρισκόταν συνεχώς στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων και των γεγονότων.
Ο Σταύρος Κορνήλιος κατέθεσε τη μαρτυρία του στο βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα με τίτλο «Ένας αγώνας όλη μου η ζωή» (2022, έκδοση ΠΑ.ΔΗ.Κ., καταγραφή και γενική επιμέλεια Χρύσανθου Χρυσάνθου), για όσα είδε και για όσα έζησε τόσο στο προσκήνιο, όσο και στο παρασκήνιο των γεγονότων, παραθέτοντας και άγνωστες, για τους πολλούς, πτυχές της σύγχρονης Ιστορίας της Κύπρου.
Η αφήγηση του Σταύρου Κορνήλιου έχει ως αφετηρία τα παιδικά του χρόνια στην Παναγιά, όταν άρχισε να ασχολείται με τη ραπτική, αφού η οικογένειά του δεν είχε τη δυνατότητα να πληρώνει τα δίδακτρα για τη φοίτησή του σε Γυμνάσιο. Σταδιακά άνοιξε κατάστημα – ραφείο στην Πεντάγυια, όπου μυήθηκε στην ΕΟΚΑ και συμμετείχε στον απελευθερωτικό αγώνα 1955-1959. Ήταν υπεύθυνος ομάδας από μέλη της οργάνωσης. Συνελήφθη το 1957, έχοντας στην κατοχή του «στασιαστικά» φυλλάδια. Βασανίστηκε φρικτά. Ο ίδιος αφηγείται στο βιβλίο:
Τα βασανιστήρια
«Κάποια στιγμή αποφάσισαν να με μεταφέρουν στα κρατητήρια της Λεύκας, όπου μου έκαναν ανάκριση, υποβάλλοντάς με σε τρομερά βασανιστήρια. Για δέκα μέρες ανακριτές, όργανα των Άγγλων, προσπαθούσαν με κάθε μέσο να μου αποσπάσουν ομολογία και πληροφορίες, για την οργάνωση και για τα μέλη της. Και τι δεν μου έκαναν… Έσβηναν στο κορμί μου τα τσιγάρα τους και κτυπούσαν ανελέητα το κεφάλι μου στον τοίχο. Πονούσα τόσο πολύ, που δεν μπορούσα ούτε στην τουαλέτα να πάω. Με δυσκολία μπορούσα να σταθώ στα πόδια μου. Δεν κατονόμασα κανένα από τους συναγωνιστές μου, δεν είπα ούτε λέξη για τη δράση μας. Το μόνο που παραδέχτηκα ήταν η κατοχή των φυλλαδίων της ΕΟΚΑ. Αφού τα είχα πάνω μου την ώρα που με συνέλαβαν…».
Οδηγήθηκε σε δικαστήριο, που τον καταδίκασε σε τρία χρόνια φυλάκιση. Στις Κεντρικές Φυλακές δεν έμεινε με σταυρωμένα χέρια, αλλά ανέπτυξε δράση. Έραψε κρυφά ελληνικές σημαίες, τις οποίες ανήρτησαν οι πολιτικοί κατάδικοι ανήμερα εθνικής επετείου.
Αισθανόταν σαν θηρίο στο κλουβί και αποφάσισε να αποδράσει. Δύο φορές εφάρμοσε το ίδιο σχέδιο: «Ήπια πάλι ελαιόλαδο, έφαγα καυτές πιπεριές, ανέβηκε η θερμοκρασία του σώματός μου και έκανα εμετούς. Αναγκάστηκαν και πάλι να με μεταφέρουν στο Νοσοκομείο Λευκωσίας. Όλα πήγαιναν με βάση το πλάνο. Υποβλήθηκα σε εγχείρηση για αφαίρεση τυφλού (σκωληκοειδούς απόφυσης), αν και αυτό ήταν παντελώς αχρείαστο. Προκειμένου όμως να δραπετεύσω, ήμουν έτοιμος να κάμω οποιαδήποτε θυσία, ακόμη και να με κόψουν με το χειρουργικό νυστέρι. Μετά από την εγχείρηση, περίμενα να αναρρώσω σιγά-σιγά για να το σκάσω από το Νοσοκομείο, αλλά η εξέλιξη ήταν απογοητευτική και επώδυνη. Έπαθα περιτονίτιδα. Για ένα ολόκληρο μήνα ήμουν ετοιμοθάνατος. Οι γιατροί του Νοσοκομείου Βάσος Βασιλόπουλος, Ανδρέας Δάφνιος και Τάκης Χριστόπουλος έστελλαν μηνύματα ότι ήμουν σε κρίσιμη κατάσταση και ότι μπορούσε να επέλθει το μοιραίο από μέρα σε μέρα. Αυτό ανάγκασε την οργάνωση να ειδοποιήσει τους γονείς μου στην Παναγιά για να με επισκεφθούν στο Νοσοκομείο. Ίσως να ήταν η τελευταία φορά που θα έβλεπαν τον γιο τους… Ήρθε στο Νοσοκομείο από την Παναγιά η μάνα μου, αλλά, παρά τις διαμαρτυρίες της, δεν την άφησαν να με δει. Το έμαθα και πείσμωσα. Είπα ότι ο Θεός δεν θα αφήσει να γίνει το δικό τους και δεν θα επιτρέψει να πεθάνω. Άντλησα δύναμη και πίστη. Έτσι, με τη βοήθεια του Θεού, έγινα καλά».
Παρέμεινε στις Φυλακές μέχρι το τέλος του αγώνα και αφέθηκε ελεύθερος ύστερα από την υπογραφή των Συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου το 1959. Με τη στήριξη του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου πήγε στην Αθήνα, όπου φοίτησε σε Σχολή Ραπτικής. Με την επιστροφή του στην Κύπρο, νυμφεύτηκε το 1961 τη Μαρούλα Μενελάου, από τη Νεάπολη, προάστιο της Λευκωσίας. Ωστόσο, έπονταν νέα δεινά για την Κύπρο:
«Το 1961 με φώναξε ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, ο οποίος ήταν υπουργός Εσωτερικών. Τον γνώριζα καλά από την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα. Ήμασταν μαζί στις Κεντρικές Φυλακές ως πολιτικοί κατάδικοι. Ο Γιωρκάτζης μού έδωσε οδηγίες να αναλάβω να οργανώσω ομάδες αντίστασης, ενόψει του κινδύνου των ένοπλων συγκρούσεων. Μου ζήτησε επίσης να παραχωρήσω το σπίτι μου στη Νεάπολη για να μεταφερθεί εκεί ο οπλισμός, ώστε να εκπαιδευτούν οι αγωνιστές μου και να αντιμετωπίσουμε την προδιαγραφόμενη τουρκική ανταρσία. Η ατμόσφαιρα μύριζε συνεχώς μπαρούτι και διαφαινόταν στον ορίζοντα ο κίνδυνος. Οργανώσαμε ομάδες εθελοντών και αρχίσαμε τις περιπολίες. Το σπίτι, όπου ζούσα με την οικογένειά μου, είχε μετατραπεί σε αρχηγείο. Εκεί κάναμε εκπαίδευση περίπου 10-30 ατόμων κάθε βράδυ στα όπλα. Η Μαρούλα ήταν στην κουζίνα και μαγείρευε για να ταΐσουμε όποτε χρειαζόταν τους εθελοντές, ενώ παράλληλα έπρεπε να φροντίζει και τα δύο παιδιά που είχαμε τότε, την Τούλα και τον Κορνήλιο, που ήταν ακόμη πολύ μικρά».
H ανταρσία το 1963
Στη Νεάπολη και τον Τράχωνα, προάστια της Λευκωσίας, οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι βρέθηκαν αποκλεισμένοι από Τούρκους ένοπλους για τρεις μέρες, όπως σημειώνει ο Σταύρος Κορνήλιος:
«Δεν μπορούσαμε να ξεμυτίσουμε από τα σπίτια μας. Καθόμασταν και περιμέναμε με αγωνία τι θα γίνει… Ήταν λίγα τα όπλα που είχαμε, γι’ αυτό δεν μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε τους Τούρκους. Μια δική μας διμοιρία από 20 εθελοντές μπορεί να είχε στη διάθεσή της ένα παλιό οπλοπολυβόλο μπρεν και καμιά δεκαριά κυνηγετικά όπλα. Οι μισοί ήταν άοπλοι. Την ημέρα των Χριστουγέννων την περάσαμε στο σπίτι μας, όλοι μαζί οι συναγωνιστές, περί τα 150 άτομα του λόχου μας, με τα λιγοστά φαγητά που είχαν απομείνει. Η κατάσταση ήταν τραγική. Αντιμετωπίζαμε έλλειψη τροφίμων. Είχαμε ανταλλαγές πυροβολισμών, όπως ήμασταν ταμπουρωμένοι και έτσι τα πυρομαχικά μας σταδιακά βρίσκονταν προς το τέλος τους».
Αυτό οδήγησε τον Σταύρο Κορνήλιο στην πρωτοβουλία να πάει στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη για να φέρει οπλισμό. Στο βιβλίο αφηγείται γι’ αυτό το γεγονός, καθώς επίσης για τη συνάντηση, που είχε με τον Γεώργιο Γρίβα. Πάντως κατάφερε να φέρει όπλα από τη Θεσσαλονίκη, μέσω άλλων καναλιών, για να εξοπλιστούν οι ομάδες εθελοντών. Παρέμεινε σε εθελοντική στρατιωτική υπηρεσία μέχρι και λίγο μετά από την ίδρυση της Εθνικής Φρουράς, πάντοτε έτοιμος να προσφέρει τις υπηρεσίες του για την πατρίδα, όπως αναφέρει ο ίδιος.
Τον κυνηγούσαν ακόμη και ύστερα από την εισβολή!
Όταν τελικά πραγματοποιήθηκε το πραξικόπημα της χούντας και της ΕΟΚΑ Β’ στις 15 Ιουλίου 1974, ο Σταύρος Κορνήλιος βρισκόταν στις Κεντρικές Φυλακές, όπου εργαζόταν ως δάσκαλος ραπτικής για τους φυλακισμένους. Στήθηκε στην είσοδο των Φυλακών, κρατώντας αυτόματο όπλο, για να προβάλει αντίσταση. Ωστόσο, πληροφορήθηκε ότι προς τις Φυλακές κινούνταν άρματα μάχης για κατάληψή τους. Γι’ αυτό αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον χώρο.
Σημειώνεται ότι χουντικοί αξιωματικοί και ΕΟΚΑΒητατζήδες τον αναζητούσαν μετά μανίας και υπέβαλαν σε βασανιστήρια συνεργάτες του για να ομολογήσουν πού κρυβόταν. Μέχρι και έφοδο στο σπίτι του έκαναν πραξικοπηματίες, τρομοκρατώντας την οικογένειά του, τη σύζυγό του και τέσσερα ανήλικα παιδιά του. Περικύκλωσαν το σπίτι του και έριχναν πυροβολισμούς στους τοίχους και την εξώπορτα. Απαιτούσαν από τη σύζυγό του να τους αποκαλύψει τον χώρο που κρυβόταν. Ούτε όμως εκείνη ήξερε. Ο Σταύρος Κορνήλιος κατάφερε να διαφύγει από τους διώκτες του και παρέμεινε ασύλληπτος, παρόλο που τον καταζητούσαν ακόμη και ύστερα από την τουρκική εισβολή!
Ο Σταύρος Κορνήλιος κινητοποιήθηκε με όλες του τις δυνάμεις για να ανοίξει ο δρόμος για την επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου μετά από το πραξικόπημα, κάτι που έγινε τελικά στις 7 Δεκεμβρίου 1974. Μαζί με άλλους συναγωνιστές του, ίδρυσε αρχικά το Κίνημα Αντιστάσεως το 1975, ενώ ένα χρόνο αργότερα το Παγκύπριο Δημοκρατικό Κίνημα (ΠΑ.ΔΗ.Κ.), το οποίο υπάρχει μέχρι σήμερα. Εξαρχής δεν είχε τη μορφή κόμματος, αλλά ευρύτερου κινήματος με συγκεκριμένους στόχους: την κάθαρση της δημόσιας υπηρεσίας από αμετανόητα πραξικοπηματικά στοιχεία, τη διαφύλαξη της πολιτικής παρακαταθήκης του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, αλλά και συνέχιση του αντικατοχικού αγώνα. Δεν χωρεί κανένας συμβιβασμός με την κατοχή και τη διχοτόμηση του νησιού μας, τονίζει ο Σταύρος Κορνήλιος.
Αντιμέτωποι με την τρομοκρατική δράση της ΕΟΚΑ Β’
Πολύ διαφωτιστικά είναι τα όσα αφηγείται στο βιβλίο ο Σταύρος Κορνήλιος για το γνωστό επεισόδιο στην πλατεία Ηπείρου κατά την προεκλογική συγκέντρωση του Τάκη Ευδόκα, ενόψει των προεδρικών εκλογών το 1968. Εξηγεί επίσης, γιατί προειδοποίησε τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη ότι «θα σε καταστρέψουν οι φίλοι σου». Αυτό συνέβηκε λίγο πριν από την απόπειρα εναντίον της ζωής του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, όταν επέβαινε ελικοπτέρου, και τη δολοφονία του τέως υπουργού Εσωτερικών, Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, τον Μάρτιο του 1970.
Σημαντικό μέρος των αφηγήσεων του Σταύρου Κορνήλιου καλύπτει την αντιστασιακή του δράση πριν από το πραξικόπημα της χούντας και της ΕΟΚΑ Β’ το 1974:
«Πολλοί πολίτες, με αγωνιστικό παρελθόν και δημοκρατικές αντιλήψεις, προθυμοποιηθήκαμε να συνδράμουμε στην προφύλαξη της Δημοκρατίας και συμπαρασταθήκαμε στον νόμιμο και δημοφιλή Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Σε μένα ανατέθηκε η οργάνωση αντιστασιακών ομάδων στη Λευκωσία, γιατί η Εθνική Φρουρά και η Αστυνομία είχαν διαβρωθεί από την ΕΟΚΑ Β΄ και τη χούντα. Με φώναξαν ο χωρεπίσκοπος Χρυσόστομος, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Α΄, και ο Ανδρέας Αζίνας, διοικητής της Συνεργατικής Τράπεζας Αναπτύξεως, και με προμήθευσαν με όπλα, αυτόματα, τσέχικα και καλασνίκοφ, καθώς και πιστόλια. Αρχίσαμε να ασχολούμαστε πρωτίστως με τη συλλογή πληροφοριών και τη λήψη μέτρων, με στόχο την αποτροπή της δράσης της ΕΟΚΑ Β΄. Η χούντα των Αθηνών με την ΕΟΚΑ Β΄ θα έδιναν τη χαριστική βολή στην Κύπρο. Προσπάθησα να κρατήσω τις ομάδες μου σε επιτρεπτά όρια, ώστε να μη γίνονται αντίποινα για τις τρομοκρατικές ενέργειες της ΕΟΚΑ Β΄, τις δολοφονίες, τους ξυλοδαρμούς και τις βομβιστικές επιθέσεις. Φροντίζαμε όμως να δίνουμε απάντηση, σε προκλητικές ενέργειες της ΕΟΚΑ Β΄, για να μην τρωθεί το ηθικό του κόσμου μας, να μην παραλύσει από την τρομοκρατία. Αν έβαζαν εκείνοι μια βόμβα, εμείς βάζαμε δέκα. Η δράση μας κάλυπτε από τη Λευκωσία, μέχρι τη Μόρφου, τον Κάμπο στο Τρόοδος και τη Λάρνακα. Μερικές φορές πηγαίναμε και στην Αμμόχωστο. Είχα περί τα 200-250 άτομα στις ομάδες μου».
Είναι πολλά τα περιστατικά που αφηγείται σε σχέση με την αντιστασιακή του δράση. Ξεχωρίζει ο εντοπισμός και η κατάσχεση των ασυρμάτων, που είχε συγκεντρώσει η ΕΟΚΑ Β’ σε σπίτι στον Άγιο Παύλο στη Λευκωσία. Έτσι αποτράπηκε ακόμη ένα συνωμοτικό σχέδιο της τρομοκρατικής οργάνωσης για τη διενέργεια πραξικοπήματος.
Εκδήλωση στο Μετόχι Κύκκου την ερχόμενη Πέμπτη
Το βιβλίο «Σταύρος Κορνήλιος. Ένας αγώνας όλη μου η ζωή», έκδοση του ΠΑ.ΔΗ.Κ., σε καταγραφή και γενική επιμέλεια Χρύσανθου Χρυσάνθου, θα παρουσιαστεί στο κοινό σε εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στο Μέγα Συνοδικό του Μετοχίου Κύκκου, Άγιος Προκόπιος, στη Λευκωσία, την Πέμπτη, 15 Δεκεμβρίου 2022, ώρα 7:00 μ.μ.
Την εκδήλωση συνδιοργανώνουν το Παγκύπριο Δημοκρατικό Κίνημα (ΠΑ.ΔΗ.Κ.) και η Ιερά Μονή Κύκκου. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει χαιρετισμό του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Κύκκου και Τηλλυρίας κ.κ. Νικηφόρου, χαιρετισμό της Προέδρου της Βουλής κας Αννίτας Δημητρίου, παρουσίαση του βιβλίου από τον συγγραφέα – ερευνητή, δρα Χρύσανθο Χρυσάνθου, και αντιφώνηση από τον κ. Σταύρο Κορνήλιο. Θα ακολουθήσει δεξίωση. Όλοι ευπρόσδεκτοι.
